Новы закон аб СМІ больш жорсткі за ранейшы (параўнальная табліца)

Закон "Аб сродках масавай інфармацыі", прыняты ў першым чытанні "палатай прадстаўнікоў", значна ўзмоцніць жорсткасць умоваў працы незалежных СМІ.

Як лічаць юрысты грамадскага аб'яднання "Беларуская асацыяцыя журналістаў" Міхась Пастухоў і Юрась Тапарашаў, у гэтым выпадку мы маем справу не з папраўкамі ў Закон аб друку, а з прынцыпова новым законам, які рэгулюе дзейнасць сродкаў масавай інфармацыі. Захоўваючы збольшага канструкцыю дзейнага цяпер Закона аб друку, гэты законапраект нясе значныя змены ў праўнае рэгуляванне дзейнасці СМІ, якія ў выпадку іх прыняцця могуць стаць згубнымі для развіцця незалежнай журналістыкі ў Рэспубліцы Беларусь.

Першай і найважнейшай зменай з'яўляецца праўнае афармленне глабальнай кампутарнай сеткі інтэрнэт у якасці сродку масавай інфармацыі. Яго рэгламентацыя будзе ажыццяўляцца не толькі на ўзроўні закона, але і падзаконных актаў.

У праект уключаны артыкул 8 "Фінансаванне сродкаў масавай інфармацыі". Адпаведна з ім адным СМІ могуць давацца сродкі з рэспубліканскага і мясцовых бюджэтаў, а таксама іншых крыніцаў, а іншым забараняецца атрымліваць грашовыя сродкі і іншую маёмасць ад замежных юрыдычных асобаў і ананімных крыніцаў.

Праект захоўвае заяўна-дазвольны парадак рэгістрацыі СМІ. Ён у поўнай ступені пашыраецца і на інтэрнэт-СМІ з тым дадаткам, што будзе вызначацца ўрадам.

Трэба мець на ўвазе, што ў праекце робіцца больш жорсткім парадак перарэгістрацыі СМІ. Так, калі сродак масавай інфармацыі не выходзіў на працягу больш чым 6 месяцаў (а не года, як цяпер), то перарэгістрацыя будзе абавязковай.

У артыкуле 17 праекта пазначаецца, што распаўсюд прадукцыі СМІ будзе дазволены толькі юрыдычным асобам, на якіх ускладзены функцыі рэдакцыі СМІ, ці на падставе іх дамовы з распаўсюднікам прадукцыі СМІ. Тут жа адзначаецца, што парадак распаўсюду інтэрнэт-СМІ будзе рэгламентавацца ўрадавымі актамі.

Яшчэ адна навіна праекту - установа Грамадскага кардынацыйнага савета ў абсягу масавай інфармацыі. Яго склад і парадак дзейнасці будзе вызначацца Міністэрствам інфармацыі.

Істотныя змены ўносяцца ў інстытут акрэдытацыі. Ужо ў артыкуле 1 праекта акрэдытацыя разглядаецца як "надаванне журналісту сродку масавай інфармацыі права асвятляць мерапрыемствы, якія арганізуюцца дзяржаўнымі органамі …". Артыкул 35 праекту канкрэтызуе правілы акрэдытацыі. У частцы другой пазначана, што парадак акрэдытацыі журналістаў вызначаецца дзяржаўнымі органамі. Гэта значыць не закон, а чыноўнік будзе вырашаць пытанне, каму падаць акрэдытацыю, а каму адмовіць. У пункце 4 гэтага артыкула змяшчаецца катэгарычны загад аб тым, што ажыццяўленне прафесійнай дзейнасці журналістамі замежных СМІ на тэрыторыі Рэспублікі Беларусь без акрэдытацыі забараняецца.

Адным з адыёзных артыкулаў праекту можна лічыць артыкул 37 "Інфармацыя абмежаванага доступу". У ёй даецца пералік такой інфармацыі, які завяршаецца спасылкай на іншую інфармацыю, якая можа прадугледжвацца "заканадаўчымі актамі Рэспублікі Беларусь".

Да таго ж, артыкул 38 праекта вызначае пералік інфармацыі, распаўсюд якой у СМІ забаронены.

Апафеозам праекта з'яўляецца раздзел 9, які прадугледжвае адказнасць за парушэнне заканадаўства аб СМІ. Згодна з ім пачатковай формай адказнасці выступае пісьмовае папярэджанне рэдакцыі СМІ, якое можа быць вынесена з розных падставаў, у тым ліку за "распаўсюд няпэўнай інфармацыі, якая можа прычыніць шкоду дзяржаўным ці грамадскім інтарэсам", "распаўсюд звестак, якія не якія адпавядаюць рэчаіснасці і ганяць гонар, годнасць ці дзелавую рэпутацыю фізічных асобаў альбо дзелавую рэпутацыю юрыдычных асобаў, індывідуальных прадпрымальнікаў" (арт.49). Пісьмовае папярэджанне выносіцца альбо Міністэрствам інфармацыі, альбо пракурорам любога ўзроўня.

Другім сродкам адказнасці з'яўляецца прыпыненне дзейнасці СМІ на тэрмін да трох месяцаў з рашэння Міністэрства інфармацыі за шырокі пералік парушэнняў (арт.50).

І, нарэшце, найбольш жорсткім сродкам уздзеяння з'яўляецца спыненне выпуску СМІ. Рашэнне ў гэтым пытанні прымае суд па зыску Міністэрства інфармацыі ці пракурора з умовай, што на працягу года сродку масавай інфармацыі альбо заснавальніку (заснавальнікам) СМІ выносілася два і больш пісьмовых папярэджанняў.

Істотную карэктоўку зведаў артыкул 47 дзейнага Закона аб друку, які прадугледжвае вызваленне СМІ ад адказнасці ў выпадку перадруку інфармацыі і ў іншых выпадках. У праекце (арт.52) СМІ і журналісты губляюць гэты "прывілей" у тых выпадках, калі пашыраюцца звесткі, дыскрэдытоўныя для Рэспублікі Беларусь, а таксама звесткі, якія не адпавядаюць рэчаіснасці і ганяць гонар, годнасць ці дзелавую рэпутацыю фізічных асобаў альбо дзелавую рэпутацыю юрыдычных асобаў, індывідуальных прадпрымальнікаў.

Параўнальную табліцу Закона аб друку 1995 года і новага Закона "Аб сродках масавай інфармацыі" склаў вядомы беларускі блогер paulyuk. Табліца навочна паказвае, якімі будуць змены ў працы СМІ ў Беларусі ў выпадку прыняцця законапраекта.