17 лiстапада 2019, Нядзеля, 21:49
Дзень другі
Рубрыкі

Ядзерная аварыя пад Северадзвінскам: Берлін ацаніў сілу выбуху

Ядзерная аварыя пад Северадзвінскам: Берлін ацаніў сілу выбуху

Улады Нямеччыны зрабілі свае высновы пра выцечку радыяцыі ў Белым моры.

Пасля аварыі ў Белым моры 8 жніўня, якая прывяла да гібелі некалькіх чалавек і ўсплёску радыяцыі, на ваенным палігоне пад Северадзвінскам "усё даволі ціха", канстатуе Эн Пелегрыні. Навуковая супрацоўніца Цэнтра Джэймса Марціна ў нераспаўсюджванні ядзернай зброі Мідлберыйскага інстытута міжнародных даследаванняў у Мантэрэі (ЗША) разам з калегамі з дапамогай спадарожнікавых здымкаў да гэтага часу назірае за палігонам у сяле Нёнакса.

У амерыканскіх спецыялістаў, з іх словаў, не атрымалася выявіць якія-небудзь сляды таго, каб расейскія вайскоўцы або цывільныя спецыялісты-ядзернікі паспрабавалі аднавіць працу на месцы выбуху. Праўда, дадае эксперт, праз частую змену надвор'я ў рэгіёне эфектыўны маніторынг у прынцыпе наўрад ці магчымы. "Верагодна, яны вярнуліся ад выпрабаванняў да разлікаў", – паведаміла Пелегрыні dw.com.

Працоўная версія выбуху ў Белым моры

Нагадаем, што 8 жніўня на марскім ваенным палігоне ў закрытай акваторыі Белага мора пад Северадзвінскам адбыўся выбух, прычыны якога акружаныя дагэтуль заслонай таямніцы. Першапачаткова меркавалася, што аварыя адбылася падчас выпрабаванняў новага віду зброі. Меркавана, гаворка ідзе пра "Буравеснік" (у пазначэнні NATO – Skyfall) – крылатую ракету з ядзернай энэргетычнай устаноўкай, пра стварэнне якой у Расеі ў сакавіку 2018 года заявіў прэзідэнт Уладзімір Пуцін.

КАЛЯ ЎВАХОДУ НА ВАЕННЫ ПАЛІГОН У НЁНАКСЕ АРХАНГЕЛЬСКАЙ ВОБЛАСЦІ

Паводле версіі падзей, падзялянай сёння большасцю апытаных DW экспертаў, вайскоўцы Мінабароны РФ і супрацоўнікі "Расатама" не праводзілі выпрабаванні, а спрабавалі падняць са дна мора ракету пасля няўдачнага тэсту. Калі мелі месца гэтыя выпрабаванні – невядома.

Адным з першых версію пра выратавальную аперацыю высунуў Майкл Кофман, старшы навуковы супрацоўнік Цэнтра ваенна-марскога аналізу (CNA), навуковы супрацоўнік Інстытута Кенана Міжнароднага навуковага цэнтра імя Вудра Вільсана. Кофман не выключае, што выпрабоўным узорам можа быць і падводны беспілотнік з ядзернай энэргаўстаноўкай, які Мінабароны распрацоўвае ў рамках праграмы "Пасейдон". Пазней аналагічную версію вылучыла выведка ЗША.

Высновы ўрада Нямеччыны пра выбух пад Северадзвінскам

Аднак, паводле гэтай версіі, 8 жнiўня выратавальная аперацыя прайшла няўдала, прывёўшы да гібелі не менш як 7 чалавек – дваіх супрацоўнікаў Мінабароны і пяцярых ядзернікаў "Расатама". Раненні атрымалі, паводле розных звестак, ад 6 да 9 чалавек. У выніку выбуху быў зафіксаваны рэзкі скачок радыяцыі. Але зразумець ягоныя сапраўдныя маштабы наўрад ці атрымаецца.

Пяць станцый кантролю міжнароднай сістэмы маніторынгу ядзерных выпрабаванняў апынуліся няспраўнымі цягам некалькіх дзён адразу пасля інцыдэнту пад Северадзвінскам. Расейскія ўлады патлумачылі адключэнне пяці з сямі станцый "праблемамі са сувяззю". Праз некалькі дзён Расгідрамет удакладніў, што ў атмасферу патрапілі такія элементы, як стронцый, барый і лантан.

ФОТА МІНАБАРОНЫ РФ З ВЫПРАБАВАННЯЎ "БУРАВЕСНІКА" Ў 2018 ГОДЗЕ

На інфармацыю Расгідрамета паклаліся і ўлады Нямеччыны, што вынікае з адказу ўрада ФРГ на запыт дэпутаткі бундэстага, старшыні Камітэта аховы навакольнага асяроддзя Сільвіі Котынг-Уль (Sylvia Kotting-Uhl) з партыі "Саюз-90" / "Зялёныя".

На падставе звестак пра выкід радыенуклідаў у атмасферу ў Берліне прыйшлі да высновы, што ў аварыі быў нейкім чынам задзейнічаны ядзерны міні-рэактар, а не, як сцвярджалі раней прадстаўнікі "Расатама", радыеізатопны тэрмаэлектрычны генератар (РІТЭГ). Праз наяўнасць прадуктаў распаду РІТЭГ як магчымую крыніцу радыяцыі ў Белым моры можна выключыць, кажуць эксперты.

Расгідрамету Берлін давярае больш, чым "Расатаму"

З адказу ўрада ФРГ стала зразумела, што звесткам Расгідрамета Берлін давярае больш, чым заявам Мінабароны РФ і "Расатама". Дэпутат Котынг-Уль мяркуе, што гэта – цалкам лагічны выбар: "Расейская метэаслужба здаецца адносна вартай даверу. Яшчэ ў выпадку з выкідам рутэнію ў 2017 годзе (меркаваная аварыя на заводзе "Маяк". – Рэд.) яна падала звесткі, якія звялі на не стварэнне дымавой заслоны з боку расейскіх уладаў".

У ходзе інцыдэнту з рутэніем нямецкія федэральныя ўлады актыўна інфармавалі грамадскасць пра свае высновы, пасля інцыдэнту пад Северадзвінскам – не, здзіўленая дэпутатка: "Здавалася відавочным, што, тым не менш, федэральны ўрад Нямеччыны, магчыма, правёў уласныя радыелагічныя аналізы".

Ва ўрадзе ФРГ ёсць і прыкладныя разлікі сілы выбуху на расейскім ваенным палігоне. На просьбу DW навуковы супрацоўнік Інстытута вывучэння міру і палітыкі бяспекі ў Гамбургу (IFSH), фізік Морыц Кют (Moritz Kütt) пералічыў іх у тратылавым эквіваленце: у выніку ланцуговай рэакцыі, асабліва калі яна была хуткай, выбух мог адпавядаць дэтанацыі ад 75 да 750 кілаграмаў тратылу. Пры гэтым выцечка самога ўрану, згодна з разлікамі, была, верагодна, нязначнай: блізу 4 міліграмаў урану.

Аднак на гэтай падставе немагчыма зрабіць высновы пра агульную масу ўрану ў рэактары, заўважыў Кют. Ён мяркуе, што міні-рэактар на доследных узорах расейскай зброі параўнаны з амерыканскімі распрацоўкамі для грамадзянскага выкарыстання пры засваенні космасу: "Гэтыя рэактары выкарыстоўваюць ад 30 да 50 кілаграмаў ядзернага паліва".

Чаму адбыўся выбух пад Северадзвінскам: дзве версіі

Ні ў каго да гэтага часу няма дакладнага адказу. Ва ўрадзе ФРГ на гэты конт дзве версіі: аварыя ў ходзе працы міні-рэактара ці іншы інцыдэнт, які вынікаваў радыяцыйную выцечку. Ланцуговую рэакцыю магла запусціць сама спроба дастаць выпрабаваны ўзор зброі з вады: да трагедыі магло прывесці судакрананне з паветрам, патлумачыў Морыц Кют. Напрыклад, выбух мог адбыцца ў выніку выцечкі цепланосьбіта рэактара.

Энэргаўстаноўка ракеты, верагодна, складалася з рэактара на хуткіх нейтронах з вадкім натрыем у якасці цепланосьбіта, выказала здагадку Эн Пелегрыні. "Вадкі натрый дае бурную, выбуховую рэакцыю пры судотыку як з вадой, так і з паветрам", – патлумачыла Пелегрыні DW. Выбух ад судотыку вадкага натрыю з вадой або паветрам мог справакаваць ланцуговую рэакцыю ў рэактары і выцечку радыяцыі.

Здаецца відавочным, што 8 жніўня праводзілася спроба падняць са дна мора патанулую пасля няўдалых выпрабаванняў ракету, прадаўжае Майкл Кофман. Беручы да ўвагі характар аперацыі, Кофман не ўпэўнены ў тым, ці мог увогуле ў той момант працаваць рэактар. Эксперт выказаў здагадку, што прычынай аварыі магло стаць адлучэнне рэгулявання стрыжня рэактара, што выклікала некантраляваную ланцуговую рэакцыю.

Адсутнасць слядоў далейшай выцечкі дае падставы меркаваць, што рэактар усё яшчэ знаходзіцца на дне мора, паказваюць эксперты. "Ракета, мусібыць, да гэтага часу ляжыць у заліве", – сказаў Кофман DW. Тое, што аварыйны рэактар можа знаходзіцца на дне мора, выклікае ў экспертаў занепакоенасць. "Вада выдатна абараняе ад нейтроннага выпраменьвання, але ўсё астатняе досыць праблематычна", – удакладніў Кофман, адзначыўшы, што знаходжанне рэактара ў моры вынікуе негатыўныя наступствы для навакольнага асяроддзя.

Перспектывы ракеты "Буравеснік"

Апытаныя DW заходнія эксперты скептычна ацэньваюць перспектывы праекта ракеты "Буравеснік". Ракета з ядзернай энэргетычнай устаноўкай можа быць гатовая да 2025 года, мяркуюць у выведцы ЗША. "Але калі праблемы распрацоўнікаў звязаныя менавіта з энэргаўстаноўкай, то ўсё можа нашмат задоўжыцца", – папярэджвае Эн Пелегрыні.

"Да некаторай ступені я разумею, чаму яны працуюць над ёй, але з улікам адсутнасці прарыву я не чакаю, што праект Skyfall у канчатковым выніку закончыцца поспехам", – прагназуе Майкл Кофман. Уся справа, на ягоны выраз, у невыгодных суадносінах паміж коштам праекта і перавагамі, якія ён абяцае расейскай арміі: "Ракета не прайшла ніводнага паспяховага выпрабаванні і дае мала пераваг у параўнанні з крылатымі ракетамі далёкага радыусу дзеяння".