23 верасня 2019, панядзелак, 23:44
Мы ў адной лодцы
Рубрыкі

Як «Пагоня» перамагла Расейскую імперыю

2
Як «Пагоня» перамагла Расейскую імперыю

Нацыянальны герб беларусаў выявіўся мацнейшым за расейскую бюракратыю.

Выява вершніка на кані з паднятым мячом - сімвал вельмі старажытны. Цяжка вызначыць, калі дакладна ўпершыню ён з'явіўся ў еўрапейскай гісторыі. Герб ужываўся правадырамі плямёнаў люцічаў, бодрычаў. Вершніка з мячом мы бачым і на гербе апольскага князя Казіміра, піша «Літвін».

Ліцвінскі герб «Пагоня» быў змешчаны і на пячатцы святлейшага князя Аляксандра Неўскага, жонкай якога была Аляксандра Брачыславаўна, прадстаўніца старажытнага непакорлівага роду князёў-палачан. Першапачаткова, як мяркуюць многія сучасныя даследчыкі, «Пагоня» была гербам Полацка і Полацкага княства, землі якога займалі значную частку тэрыторыі сучаснай Беларусі.

У пазнейшыя стагоддзі «Пагоня» шчыльна асацыявалася з беларускімі (ліцвінскімі) тэрыторыямі, яшчэ калі яны з'яўляліся часткай Вялікага княства Літоўскага. У якасці дзяржаўнай пячаткі ўпершыню з'яўляецца на сцягах Альгерда (1366), Ягайлы (1386) і Вітаўта (1401).

ЗНАК «ПАГОНЯ» НА ГЕРБЕ ГОРАДА РАСЕЙСКАЙ ІМПЕРЫІ

Менавіта ў тыя часы герб «Пагоня» быў прыняты ў якасці афіцыйнага сімвала большасцю беларускіх ваяводстваў. Фактычна тады сфармаваўся агульны абавязак пераследаваць ворага не толькі вайсковым саслоўем, але і ўсімі грамадзянамі, здольнымі насіць зброю. Дарэчы адсюль і выцякае назва геральдычнага сімвала, бо ў перакладзе з лацінскага «pogonia» ўласна азначае выцісканне ворага.

Пасля спынення існавання Рэчы Паспалітай і ўключэнне тэрыторыі княства Літоўскага ў склад Расейскай Імперыі, «Пагоня» не страціла свайго афіцыйнага статусу для беларускіх зямель. Знак на загад расейскіх імператараў і імператрыц нязменна ўключалі ў гербы неаднаразова перакроеных межаў губерняў і намесніцтваў, таксама «Пагоня» прысутнічала на сцягах палкоў Літоўскага корпуса расейскага войска. Тым самым, нават царская ўлада прызнавала нацыянальныя сімвалы літвінаў, імкнучыся стварыць бачнасць захавання старажытных гістарычных традыцый.

Да пачатку 20 стагоддзя «Пагоня» з'яўлялася асноўнай альбо дапаможнай сімволікай 22-х гербаў гарадоў Імперыі, трох губерняў і адной вобласці. Фактычна дзеянне герба «Пагоні» ажыццяўлялася на тэрыторыі царскай Расеі, што практычна супадала з месцамі этнічнага пражывання этнасу літвінаў, які пазней быў перайменаваны ў беларусаў. Наяўнасць гэтай сімволікі дазваляла літвінам (беларусам) захоўваць сваю нацыянальную ідэнтычнасць нават у жорсткіх умовах царскай улады.

ВІЦЕБСКАЯ «ПАГОНЯ»

Герб «Пагоня» не раз заўважаны ў ратных подзвігах войнаў, якія часта вяло Царскае войска. Напрыклад, на ківерных гербах і баявых сцягах Беларускага і Гарадзенскага гусарскіх палкоў, сфармаваных на тэрыторыі былога Вялікага княства Літоўскага, нязменна была вышытая выява «Пагоні».

Баявыя часткі, набраныя ў землях літвінаў, гераічна праявілі сябе ў Айчыннай вайне 1812 года. Пазней герб з выявай вершніка размяшчалі на сваіх сцягах паўстанцы, якія змагаліся супраць царскага дэспатызму ў 1830 і ў 1863 гадах на тэрыторыі цяперашняй Беларусі. Ліцвінская пагоня стала ў сярэдзіне 19-га стагоддзя сімвалам барацьбы за свабоду, але царскія ўлады так і не адважыліся забараніць яе.

Атрымаў свой распаўсюд герб «Пагоня» і ў праваахоўнай сістэме. Скажам, гэтая сімволіка ў 19 стагоддзі змяшчалася на бляхах менскай паліцыі і жандармерыі. Аднак вялікую вядомасць «Пагоня» атрымала ў якасці сімвала пратэсту. Цікавы такі гістарычна факт. 22 студзеня 1863 года разгарэлася нацыянальна-вызваленчая барацьба палякаў, украінцаў і беларусаў, якія выступілі пад мадыфікаваным гербам Рэчы Паспалітай. Ён злучыў Міхала Арханёла - сімвала Кіеўскай Русі, польскага Арла і беларускую «Пагоню». Гэта стала сімвалам агульнага выступу супраць жорсткага імперыялістычнага рэжыму прадстаўнікоў гэтых народаў.

ЗНАК «ПАГОНЯ» НА ГЕРБЕ СУЧАСНАГА ЖЫТОМІРА ВА УКРАІНЕ

Зрэшты, у 18-19 стагоддзях герб «Пагоня» быў прадэманстраваны на пячатках князёў зямель, якія з'яўляюцца тэрыторыяй цяперашняй Беларусі і Літвы. Сярод іх можна назваць Самагіцкае, Беластоцкае, Літоўскае, Полацкае і Віцебскае княствы. Зразумела, кожнае з іх валодаў сваімі характэрнымі асаблівасцямі, маючы толькі адну агульную дэталь - гістарычную прыналежнасць да літвінаў.

Таксама герб «Пагоня» прадаўжае заставацца афіцыйным сімвалам такіх гарадоў былога Вялікага княства Літоўскага, як Невель, Себежа і Вяліжа, якія цяпер уваходзяць у склад Расейскай Федэрацыі. Акрамя таго, на гербе Жытомірскай вобласці маецца фрагмент ліцвінскай «Пагоні».

Прысутнічала «Пагоня» і на Імперскім расейскім гербе, сімвалізуючы тым самым шырокія беларускія землі. Вялікай памылкай будзе меркаваць, што гэты знак з'яўляецца сепаратысцкім. «Пагоня» сёння сімвалізуе гістарычную памяць аб былой велічы дзяржавы старажытных літвінаў, ад якіх і бярэ выток сучасная беларуская нацыя.