«Пакет за 45 капеек стаў здавацца дарагім»

Як беларус месяц пражыў на 240 рублёў.

Што такое 213 рублёў сёння? Колькі разоў схадзіць у краму па прадукты, парадаваць сябе абноўкай, правесці адзін вечар у рэстаране. А калі паспрабаваць пражыць на гэтыя грошы цэлыя 30 дзён — думаеце, немагчыма? Журналіст Onliner палічыў сваю гіпатэтычную студэнцкую стыпендыю і адмовіўся ад усіх выдаткаў па-за межамі гэтага бюджэту. Ён перайшоў на грачку, макароны, сасіскі і ваду, схуднеў на 6,6 кілаграма і высветліў, што адбываецца, калі дарослы чалавек месяц жыве ў такіх жорсткіх абмежаваннях.

Гэты матэрыял мае выключна забаўляльны характар. Аўтар не з'яўляецца дыетолагам, урачом або фінансавым кансультантам, а апісаны эксперымент не варта ўспрымаць як кіраўніцтва да дзеяння. Мы не рэкамендуем паўтараць яго самастойна, асабліва ў частцы галадання і іншых сумнеўных спосабаў эканоміі.

Як лічыў бюджэт

Для пачатку трэба было зразумець галоўнае пытанне эксперыменту: а колькі ўвогуле складала б мая гіпатэтычная стыпендыя? Задача аказалася не такой простай, як можа падацца. Усё ж такі мне 30 гадоў, і ў ВНУ я ўжо даўно не вучуся. Больш за тое, ніхто не гарыць жаданнем плаціць мне грошы проста за тое, што калісьці я паспяхова перажыў вышэйшую матэматыку і некалькі сесій.

Таму давялося ісці абыходным шляхам. Я дастаў свой дыплом, падлічыў сярэдні бал і паспрабаваў прыкідваць, якую стыпендыю сёння атрымліваў бы студэнт з такімі ж вынікамі на маёй спецыяльнасці. Так, метад далёкі ад навуковага, бо памер стыпендыі можа змяняцца ад семестра да семестра, ёсць розныя надбаўкі, каэфіцыенты і іншыя фактары. Але для эксперыменту, на мой погляд, такі разлік цалкам падыходзіць.

Пасля няхітрых вылічэнняў атрымалася 213 рублёў 44 капейкі. Капейкі я вырашыў шчодра пакінуць універсітэту і акругліў суму да 213 рублёў.

Калі ты ўсведамляеш, што табе цэлы месяц давядзецца жыць прыкладна на $70, хутка разумееш, што трэба было вучыцца лепш.

Прычым не ў філасофскім сэнсе: маўляў, веды адчыняюць дзверы, адукацыя важная і ўсё такое — не, у самым прамым, бухгалтарскім сэнсе. Чым вышэйшы сярэдні бал, тым вышэйшы каэфіцыент, ад якога лічыцца стыпендыя, а гэта ўжо цалкам канкрэтныя дадатковыя рублі, за якія можна купіць, напрыклад, пачак грачкі. Ці два пачкі, калі пашанцуе з акцыяй.

Напрыклад, для выдатнікаў з балам 9—10 па тэхнічных спецыяльнасцях стыпендыя ў БГТУ складае 300 рублёў, а ў БГУ — 390.

Плюс на памер стыпендыі ўплывае бюджэт пражытачнага мінімуму, які пераглядаюць кожныя тры месяцы. Таму студэнты могуць сачыць за зменамі гэтага эканамічнага паказчыка з цалкам практычнай цікавасцю: чым вышэйшыя лічбы, тым больш грошай прыйдзе на картку.

Што не ўлічваў

Думаю, любы чытач ужо прыкідаў у галаве мой бюджэт і прыйшоў да высновы, што 213 рублёў сёння — гэта прыкладна кошт «камуналкі». Таму адразу ўдакладню, што менавіта ўваходзіла ў эксперымент.

Аренду жылля, камунальныя плацяжы і куплю адзення я не ўлічваў. Праўда, з адзення за гэты месяц я сапраўды нічога не купляў. Не ўключаў я і ўсякія доўгатэрміновыя рэчы кшталту бытавой тэхнікі, талерак, відэльцаў, каструль і іншага маёмасці, якую звычайна не даводзіцца набываць кожны месяц.

У залік ішло ўсё астатняе: ежа, мабільная сувязь, інтэрнэт, бытавая хімія, шампуні і наогул любыя выдаткі, без якіх сучасны чалавек даволі хутка пачынае ператварацца ў дзікуна.

Першы тыдзень: шык

Першы тыдзень атрымаўся амаль раскошным. Вядома, можна было адразу ўключыць рэжым фінансавага генія: падзяліць бюджэт на ўмоўныя 40 рублёў у тыдзень, купіць праязны і жыць па строгім плане. Але такія схемы звычайна выдатна працуюць на паперы — і крыху горш у рэальным жыцці. Тым больш большую частку часу я працаваў аддалена, таму праязны амаль за 40 рублёў я аднёс да лішніх выдаткаў. У офіс я выбіраўся рэдка, а грамадскім транспартам карыстаўся толькі па неабходнасці.

З ежай таксама аказалася не ўсё так проста. Тэарэтычна можна было адразу закупіцца мясам, бульбай, макаронамі і папаўняць стратэгічныя запасы па меры неабходнасці. Да гэтага я, вядома ж, прыйду з часам, але на старце эксперыменту харчовыя звычкі за пару дзён не перапрашываюцца. Таму ў першы тыдзень у кошык па інерцыі траплялі чыпсы, газіроўка і іншыя дафаміновыя прадукты.

Аднак першыя змены ў мысленні адбыліся ўжо на касе: звыклыя пакупкі раптам пачалі выглядаць падазрона дарагімі. Нават пакет за 45—60 капеек прымушаў задумацца, што, магчыма, пара нарэшце хадзіць у краму са сваім.

Прыкладна за 30 рублёў я нібыта нешта купляў, але халадзільнік ад гэтага паўнейшым не станавіўся.

Тады стала зразумела, што пара пераходзіць ад тактыкі «Бяру, што хачу» да тактыкі «Бяру, што выгадна». З гэтай думкай я і адправіўся ў дыскаўнтары «Спутник» і «Маяк», дзе закупіўся так, нібыта рыхтуюся да зомбі-апакаліпсісу або эканамічнага крызісу.

У кошыку апынуліся прадукты доўгага захоўвання і ўсё, што магло расцягнуцца хоць бы на пару тыдняў: 1,5 кілаграма грачкі за 5,34 рубля, кілаграм макарон прыкладна за 2,6, дзесятак яек за 2,49, курынае сцягно за 8,70, хлеб за 0,99, сасіскі за 3,93, сланечнікавы алей за 7,75.

З бытавых пакупак — туалетная папера за 1,98 рубля, зубная паста за 1,82, дэзадарант за 2,98 і адразу набор з пяці зубных шчотак за 1,85. Апошняе, магчыма, выглядае дзіўна, але кошт за адну шчотку аказаўся настолькі нізкім, што супраціўляцца было цяжка. Яшчэ я ўзяў таблеткі для прання за 6,99 рубля і восем упакоўкаў локшыны хуткага прыгатавання па 99 капеек кожная.

Праўда, цалкам перамагчы старыя звычкі не ўдалося.

Разам з запасамі ў чэк неяк прасачыліся печыва, салодкія кукурузныя палачкі, падушачкі, бутэлька колы і зноў чыпсы.

Усё гэта дабро абышлося ў 96,6 рубля.

Да канца першага тыдня на руках заставалася прыкладна 90 рублёў.

Другі тыдзень: фарміруем стратэгічныя запасы

Тут трэба зрабіць яшчэ адно важнае ўдакладненне: падчас эксперыменту я жыў не адзін, таму мне давялося стаць тым самым чалавекам, якога звычайна не любяць усе: папаламшчыкам. Усё, што я купляў, я купляў выключна для сябе і за свой кошт. Калі я купляў курыцу, гэта была мая курыца, калі грачку — мая грачка, калі туалетную паперу, то, наколькі гэта наагул магчыма, нават туалетнай паперай я стараўся не дзяліцца. Чаго толькі не зробіш дзеля пастаўленай мэты…

Другі тыдзень аказаўся на дзіва спакойным. Запасы былі сфарміраваныя, і, шчыра кажучы, сыходзілі яны даволі павольна. Арганізм таксама паступова перабудаваўся: калі ў пачатку месяца хацелася з'есці ўсё і адразу, то цяпер для ўтамлення голаду патрабавалася заўважна менш. Першымі паляглі «Роллтоны» — настолькі моцна мне не хацелася гатаваць.

Потым у рацыён упэўнена ўвайшлі макароны, грачка, яйкі і сасіскі ва ўсіх магчымых камбінацыях. Хутка скончыліся яблыкі, а вось печыва я расцягнуў амаль на тыдзень і даставаў яго толькі, калі хацелася салодкага. Пачак падушачак дык і ўвогуле, здаецца, перажыве гэты эксперымент і дастанецца наступным пакаленням.

У бытавым плане зменаў амаль не адбылося. Ну памяняў ты зубную пасту і гель для душа на больш бюджэтныя варыянты — смак іншы, пах іншы, але са сваімі абавязкамі яны спраўляюцца нічым не горш. Як аказалася, зубам не надта цікавы кошт пасты.

Памятаеце маю думку пра тое, што трэба хадзіць у краму са сваімі пакетамі?

Крыху падумаўшы, я знайшоў яшчэ больш эфектыўнае рашэнне: а навошта ўвогуле часта хадзіць у краму?

За другі тыдзень я не выбраўся туды ні разу, а купленыя раней пакеты выкарыстоўваў як смеццевыя. Атрымалася амаль замкнёная эканамічная сістэма.

Яшчэ адным нечаканым адкрыццём сталі семкі, бо галоўным ворагам быў нават не голад, а час, які трэба было неяк перажываць паміж прыёмамі ежы. Семкі ідэальна вырашалі абедзве праблемы: займалі рукі, займалі галаву і нядрэнна падманвалі пачуццё голаду.

З забаўкамі сітуацыя аказалася складаней. У горадзе хапае бясплатных мерапрыемстваў, куды можна прыйсці і правесці час. Але давайце будзем шчырымі: звычайна бясплатным уваходам вабяць туды, дзе вельмі шмат платнага. Капіталізм усё ж такі. На кожным канцэрце, фестывалі або гарадскім свяце цябе падсцерагаюць пахі шашлыка, кавы, выпечкі і іншых рэчаў, якія ў звычайным жыцці здаюцца дробяззю. А вось калі твой бюджэт строга абмежаваны, гэтыя пахі пачынаюць успрымацца як псіхалагічная атака.

Таму забаўляцца даводзілася адпаведна бюджэту. Замест паходу ў кіно — «Роллтон» пад «Пацанаў», замест рэстарана — нішавое спатканне ў дыскаўнтары з вывучэннем цэн (яны там насамрэч здзіўляюць!).

Замест прагулкі па гандлёвым цэнтры — шпацыр міма гандлёвага цэнтра.

Трэці тыдзень: эканом

Трэці тыдзень пачаўся з непрыемнага адкрыцця: сасіскі скончыліся. Разам з імі падышлі да канца яйкі, яблыкі і печыва, таму давялося зноў наведаць ужо амаль родныя дыскаўнтары.

Хутка высветлілася, што бюджэт сыходзіць не толькі на ежу. Сувязь і інтэрнэт бязлітасна спісалі яшчэ каля 50 рублёў. А яшчэ я курыў і, як любы курыць студэнт, быў гатовы эканоміць на чым заўгодна, акрамя цыгарэт. Таму паралельна з эксперыментам давялося асвоіць яшчэ адну спецыяльнасць — стралок першай катэгорыі, то бок чалавек, які не купляе цыгарэты, а шукае іх у навакольным асяроддзі. Асабліва ўдалым выдаўся дзень, калі знаёмы, што спрабаваў кінуць курыць, падараваў мне амаль поўную пачку. Не памятаю, калі яшчэ я адчуваў столькі шчасця з-за прадмета коштам некалькі рублёў.

Тыя, хто ведаў пра маю задуму, перыядычна спрабавалі мяне падкорміць. Але тут ужо было справа прынцыпу. Ад бясплатнай ежы я адмаўляўся гэтак жа ўпарта, як раней не адмаўляўся ад бясплатнай ежы. З той жа прычыны давялося забыць пра традыцыйныя пятнічныя сустрэчы з сябрамі: адной такой пасядзелкі хапіла б, каб эксперымент скончыўся датэрмінова.

Да канца трэцяга тыдня грошай у мяне практычна не засталося.

Самым складаным усё яшчэ заставалася не ежа, а вольны час. Калі нічым сябе не займаць, арганізм раптам пачынае ўспамінаць, што, наогул-то, хоча есці. Таму ў ход ішло ўсё: камп'ютарныя гульні, праца, прыбіранне, серыялы, фільмы і любыя заняткі, якія дазвалялі не глядзець кожныя 15 хвілін на гадзіннік і халадзільнік.

На той момант я ўжо амаль перастаў выходзіць з дому. Калі і выбіраўся кудысьці, дык толькі на працу. Кажуць, што сёння шукача працы ўжо не зачапляе офіс з кухняй, але для мяне гэта было часткова выратаваннем. Бясплатная кава? Дзякуй. Яблык? Бяру. Банан? Вядома. А калі ў кагосьці здараўся дзень нараджэння і ў офіс прыязджала піца, дык гэта наогул успрымалася мною як гуманітарная дапамога ад якой-небудзь міжнароднай супольнасці.

Чацвёрты тыдзень: без грошай

Чацвёрты тыдзень павінен быў стаць самым складаным. Я чакаў яго прыблізна як героі «Гульні тронаў» чакалі зіму: ну відавочна, што нічога добрага ў гэтым свеце без грошай быць не можа. Сарвацца хацелася менавіта цяпер, але лічба ішла ўжо на дні, і кідаць эксперымент ля самай фінішнай рысы было б крыўдна.

Рацыён на той момант звузіўся да макарон з сасіскамі і вады. Прычым ваду я піў самую звычайную — з-пад крана. І тут здарылася невялікае адкрыццё: яна даволі нядрэнна прытушае голад. Не замяняе ежу, вядома, але дапамагае пераканаць арганізм, што ў яго штосьці ды паступае.

Першыя чатыры дні я харчаваўся адзін раз на дзень, а ў апошнія тры ўладкаваў сабе асобны чэллендж (не паўтараць, працуюць прафесіяналы), пакінуўшы ў рацыёне толькі ваду. Запасы ежы яшчэ заставаліся, але стала цікава праверыць, як хутка голад прымусіць мяне ісці на кухню. І, як ні дзіўна, у яго гэта не атрымалася. Па адчаваннях, першы тыдзень быў нават цяжэйшы: тады арганізм перабудоўваўся, ныў, патрабаваў звыклай ежы і паводзіў сябе як распешчанае дзіця каля вітрыны з цацкамі. А калі я перастаў есці зусім, пачуццё голаду праз нейкі час проста знікла.

Магчыма, арганізм вырашыў, што спрачацца бессэнсоўна, і пачаў спальваць стратэгічныя запасы па баках. Ці ён проста пакрыўдзіўся і перастаў падаваць сігналы. А можа, вада ў нашых трубах такая пажыўная, што яе адной для жыцця і хапае. Увогуле, усё гэта неяк дзіўна.

Высновы

Па выніках эксперыменту я ўсё ж трохі выйшаў за рамкі сваёй стыпендыі: агульныя выдаткі склалі 238,43 рубля. Праўда, да самага канца мне здавалася, што я ўпэўнена ўкладаюся ў бюджэт. Як высветлілася пазней, асноўнай памылкай стала не тое, што я ўзяў нешта дарагое, а тое, што пралічыўся ў матэматыцы. Дзесьці акругліў у сваю карысць, дзесьці забыўся, колькі грошай яшчэ засталося, дзесьці проста вырашыў, што будучы я абавязкова ва ўсім разбярэцца. Але разабраўся і сышоў у мінус на 25 рублёў.

З другога боку, да пачатку эксперыменту мне здавалася, што пражыць на такую суму месяц увогуле нерэальна. Але па факце атрымалася, што калі б я не курыў і не дазволіў сабе трохі пашыкаваць у першы тыдзень на чыпсах, газіроўцы і іншых радасцях жыцця, то цалкам мог бы не толькі ўкласціся ў бюджэт, але і адкласці рублёў 10—20.

Дык якія высновы? Вядома, за гэты месяц я прапусціў першую клубніцу і іншыя ягады, шашлыкі, спантанныя паходы па прысмакі і іншыя радасці спажывецкага жыцця. Але нечакана аказалася, што жыць на такія грошы не толькі магчыма, але месцамі нават прыемна — проста таму, што пачынаеш заўважаць, колькі лішніх выдаткаў атачала цябе ўсё жыццё. У нейкі момант разумееш, што палова пакупак рабілася не таму, што яны былі патрэбныя, а таму, што былі даступныя.

Цяпер да іншых лічбаў. Адной з прычын, чаму я ўвогуле пагадзіўся на гэты эксперымент, была лішняя вага. На старце шалі паказвалі 102,5 кілаграма, у апошні дзень эксперыменту — 95,9. То бок выходзіць мінус 6,6 кілаграма за месяц, што цалкам прыемна. Праўда, варта было эксперыменту скончыцца, як я пабег у краму і набраў цэлы вазок ежы, смак якой ужо паспеў падзабыць. Арганізм быў шчаслівы. Вага таксама не прымусіла сябе чакаць і даволі хутка вярнулася да адзнакі 98,5—99 кілаграмаў.

Як мы высветлілі, пражыць на стыпендыю цэлы месяц можна. Жыць так пастаянна — ужо зусім іншае пытанне. Праўда, было б няправільна ставіць знак роўнасці паміж гэтым эксперыментам і жыццём звычайнага студэнта. Для большасці стыпендыя — гэта толькі частка бюджэту, які дапаўняюць падпрацоўкі і дапамога бацькоў.

Калі вы прызвычаіліся жыць у рэжыме жорсткай эканоміі і ведаеце лайфхакі, як расцягнуць бюджэт без шкоды для здароўя і псіхікі, напішыце нашаму журналісту. А мы апублікуем вашу гісторыю.

Вы можаце падтрымаць сайт Charter97.org наступным чынам:

РАЗЛІКОВЫ МУЛЬТЫВАЛЮТНЫ РАХУНАК ДЛЯ АХВЯРАВАННЯЎ:

Назва банка: Bank Millennium S.A.
Адрас: ul. Stanislawa Zaryna, 2A, 02-593, Warszawa
IBAN: PL97116022020000000216711123
SWIFT: BIGBPLPW
Імя ўладальніка рахунку: Fundacja “KARTA ‘97”
рызначэнне аплаты: Darowizna na cele statutowe

Звязацца з намі можна праз адрас charter97@gmail.com