Экспэрт: Беларусаў чакае далейшае зацягванне паясоў

Узгодненая з ЕФСР праграма дзеянняў урада мяркуе толькі далейшае зніжэнне ўзроўню жыцця насельніцтва Беларусі.

Вестка пра тое, што першая рата новага крэдыту Еўразійскага фонду стабілізацыі і развіцця (ЕФСР) сумай $500 млн ужо атрыманая і апрыходаваная рэспубліканскім бюджэтам, выклікала змешаныя пачуцці.

Паколькі значна ўзрастаюць шанцы на тое, што да канца года сума вонкавай дзяржаўнай запазычанасці Беларусі не будзе адпавядаць ніводнаму ўстаноўленаму крытэру бяспекі, піша Сяргей Жбанаў у «Белгазеце».

Насельніцтва Беларусі, атрымаўшы рахункі за студзень, упершыню адчула, што суверэнны пазыковы цяжар - гэта не пустыя словы і выплачваць дзяржаўную пазыку давядзецца ўсім мірам. Прычым гэта толькі пачатак, паколькі ЕФСР, які выступае сёння ў ролі асноўнага вонкавага крэдытора рэспублікі, вельмі разлічвае, што працэс поўнай выплаты выдаткаў на паслугі ЖКГ і камунальнага транспарту ў рэспубліцы будзе год ад года набіраць абароты.

«Структурныя захады палітыкі прадугледжваюць значнае павелічэнне ўзроўню кампенсацыі выдаткаў на ЖКГ тарыфамі для насельніцтва з 30% на канец 2015 г да 70% - на канец 2017 г, што прывядзе да скарачэння бюджэтных субсідый прадпрыемствам ЖКГ, рацыяналізацыі спажывання паслуг ЖКГ насельніцтвам і скарачэння перакрыжаванага субсідавання як важнага фактару павышэння канкурэнтаздольнасці беларускай эканомікі», - гаворыцца ў прэс-рэлізе Еўразійскага банка развіцця (ЕАБР).

У гэтым жа пасланні адзначана, што ўзровень акупнасці тарыфаў паслуг ЖКГ склаў 40% на канец лютага 2016 г, зыходзячы з апублікаваных базавых звестак, кожны зацікаўлены чытач можа самастойна ацаніць асабістыя эканамічныя перспектывы на найбліжэйшыя 2 гады. Пры гэтым варта мець на ўвазе патрабаванне крэдытора - Беларусь павінна выйсці на бездэфіцытнае сальда бюджэту «праз скарачэнне субсідый, у тым ліку у выніку павышэння акупнасці паслуг ЖКГ і скарачэння кампенсацый адсоткавых ставак у рамках дырэктыўнага крэдытавання, і стрыманы рост бюджэтных выдаткаў на заробак».

Таму ніякіх ілюзій наконт далейшай дынамікі тарыфаў ЖКП мець не варта. Узгодненая з ЕФСР праграма дзеянняў нацыянальнага ўрада прадугледжвае толькі далейшае зніжэнне ўзроўню жыцця насельніцтва Беларусі. Нічога, акрамя праграмы зацягвання паясоў, у найбліжэйшыя 5 гадоў нас не чакае.

На сацыяльную падтрымку ў перыяд структурных пераўтварэнняў, як вядома, могуць разлічваць толькі найбольш неабароненыя слаі насельніцтва, г.зн. найменш забяспечаныя.

Нават працаўнікам дзяржпрадпрыемстваў гэтая праграма не абяцае спакойнага жыцця, паколькі «прадугледжваецца скарачэнне дырэктыўнага крэдытавання на 1% і 2% ВУП у 2016 г і 2017 г адпаведна» ў мэтах «больш эфектыўнага выкарыстання рэсурсаў камбанкаў, зніжэння рызык ліквіднасці і крэдытных рызык». І тлумачальная праца ўрада, які папярэджваў пра непазбежнасць закрыцця неэфектыўных вытворчасцяў, ужо пачалася.

Напрыклад, першы віцэ-прэм'ер роднага ўрада выказаўся на гэты конт даволі вызначана. «Прадпрыемствам варта сыходзіць ад вытворчасцей, якія відавочна неэфектыўныя. Гэта вельмі непрыемны занятак, але, каб захаваць прадпрыемства і даць яму магчымасць развівацца, трэба ад нейкіх вытворчасцяў або цэхаў адмаўляцца», - заявіў Васіль Мацюшэўскі на нарадзе ў пытаннях развіцця філіяла «Папяровая фабрыка «Чырвоная зорка» ААТ «Светлагорскі ЦКК».

Хоць дзеля справядлівасці варта заўважыць, што месяц таму назад Аляксандр Лукашэнка запэўніваў беларусаў, што ім «гайдараўскія рэформы расейскага ўзору не патрэбныя». Ну так і хочацца выклікнуць: ды хоць гаршчком назавіце, толькі ў печ не стаўце. Аднак ужо паставілі. І чыім імем гэты інстытуцыянальны манеўр потым назавуць, зусім не прынцыпова. Хай яно застанецца невядомым, бо эканамічнага росту так званыя рэформы ў агляднай будучыні не гарантуюць.

Аўтары праграмы толькі выказваюць надзею, што рэалізацыя ўсіх захадаў праграмы, уключаючы прыватызацыю, «будзе спрыяць павышэнню патэнцыялу эканамічнага росту». І рост будзе, але толькі дзяржаўнай запазычанасці, якая зноў пераадолее мяжу $13 млрд.

Паводле стану на 1 студзеня 2016 г, паводле звестак Нацбанку, вонкавая дзяржаўная пазыка склала $12,4 млрд, або 22,7% да ВУП, наблізіўшыся ўшчыльную да адноснага парога бяспекі, усталяванага на ўзроўні 25% ВУП.

Прычым да 1 сакавіка г.г. яе аб'ём крыху падрос - да $12,5 млрд. Далей дынаміка паказчыкаў бяспекі вонкавай пазыкі можа значна пагоршыцца, паколькі краіна атрымае $1,1 млрд. у рамках першых трох ратаў новай крэдытнай праграмы ЕФСР на фоне зніжаных тэмпаў ВУП.

Не ведаю, як наконт рэформаў, але рэфінансаванне вонкавай пазыкі непазбежнае. Калі гэтыя пазыковыя сродкі не пойдуць на выплату вонкавай дзяржаўнай пазыкі, а проста асядуць, як і раней, у золатавалютных рэзервах, то нават пры дасягнутым у 2015 г аб'ёме ВУП вонкавая дзяржаўная пазыка пераадолее чарговую мяжу бяспекі. Імавернасць адбыцця такой падзеі вельмі высокая: ВУП Беларусі ў даляравым выразе не расце, а прадаўжае зніжацца.

Дарэчы, скарачэнне ВУП амаль на $21 млрд летась стала прычынай прыкметнага парушэння суадносін валавой замежнай пазыкі і ВУП Беларусі, якое дасягнула 69,7% паводле стану на 1 студзеня 2016 г (пры ўстаноўленым ліміце ў 55% ВУП).

Разам з тым за мінулы год суадносіны валавой вонкавай пазыкі да экспарту тавараў і паслуг склалі 116,6% (пры ліміце 100%) і пагоршыліся адразу на 24,2%.

З такімі паказчыкамі на сусветны рынак пазыковых папер, на якім Мінфінансаў плануе пазычыць у гэтым годзе $1-1,5 млрд, выходзіць будзе няпроста. Зрэшты, можа, яно і да лепшага, паколькі, уціскаючы інтарэсы насельніцтва, беларускія ўлады ў стане абслугоўваць толькі палітычна матываваныя вонкавыя крэдыты.