Бюджэт-2026: Лукашэнка спадзяецца на суседа, які і сам на мялі

«Кантраляваны дэфіцыт» можа выйсці з-пад кантролю.

У Беларусі прыняты рэспубліканскі бюджэт на 2026 год — адзін з галоўных дакументаў краіны, які вызначае палітычныя і эканамічныя прыярытэты, піша праект «Вашы грошы».

Па сутнасці, гэта комплекснае выражэнне таго, як калектыўная бюракратыя бачыць будучыню краіны. Сёння мы вывучым гэтае бачанне, адразу агаворымся — карціна выглядае знаёмай.

Перш за ўсё варта адзначыць, што ўлады закладваюць у бягучы бюджэт рост даходаў і выдаткаў і захоўваюць звыклую «кансерватыўную» інтанацыю (г.зн. імкнуцца планаваць горш, чым можа атрымацца, каб потым паказаць, маўляў, «якія мы малайцы»).

Дасягаць вынікаў у апошнія гады атрымлівалася толькі дзякуючы ўсё большай падтрымцы з Расіі. Вось і гэтым разам занадта вялікая частка «беларускага эканамічнага цуду» трымаецца на знешняй падпорцы — «бязвыплатных паступленнях» ад усходняга суседа. Толькі цяпер у Расіі дзірка ў бюджэце расце настолькі імкліва, што грошай на беларускія ўлады можа не хапіць.

Галоўныя лічбы: даходы растуць, але дэфіцыт нікуды не знік

Паводле праекта на 2026 год, даходы рэспубліканскага бюджэту плануюцца на ўзроўні 54,4 млрд рублёў, выдаткі — 58,7 млрд рублёў. Дэфіцыт — каля 4,35 млрд рублёў (у афіцыйнай рыторыцы — «кантраляваны»).

На паперы даходы растуць крыху хутчэй за выдаткі — але «крыху хутчэй» не азначае «хапае»: мінус у некалькі мільярдаў застаецца базавай устаноўкай.

І тут важна не завязнуць у матэматыцы. Пытанне не ў тым, ці дрэнны дэфіцыт сам па сабе. Пытанне — чым яго закрываць і што будзе, калі даходы акажуцца ніжэйшымі за планаваныя (а знешняя кан'юнктура можа апынуцца горшай за чаканні). Тут найперш варта звярнуць увагу на «бязвыплатныя паступленні». Ідзе гаворка пра вельмі сур'ёзныя сумы.

Структура даходаў на 2026 год выглядае так:

падатковыя даходы — 38,3 млрд

непадатковыя даходы — 6,6 млрд

бязвыплатныя паступленні — 9,5 млрд

То-бок кожны пяты–шосты рубель даходнай часткі — «падарунак». А ў межах гэтай пазіцыі асобна вылучаюцца бязвыплатныя паступленні ад замежных дзяржаў — 6,7 млрд рублёў. Гэта, назавём рэчы сваімі імёнамі, — падачка ад Расіі ўладам Беларусі, якія не ў стане самастойна ўрэгуляваць фінансавыя праблемы.

Раней падобны падыход (вы нам — шчодрасць, а мы вам — лаяльнасць) «пракатваў» хаця б таму, што ў Расіі было больш прасторы для манеўру. Але ў 2026-м Беларусь разлічвае на дапамогу краіны, якая сама плануе жыць з заўважным дэфіцытам.

Федэральны бюджэт РФ на 2026 год прыняты з параметрамі парадку 40,3 трлн расійскіх рублёў даходаў, 44,1 трлн расійскіх рублёў выдаткаў і дэфіцытам каля 3,8 трлн расійскіх рублёў. І ёсць істотныя падставы меркаваць, што гэтая сума ў працэсе будзе скарэктавана ў горшы бок.

Атрымліваецца сітуацыя, калі ў цябе няма грошай забяспечыць сабе жыццё, і ты просіш «бязвыплатнай дапамогі» ў таго, хто і сам на мялі.

Каго будуць «даіць»?

Цяпер разбярэмся, адкуль, паводле задумы ўрада, возьмуцца ўсе астатнія грошы, акрамя расійскіх. Беларускія ўлады адначасова ўносяць у парламент не толькі бюджэт, але і пакет падатковых змяненняў: у афіцыйным паведамленні згадваюцца індэксацыя ставак на прагнозную інфляцыю, павышэнне ставак акцызаў (у сярэднім: цыгарэты і алкаголь +7%, паліва +3%), пашырэнне пераліку падакцызных тавараў (у тым ліку электронныя сістэмы курэння), а таксама шэраг ужорстчанняў для даўжнікоў па маёмасных плацяжах. Лагіка простая: грошай не хапае — значыць, па засекіх паскробем яшчэ актыўней.

Але ёсць тонкасць, якую варта яшчэ раз падсвяціць: мэта па інфляцыі на 2026 год — не перавысіць 7%, паказчык замацаваны ўказам Лукашэнкі. І гэтае абмежаванне ператварае бюджэт у гульню ў вузкім калідоры, бо калі рэальная інфляцыя/дэвальвацыйныя чаканні/затраты стануць вышэйшымі, то «рост даходаў» на паперы пачне адставаць, а выдаткі, наадварот, запатрабуюць дадатковага фінансавання.

І тады кансерватыўны падыход Мінфіна (закласці асцярожныя лічбы, а потым «нечакана перавыканаць») можа раптам спрацаваць наадварот: план аказацца занадта аптымістычным, а не занадта асцярожным.

Таксама назіраецца лінія на ўжорстчанне ўмоваў для часткі ІП і мікрабізнесу: змены і тлумачэнні па рэжымах і абмежаваннях публікуюцца ў афіцыйных матэрыялах падатковых органаў.

І, нарэшце, традыцыйная беларуская планавыя крыніца папаўнення бюджэту — штрафы. Планавыя паступленні ад іх вырастуць на 27% (у 2025-м планавалася сабраць больш за 243 млн руб., а ў 2026-м — больш за 310 млн).

І гэта той рэдкі выпадак, калі прагноз выглядае амаль жалезабетонна: калі ў бюджэце заклалі больш штрафаў, значыць, знойдуць спосаб іх сабраць.

Выдаткі і шчодрасць да сілавога блока

Цяпер пагаворым пра выдаткі бюджэту, бо, па сутнасці, гэта паказчык прыярытэтаў для цяперашняга ўрада. Можна адразу адзначыць, што выдаткі растуць амаль паўсюль, але тэмпы розныя.

Суды, праваахоўная сістэма — адзін з найбольш хутка растучых блокаў (рост на 25,4% — плюс 1,36 млрд руб.). Цяжка (страшна) уявіць, якія змены нас чакаюць пры росте фінансавання гэтага напрамку на чвэрць.

Нацыянальная эканоміка — таксама рэзкі рост (25,8% — плюс 1,96 млрд руб.). Дзяржаве трэба падтрымліваць прадпрыемствы, імпартазамяшчэнне і ўсё тое, што дапамагае сістэме не разваліцца проста цяпер.

Сацыяльныя артыкулы — растуць, але спакайней (ахова здароўя +18,5%, адукацыя +16,0%, сацыяльная палітыка +14,1%). Нагадаем, што значная доля выдаткаў на сацыяльную сферу фінансуецца з мясцовых бюджэтаў, а не з рэспубліканскага.

А вось выдаткі на нацыянальную абарону ў праекце змяншаюцца (мінус 4,3% — прыблізна мінус 202 млн руб.).

Асобна ўзгадаем ЖКГ. У рэспубліканскім бюджэце радок "Жыллёва-камунальныя паслугі і жыллёвае будаўніцтва" — мікраскапічны. І рост тут усяго +7,7%, амаль «па інфляцыі». Аднак фактычна ўсё фінансаванне гэтай сферы паступае з мясцовых бюджэтаў.

Бюджэт-2026 можна назваць «кансерватыўным» па форме — рост закладзены без фанатызму, дэфіцыт загадзя прызнаны. Урад робіць стаўку на тое, што вонкавая падтрымка застанецца такой жа даступнай, як раней. А гэта ўжо пра стаўшую нормай палітычную эканоміку залежнасці — і пра рызыку, што да канца наступнага года «кантраляваны дэфіцыт» выйдзе з-пад кантролю.

Вы можаце падтрымаць сайт Charter97.org наступным чынам:

РАЗЛІКОВЫ МУЛЬТЫВАЛЮТНЫ РАХУНАК ДЛЯ АХВЯРАВАННЯЎ:

Назва банка: Bank Millennium S.A.
Адрас: ul. Stanislawa Zaryna, 2A, 02-593, Warszawa
IBAN: PL97116022020000000216711123
SWIFT: BIGBPLPW
Імя ўладальніка рахунку: Fundacja “KARTA ‘97”
рызначэнне аплаты: Darowizna na cele statutowe

Звязацца з намі можна праз адрас charter97@gmail.com