Восень аяталаў

Якія змены надыходзяць у Іране.

Іран упершыню за амаль чатыры дзесяцігоддзі наблізіўся да змены найвышэйшай улады — а магчыма, і самога палітычнага ладу. 86-гадовы найвышэйшы лідар аятала Алі Хаменеі аслаблены як узростам, так і наступствамі нядаўняй 12-дзённай вайны, у ходзе якой Ізраіль і ЗША нанеслі ўдары па ваенных і ядзерных аб’ектах краіны.

Канфлікт прадэманстраваў уразлівасць рэжыму, які страціў кантроль над небам, рэгіёнамі і значнай часткай грамадства, піша старшы навуковы супрацоўнік Фонду Карнегі за міжнародны мір Карым Саджадпур для часопіса Foreign Affairs (пераклад — сайт Charter97.org).

Ісламская рэспубліка перажывае глыбокі крызіс. Эканоміка Ірана задушаная санкцыямі, нацыянальная валюта абясцэненая, грамадства — ізаляванае ад свету, а ўзровень незадаволенасці насельніцтва расце. Сімвалы рэвалюцыі 1979 года, уключаючы абавязковы хіджаб, усё часцей ігнаруюцца. Лозунгі «Смерць Амерыцы» і «Смерць Ізраілю» ўсё менш знаходзяць водгук у грамадзян, якія хочуць не ідэалогіі, а нармальнага жыцця.

Паводле меркавання аналітыкаў, пасля сыходу Хаменеі магчымыя некалькі сцэнарыяў. Першы — «расійскі»: крушэнне ідэалогіі і прыход нацыяналістычнага аўтарытарнага лідара, верагодна з сілавых структур. Другі — «кітайскі»: захаванне аўтарытарнай улады пры адмове ад жорсткай ідэалогіі і спробе эканамічнай лібералізацыі і збліжэння з Захадам.

Трэці — «паўночнакарэйскі»: узмацненне рэпрэсій, ізаляцыі і стаўка на сілавое ўтрыманне ўлады. Чацвёрты — «пакістанскі»: канчатковае дамінаванне Корпуса вартавых Ісламскай рэвалюцыі (КВІР) і ператварэнне краіны ў ваенную дзяржаву. Таксама разглядаецца і «турэцкі» варыянт — прыход папулісцкага лідара праз выбары з наступным дрэйфам да аўтарытарызму.

Агульнае для ўсіх сцэнарыяў — высокая ступень няпэўнасці. Іранскае грамадства раз’яднанае, апазіцыя фрагментаваная, а сілавыя эліты канкуруюць паміж сабой. У той жа час запыт грамадзян застаецца адносна простым: эфектыўнае кіраванне, эканамічная годнасць і магчымасць жыць «нармальным жыццём» без татальнага кантролю дзяржавы.

Іран валодае значным патэнцыялам — адукаваным насельніцтвам, багатымі рэсурсамі і моцнай гістарычнай ідэнтычнасцю. Аднак без глыбокага перагляду палітычнага курса краіна рызыкуе так і не выйсці з зацягнутага крызісу. Пытанне ўжо не ў тым, ці адбудуцца перамены, а ў тым, ці прынясуць яны абнаўленне — або стануць пачаткам чарговага «зімовага» перыяду ў гісторыі краіны.

Вы можаце падтрымаць сайт Charter97.org наступным чынам:

РАЗЛІКОВЫ МУЛЬТЫВАЛЮТНЫ РАХУНАК ДЛЯ АХВЯРАВАННЯЎ:

Назва банка: Bank Millennium S.A.
Адрас: ul. Stanislawa Zaryna, 2A, 02-593, Warszawa
IBAN: PL97116022020000000216711123
SWIFT: BIGBPLPW
Імя ўладальніка рахунку: Fundacja “KARTA ‘97”
рызначэнне аплаты: Darowizna na cele statutowe

Звязацца з намі можна праз адрас charter97@gmail.com