«Мае сябры «падкаблучнікі» — і яны задаволеныя!»

Замежнік расказаў пра жыццё ў Мінску і пра беларускую нявесту.

«Дываны? А я такое люблю», — усміхаецца лекар-стаматолаг Самір Агаеў у адказ на пытанне, ці не пераборшчыў Onlíner з клішэ, прызначыўшы інтэрв'ю ў ворсістых інтэр'ерах. Любоў туркменаў да дываноў — вядомы факт, але гэтым разам хочацца адкінуць стэрэатыпы і зазірнуць глыбей. Погляд замежніка на Беларусь дае ўнікальную перспектыву, не замыленую оптыку — і гэта выдатная нагода пагаварыць начыстату. Пра розніцу і падабенства Мінска і Ашгабата, заробкі, норавы і ўзровень жыцця Самір распавёў Onlíner.

«У сям'і, дзе ўсе медыкі, выбару проста няма»

Самір нарадзіўся ў сталіцы — Ашгабаце — у 1995 годзе ў рускамоўнай сям'і медыкаў. Дзяцінства для яго — той самы беззаганны рай.

— Прадстаўце, гэта не шматкватэрная забудова, як у «Мінск-Мір», дзе вокны ўпіраюцца ў суседскія і дзяцей зусім няшмат, а прыватны дом. Вуліца — як вялікая сям'я, дзе ўсе адзін аднаго любяць. Пры тым шматнацыянальная: туркмены, рускія, армяне, азербайджанцы… Вельмі каларытнае дзяцінства. Мы з хлапчукамі гадзінамі гулялі на вуліцы ў альчыкі — гэта калі косткай трэба выбіць іншыя косткі з кола; у лянгу — нагой набіваеш кавалачак бараньай шкуры, да якога прымацаваны невялікі груз, звычайна свінец з пераплаўленых акумулятарных сот; у футбол, баскетбол, валейбол, хованкі, казакаў-разбойнікаў… Усе мілэніелы Ашгабата ведаюць, пра што я.

Паводле слоў Саміра, калі ён скончыў школу (дарэчы, рускамоўную, імя Пушкіна), то пытанне, якую вышэйшую адукацыю атрымліваць, нават не стаяла.

— У сям'і, дзе ўсе медыкі, выбару проста няма, — усміхаецца стаматолаг-артапед. — Мая прабабуля — медсястра, дзед — стаматолаг, бабуля — педыятр, мама — акушэр-гінеколаг… Рэдка сустрэнеш такую моцную і згуртаваную сям'ю. Мая мама заканчвала БДМУ, таму бацькі настаялі, каб я таксама паехаў вучыцца ў Беларусь. Так у 17 гадоў, у кастрычніку 2012-га, я апынуўся ў Мінску. Вучэбны год быў ужо ў самым разгары. Бабуля з дзедам строга-настрога папярэдзілі: калі правалю хоць адзін прадмет, яны прыедуць і забяруць дакументы! А на стэндзе выдатнікаў у галоўным корпусе БДМУ я ўбачыў партрэт мамы — ганаровай выпускніцы. Увогуле, у мяне не было варыянтаў — давялося таксама добра вучыцца.

Адаптацыя праходзіла гладка. Усё-ткі ў мяне даволі свецкая сям'я, а ментальнасць падобная да беларускай. Вядома, першыя тры–чатыры месяцы былі самымі цяжкімі. Да гэтага я жыў «інкубатарскім» жыццём пад бацькоўскім крылом, не дбаючы ні пра гатаванне, ні пра прыборку — увогуле ні пра што. Хадзіў у школу, да рэпетытараў, гуляў з сябрамі — а тут залікі, экзамены, стрэс, абавязкі, пачуццё адказнасці перад бацькамі. У інтэрнат мяне пасялілі разам з хлопцамі з Таджыкістана, і мы добра сябравалі. Гэта дапамагала.

Міграцыя — такі досвед… Цябе закідваюць у іншую краіну, і ты выходзіш з зоны камфорту настолькі, наколькі можаш. Калі б я застаўся ў Ашгабаце, то дзякуючы сваёй сям'і ведаў бы ўсю ўнутраную медыцынскую кухню. А тут трэба было пачынаць самому, з нуля. Але гэта нават плюс: давялося развіваць самастойнасць.

Калі начыстоту, то навучанне ў медыцынскім — гэта жахліва цяжка (хаця і выдатная школа жыцця). Гісталогія, напрыклад, дагэтуль сніцца мне ў кашмарах. Пасля трэцяга курса з'явілася хірургія, і 95% аднакурснікаў адразу захацелі стаць хірургамі. Убачылі аперацыі — і так моцна загарэліся! Калі пасля бясконцага завучвання з'яўляецца прадмет з практыкай, цябе проста «ламае», ты жорстка захапляешся, пачынаеш асіставаць, зашываць, нешта рабіць.

Ужо тады я зразумеў дзіўны факт пра Беларусь: розніца ў медыцынскай адукацыі тут і ў суседніх краінах — каласальная. Напрыклад, нас адразу пачалі дапускаць да пацыентаў, каб з'явіўся рэальны досвед, а маіх сяброў‑медыкаў у маскоўскіх МГМСУ і РУДН — не. Яны не працуюць з пацыентамі зусім. На першасным прыёме стаяць за спінай лекара, у лячэнні не ўдзельнічаюць. Проста сядзяць за падручнікамі. Гэта не вельмі добра. Беларуская медыцынская адукацыя ў гэтым плане на галаву вышэй.

Медыцына — гэта не проста «работа», гэта жыццёвы лад. Я ведаю шмат калег, якія літаральна жывуць медыцынай: прымаюць пацыентаў, ездзяць на канферэнцыі, з раніцы да ночы чытаюць даследаванні… Тут шмат канкурэнцыі, саперніцтва: «Ён можа, а я не?» Я шмат праз што прайшоў: працаваў і ў «дзяржаўцы» інтэрнам за 600 рублёў, і бясплатна, і адгукаўся на просьбы сваіх пацыентак-бабуль, адвозіў іх дадому… У выніку мне пашанцавала: праца прынесла не толькі прафесійны статус, але і сяброў. У нас у прыватнай клініцы ўсе лекары маладыя. Так атрымалася, што я акружаны толькі сябрамі-беларусамі. Калі прыязджаю дадому, ў Ашгабат, бабуля дзівіцца: «У цябе ўжо вымаўленне, як у беларусаў!»

Горы супраць снегу

Што адбываецца з ідэнтычнасцю чалавека, калі ён з'язджае з роднай краіны? Ці можна адначасова быць і туркменам, і беларусам? Пытанне складанае. Прасцей пагаварыць пра надвор'е.

— Лічу, што ў мяне дзве радзімы, — задуменна кажа Самір. — Ніяк не магу вызначыць, што мне бліжэй да сэрца. Адзінае — у Беларусі няма гор.

І гэта праўда. Поўная адсутнасць горных вяршыняў стала першай істотнай адметнасцю Мінска. Затое гэты недахоп з ліхвой кампенсаваў… снег.

— Мне вельмі падабаецца ўвесь гэты халодны снежны антураж, — тлумачыць Самір. — У Ашгабаце вельмі спякотна, пастаянна вышэй за +30. А тут мы з сябрамі і ў Лагойску, і ў Сілічах, і ў «Сонечнай даліне» каталіся на ватрушках. Вядома, «Хаўер» у сакавіку 2013 года заспеў мяне проста знянацку. Але з таго часу я правёў работу над сабой, і з «Улі» ў гэтым студзені ўжо не было асаблівых праблем. Раніцай пасля цяперашняга цыклону, 9 студзеня, я паехаў на працу да 09:00 — і нават не спазніўся. Замест звыклых 12 хвілін ехаў за рулём максімум 20 — і ўсё.

Яшчэ адна асаблівасць Мінска — гэта метро. У Ашгабаце няма падземкі. Мне даводзілася вельмі шмат ездзіць на метро да 2017 года, пакуль я не атрымаў вадзіцельскія правы. Шчыра кажучы, не выношу падземку, не люблю нават пах. Думаю, гэта тыповая азіяцкая гісторыя. Бо ў Туркменістане спякота такая моцная, што ты ўсё жыццё праводзіш у аўтамабілі, з брэлкам ад кандыцыянера ў руках. Людзі перамяшчаюцца выключна на машынах, а летам выходзяць толькі пасля 19:00, калі спякота спадае. Адсюль любоў да аўтамабіляў і нелюбоў да метро.

Я вельмі люблю Туркменістан, вельмі люблю Ашгабат, лічу, што гэта добры горад для жыцця. Але якасць адукацыі ў Беларусі, паўтаруся, на галаву вышэй. Не ва ўсіх платных аспірантурах у Маскве вучаць так, як у Мінску.

Цэны і заробкі

Паводле Саміра, узровень жыцця ў Ашгабаце прыблізна роўны Мінску, хаця абсалютныя лічбы могуць моцна адрознівацца.

— Заробкі ў дасведчаных лекараў у Мінску ў тры–чатыры разы вышэйшыя, чым у Ашгабаце, — кажа 30‑гадовы стаматолаг. — Напрыклад, спецыяліст з каласальным стажам у Ашгабаце будзе атрымліваць каля $300—400 у месяц. Але важна разумець, што для Туркменістана гэта выдатны заробак. Можаш схадзіць у кавярню, нармальна паесці, выпіць кактэйль — і заплаціш максімум $10. А проста перакусіць — гэта ўвогуле капейкі. Адпачынак у Ашгабаце значна таннейшы. У Мінску ж сышоў у нармальны кінатэатр адзін раз — ужо набягае $50, у краму — зноў $50. Трошачкі дарагавата, але ў цэлым нармальна.

Розніца ў коштах на паліва таксама можа здзіўляць. Калі ў Ашгабаце літр 95-га бензіна каштуе каля $0,40, то ў Мінску — $0,90. Пры гэтым у Беларусі значна больш аўто з магутнымі рухавікамі, якія «жруць» шмат паліва.

Або, дапусцім, кватэры. У Мінску цана за квадратны метр цяпер каля $2000 (ужо крыху «боршчаць»!), а ў Ашгабаце — значна танней.

Думаю, адносна буйныя гарады ў Беларусі і Туркменістане будуць жыць плюс-мінус аднолькава. А вось пра вёску нічога не магу сказаць: у мяне няма досведу. Ведаю, што многія мае суайчыннікі працуюць таксістамі ў Беларусі, але яны не з Ашгабата, а з правінцыі. Відаць, гэта ўскосна дае адказ на пытанне. У любым выпадку міграцыя — спадарожнік усіх краін, што развіваюцца. Гэта нармальна. Мігранты развіваюць эканоміку Беларусі. Не кожны захоча працаваць таксістам па 14 гадзін у суткі — гэта цяжка.

Памятаю, калі быў студэнтам, аднакурсніца з Магілёва скардзілася, маўляў, гэта самы бедны рэгіён у Беларусі. «Божа мой, Магілёў, як ён дрэнна жыве, такі бедны горад», — паўтарала яна. Паехалі мы да яе ў госці на летнія канікулы. Толькі заязджаем у Магілёў — на святлафоры стаяць тры X6. Усё адрамантавана, прыгожа. І пасля гэтага беларусы скардзяцца на фінансы!

На мой погляд, недаацэнены козыр Мінска — гэта кампактнасць адносна мегаполісаў. Я ўжо нават не кажу пра Маскву! Проста параўнайце: насельніцтва Ашгабата — 1 млн чалавек, а плошча — 918 квадратных кіламетраў. Пры гэтым у Мінску 2 млн чалавек жывуць на 354 квадратных кіламетрах. Мінск меншы за іншыя сталіцы — і трэба цаніць гэтую кампактнасць, магчымасць за 40 хвілін праехаць увесь горад, з краю ў край, на машыне па закутках і праспектах. Няма цеснаты і награмаджання ў цэнтры.

А яшчэ тут мяне прыемна здзіўляе спакойны рух. Я гэта вельмі люблю. Бо ў Ашгабаце проста анархія на дарогах, правілы не надта выконваюць. Аўтамабілісты ў снег у Мінску такія «пупсікі», усе прапускаюць адзін аднаго. Але ніяк не магу прызвычаіцца, што ў Беларусі трэба скідваць хуткасць да 60 км/г, калі праязджаеш праз вёскі. У Туркменістане вялікая адрознасць: праз маленькія населеныя пункты не пракладаюць трасу, і табе не трэба скідваць хуткасць — проста «лупіш і лупіш».

Здзівіць мяне чысцінёй нават не спрабуйце. Памятаю, глядзеў у TikTok відэа, дзе дзяўчынка ішла па нейкім парку ў Мінску ў белых шкарпэтках, і яны засталіся чыстымі. Дык вось, у Туркменістане яшчэ больш замарочваюцца з гэтага прычыны. У Ашгабаце настолькі чыста! Белыя мармуровыя дамы, белыя машыны на дарогах — усё белае. Пясок, які прыносіць пустыня, аператыўна прыбіраюць.

Норавы

Відавочна, грамадства ў Туркменістане больш кансерватыўнае і патрыярхальнае, чым у Беларусі. Ці шакавалі Саміра мінчанкі, якія хацелі самастойна аплаціць каву на спатканні?

— Ну, на такое я рэагаваў даволі спакойна, — дыпламатычна адказвае Самір. — У рэшце рэшт, мы жывём у эпоху інтэрнэту. Так, у мяне сістэма каштоўнасцяў іншая (выхоўвалі так, што мужчына — дамінанта ў сям'і, у разумных межах), але свайго меркавання нікому навязваць не стану. Магу прапанаваць, каб аплаціў я, але калі дзяўчына не згодная, у яе «пунцік», ціснуць не буду. І з пацыентамі прытрымліваюся падобнага падыходу. Магу, умоўна кажучы, прапанаваць варыянты пратэзавання, усё распавесці, але канчатковае рашэнне прымае сам пацыент. Я не магу прымусіць і навязаць. Гэта няправільна.

Грамадства ў Ашгабаце крыху больш кансерватыўнае. Напрыклад, Мінск здзіўляе колькасцю разводаў. Вядома, у Туркменістане ты можаш развесціся, калі захочаш, закон дазваляе, калі ласка. Але з пункту гледжання грамадскай маралі і рэлігіі гэта не прынята, асуджаецца.

Я лічу, што большасць маіх сяброў у Мінску — «падкаблучнікі» (смяецца. — Заўв. Onlíner). Але, здаецца, яны задаволеныя. Я ў плане адносінаў самы ўдачлівы чалавек. Пазнаёмцеся: гэта мая нявеста Юля. Мы разам ужо сем гадоў, заручаныя. Мне пашанцавала: Юля славянскай знешнасці, выглядае як тыповая беларуска, але вырасла ў Казахстане, бачыла параўнальны менталітэт і таму разумее мяне. Напрыклад, у папярэдніх адносінах я мог сказаць дзяўчыне, што не хачу адпускаць яе адну позняй ноччу на вечарынку ў незнаёмай кампаніі, бо гэта небяспечна. Але ў адказ чуў папрокі: «Навошта? Чаму не?» З Юляй нават пытанняў падобных не ўзнікае. Мы лёгка знаходзім кропкі судакранання.

Ежа

Беларуская кухня з самага пачатку выклікала ў Саміра, мякка кажучы, здзіўленне.

— Бульба і свініна — гэта зусім не тое, да чаго я прывык. Так, я зусім не строгі мусульманін, хутчэй агностык. І ўсё ж не магу сказаць, што прыходжу на Камароўку і такі: «Мне 5 кіло свініны, калі ласка». Але калі прынясуць піцу ці бургер з беконам, я не стану яго выкоўтваць. З'ем — ну і ладна.

Туркменская кухня даволі каларыйная. Прадукты мусяць быць апрацаваныя, каб не псавацца ў спёку, таму ўсё зводзіцца да мяса і яго вытворных. Напрыклад, вялікая святочная страва, якую гатуюць на вяселлі, — гэта дограма. Кавалачкі смажанага слаёнага хлеба рвуць, заліваюць булёнам, дадаюць бараніну. У Мінску аналагаў я не сустракаў. Але тут даволі распаўсюджаная турэцкая кухня, а яна ж папулярная і ў Туркменістане. Знайсці дастаўку можна ў адзін клік. На жаль, мясная парода баранчыкаў у Беларусі не прыжываецца з-за клімату.

Напрыклад, заходзіш у самы круты рэстаран у Мінску, а там у меню запаветнае карэ ягняці. Думаеш: во гэта я цяпер насалоджуся! Замовлю, сфатаграфую. Спрабуеш, а мяса — без смаку. Далікатнае, так, але насычанага смаку няма. На жаль, сапраўднага смаку бараніны ў Беларусі няма. Затое такая парода баранчыкаў, дарэчы, сустракаецца ў Грузіі і Дагестане.

А вось беларускія стэйкі з ялавічыны — мая асобная любоў. Я спрабаваў усе віды. Стрыплойн — гэта лепшае, што ёсць у свеце! Калі яго няправільна прыгатаваць, атрымаецца жорсткім. Але калі прыгатаваць як след, су-від, ды яшчэ з размарынам, м-м-м… Гэта вельмі смачна.

Талерантнасць сапраўдная і ўяўная

Самір пражыў у Беларусі ўжо больш за 13 гадоў, заслужыў павагу калег-лекараў, вырас у даходах, але дагэтуль не перастае здзіўляцца бытавому расізму.

— Адразу скажу: з адкрытай дыскрымінацыяй сутыкаўся ўсяго пару разоў. Быў рэзкі ў адказ. Аднойчы сябры літаральна вынеслі мяне ад канфлікту і закрылі ў кватэры. Я тады малады быў, гарачы. Цяпер бы так востра на чужыя словы не адрэагаваў.

Але бытавы расізм існуе. Тэлефануе, напрыклад, пацыент у клініку: «Запішыце мяне да таго доктара, які ў вас у Instagram, ну, да «чорненькага». Добра, гэта смешна! Бяззлобна. Або, памятаю, я прадаваў аўтамабіль, мы з пакупніком заехалі на аўтарынок у Малінаўку, там было шмат не рускіх хлопцаў, і пакупнік такі: «Хачы гэтыя, вядома»… А я побач з ім у машыне сяджу. Ён паспяшыў патлумачыць: «Не-не, я не пра цябе». Мы абодва пасмяяліся. Добры мужык, сем'янін. Не думаю, што ён сказаў гэта са зла. Тут не было намеру прынізіць ці самасцвердзіцца.

Беларусы не такія талерантныя, як хочуць пра сябе думаць. Але гэта нармальна, так і павінна быць. Калі народ — любы народ — хоча захаваць самабытнасць, яму трэба быць крыху самалюбным — у маштабе цэлай краіны. Паважаць свае законы і прымушаць іншых паважаць іх. Нядаўна была навіна: туркмена дэпартавалі за парушэнне на дарозе. Лічу, гэта нармальна. У чужы манастыр са сваім статутам не ходзяць.

Мне вельмі моцна падабаецца тут, у Мінску. Я тут як у раі, сур'ёзна. Нават падумваю атрымаць грамадзянства.

Восем гадоў я не быў у Ашгабаце. Прыехаў летась — і накрылі ўспаміны: дзяцінства, дом, дзе жывуць бацькі, мая вуліца… Гэта так сагравае душу. Усё знаёмае: спякота, пахі, +20 на Новы год, хлопушкі, якія ўзрываюць на футбольным полі… У гэтым ёсць свая прыцягальнасць.

А потым я вярнуўся ў Мінск — тут столькі плюсаў! Тут мае сябры, мая нявеста, мая будучыня. Я не магу пастаянна глядзець у мінулае. Я многае аддаў Беларусі — і многае ад яе атрымаў. Якое месца б ты ні выбраў для сябе, яно абавязвае выконваць пэўныя правілы. І я кажу не пра артыкулы КК, а пра мараль, якая насамрэч аднолькавая што ў ісламе, што тут. Запаветы ўніверсальныя: будзь добры да слабых, не крадзі, не забі. Ідзі за імі — і станеш шчаслівым.

Вы можаце падтрымаць сайт Charter97.org наступным чынам:

РАЗЛІКОВЫ МУЛЬТЫВАЛЮТНЫ РАХУНАК ДЛЯ АХВЯРАВАННЯЎ:

Назва банка: Bank Millennium S.A.
Адрас: ul. Stanislawa Zaryna, 2A, 02-593, Warszawa
IBAN: PL97116022020000000216711123
SWIFT: BIGBPLPW
Імя ўладальніка рахунку: Fundacja “KARTA ‘97”
рызначэнне аплаты: Darowizna na cele statutowe

Звязацца з намі можна праз адрас charter97@gmail.com