Ці могуць ЗША паступіць з Лукашэнкам, як з Мадурам?

Для беларускага дыктатара ўсе сцэнары дрэнныя.

У Аляксандра Лукашэнкі была незвычайная рэакцыя на захоп прэзідэнта Венесуэлы Нікаласа Мадуры і адпраўку яго ў ЗША. Прэс-служба дыктатара выкарыстала вялікія літары, каб перадаць катэгарычнае асуджэнне дзеянняў амерыканцаў. Між тым, яшчэ нядаўна дыктатар не раз хваліў Трампа і нават абяцаў вылучыць яго на Нобелеўскую прэмію міру. Што будзе далей з адносінамі дыктатара і прэзідэнта ЗША? Ці варта чакаць для Лукашэнкі венесуэльскага сцэнару? Чаму Мадура не паехаў у Беларусь і якія перспектывы чакаюць Лукашэнку ў Венесуэле? Гэтыя і іншыя пытанні «Зеркало» задало гісторыку і палітычнаму аналітыку Аляксандру Фрыдману.

— Мы бачым, што беларускія ўлады моцна занепакоеныя сітуацыяй з Мадурам: заява прэс-сакратаркі Лукашэнкі Наталлі Эйсмант з выкарыстаннем вялікіх літар, званок Рыжанкова міністру замежных спраў Венесуэлы. Даволі бурная рэакцыя, вам так не здаецца?

— Я б сказаў, што гэта стала для іх сюрпрызам. І, натуральна, рэакцыя вельмі эмацыйная. Тут і так зразумела, што Наталля Эйсмант — «гаворачая галава», якая абсалютна не самастойная, выходзіць у той момант, калі трэба вельмі хутка адрэагаваць. У той момант, калі Лукашэнка або не хоча, або не можа, або яму лянотна, або ж складана арганізаваць нейкае публічнае мерапрыемства з ім. Ён у гэтым плане адрозніваецца ад Трампа. Той можа пагуляць у гольф, выйсці да журналістаў і нешта агучыць. Лукашэнку ўсё трэба арганізоўваць, каб ён кудысьці пад'ехаў, штосьці сказаў.

Што да Рыжанкова, то гэты званок венесуэльскаму міністру вельмі кур'ёзны і паказвае, у якім стане там усё знаходзіцца. Відаць, сітуацыя настолькі крытычная, што ўжо не даводзіцца выбіраць, з кім размаўляць. Здавалася б, гэта тая сітуацыя, калі трэба кантактаваць з сур'ёзнымі партнёрамі, якія хоць нешта вырашаюць — з суседзямі, умоўна кажучы, Бразіліяй, Калумбіяй, Мексікай. Ці, напрыклад, Кітаем, Іранам, Расіяй. А ў міністра знаходзіцца час пагаварыць з Рыжанковым, які ўвогуле ні на што не можа паўплываць у гэтым выпадку. Іншая справа, што, можа быць, у гэтага міністра і яго атачэння вельмі шкурныя інтарэсы (скурку сваю неяк трэба ратаваць). І калі для Мадуры Беларусь была, мякка кажучы, не аптымальным варыянтам, дык у гэтага міністра, можа, з'явіліся намеры, што давядзецца ўцякаць з Венесуэлы. Тады чаму б і не ў Беларусь?

А што да рэакцыі самога Лукашэнкі, я б тут адзначыў дзве рэчы — прагматычную і эмацыйную. Мадура, вядома, не яго сябра кшталту Чавеса і не тая фігура, з якой ён можа сябе ідэнтыфікаваць, кшталту Слабадана Мілошавіча (дыктатар, які кіраваў Сербіяй і Югаславіяй у 1990-я гады. — Заўв. рэд.) або Муамара Кадафі (лівійскі дыктатар, які кіраваў краінай з 1969 па 2011 год. — Заўв. рэд.), але ўсё ж такі прыкладна з таго ж поля ягада. Калі знаёмага дыктатара, які шмат у чым працуе ў тым жа рэчышчы, што і ты (фальсіфікуе выбары, пазбаўляецца інакодумцаў), вось так захопліваюць і скідваюць, то такога чалавека, як Лукашэнка, гэта не можа не закрануць. Гэта такі эмацыйны момант.

Калі перайсці да прагматыкі, то мяркую, што Лукашэнка, кантактуючы са спецпасланнікам ЗША па Беларусі Джонам Коул, прапаноўваў свае паслугі ў кантактах з Мадурам. Магчыма, гэта быў адзін з яго праектаў. Але, думаю, ЗША ў такіх пасярэдніках не маюць патрэбы. Лукашэнка ім цікавы на расійскім напрамку. Таксама ён мог паспрабаваць прапанаваць Мадуру ўцячы ў Беларусь. Але, відаць, у выніку амерыканцы аказаліся настроены больш сур'ёзна. І не збіраліся даваць Мадуру магчымасць проста кудысьці знікнуць і дзесьці безбядна жыць. Відаць, спачатку мэта была — яго пасадзіць. І на сёння выглядае так, што амерыканцы не дадуць Мадуру ўцячы, ён застанецца там. Лукашэнка можа толькі дапамагчы ў эвакуацыі нейкіх частак венесуэльскага рэжыму. Магчыма, гэтую мэту і меў званок Рыжанкова.

— Чаму ЗША вырашылі не адпраўляць Мадуру ў Беларусь?

— Мадура сам загнаў сябе ў кут. З таго, што пісалі ў прэсе, выглядала так, што ён пагаджаўся сыходзіць, але цягнуў час. Ён казаў, маўляў, гатовы сыходзіць, але не адразу, трэба спакойна падрыхтавацца. Як паведамлялі СМІ, потым ён прасіў 200 мільёнаў долараў і магчымасць яму і яго атачэнню выехаць з краіны з вялікімі грашыма. І ён не збіраўся ехаць у Беларусь або Расію (я ўжо не кажу пра Кітай ці Іран). Ён хацеў на Кубу, дзе знаёмы клімат, мова, дзе яго сапраўды паважаюць, бо ён венесуэльскай нафтай жа кубінскі рэжым спансынаваў. Лічу, з гэтай прычыны Мадура ніколі ўсур'ёз не разглядаў Беларусь, яна ніколі нават у пяцёрку не ўваходзіла, і гэты варыянт палітык ніколі ўсур'ёз не ўспрымаў. Уга Чавес (папярэдні прэзідэнт Венесуэлы. — Заўв. рэд.) — гэта іншая справа. У іх былі асабістыя адносіны.

— Якім шляхам цяпер могуць пайсці адносіны Лукашэнкі з уладамі ЗША?

— Будзе вельмі складана. З даверам там увогуле было даволі складана. А цяпер усё выглядае так, што ты можаш спрабаваць з імі наладжваць адносіны, абдымацца, братацца (Мадура ў апошніх інтэрв'ю нават заяўляў, што гатовы разглядзець амерыканскія пажаданні адносна венесуэльскай нафтавай галіны), а ў выніку яны паставяць на табе крыж, возьмуць і рашуча з табой расправяцца. Думаю, Лукашэнка не можа не праецыраваць гэтую сітуацыю на сябе. Магчыма, ён і надалей будзе ўсхвальваць Трампа, казаць, які той цудоўны, выдатны. Але досвед таго, што адбылося з Мадурам, так хутка не знікне.

— Ці могуць ЗША правесці такую ж гісторыю з Лукашэнкам, як з Мадурам? Ці ўсё ж такі гэта не Венесуэла?

— Сітуацыя з Венесуэлай усё ж іншая, бо Венесуэла — гэта Паўднёвая Амерыка. Гэта тое, што ЗША разглядаюць як сваю ключавую зону інтарэсаў. У Венесуэле ёсць рэсурсы, якія іх цікавяць. З Венесуэлай была праблема наркатрафіку (можа, перабольшаная, але так ці інакш наркотыкі адтуль паступалі). Таму тут зусім іншы інтарэс і ступень зацікаўленасці з боку амерыканцаў.

Таксама ў ЗША шмат выхадцаў з краін Лацінскай Амерыкі. А гэта ўсё патэнцыйны электарат, якому можна паказаць: глядзіце, што мы робім у тых краінах, адкуль вы паходзіце. Напрыклад, калі хочаш перамагчы як кандыдат на прэзідэнцкую пасаду ў Фларыдзе, дзе вельмі шмат кубінскіх эмігрантаў. Табе трэба, прынамсі, арыентавацца на гэты электарат — доля выхадцаў з Лацінскай Амерыкі ў ЗША расце (у іх дэмаграфічная сітуацыя вельмі добрая).

Але ёсць агульны прынцып абыходжання Трампа з падобнымі рэжымамі. Ён спачатку працягвае руку і кажа: вось правілы гульні, пачынаем гуляць, але па маіх правілах. Калі ты гуляеш па правілах Трампа, то ў цэлым у цябе ўсё больш-менш нічога і нават добра будзе. Паглядзіце на гісторыю Аргенціны і Хав'ера Мілея. Так, рэформы ідуць, можа, даволі цяжка, але Трамп убачыў палітыка, які падзяляе яго погляды. У таго не самая лёгкая сітуацыя, і яму патрэбныя грошы, каб стабілізаваць яе. Калі ласка — дае крэдыт і кажа, што будзе падтрымліваць Аргенціну, калі ёю будзе кіраваць Мілей. Вынік — партыя Мілея перамагае на выбарах. Цяпер Трамп умешваецца ў ізраільскую палітыку, гуляючы адкрыта на баку дзеючага прэзідэнта Біньяміна Нетаньяху з пасланнем: у Ізраіля ўсё будзе добра ў кантактах з Злучанымі Штатамі, пакуль пры ўладзе Нетаньяху. Гэта пазіцыя Трампа. І калі ты «дрэнны хлопец», умоўна кажучы, калі ты гуляеш за дрэнных хлопцаў, то ў цябе могуць узнікнуць праблемы.

Так, Лукашэнка амерыканскім інтарэсам не шкодзіць, экспартам наркотыкаў ён не займаецца. Зброю, відаць, у вялікіх аб'ёмах праблемным рэжымам не пастаўляе. Але калі ён не будзе неяк адпавядаць амерыканскім інтарэсам, яны могуць ціснуць. Я не думаю, што пачнуцца нейкія аперацыі. Думаю, не. Але варыянты магчымыя заўсёды. Можна падтрымліваць апазіцыю, уводзіць санкцыі. У амерыканцаў ёсць магчымасці. Дык у гэтым сэнсе, думаю, Лукашэнка сёння атрымаў урок таго, наколькі нестабільныя адносіны з амерыканцамі. І любы мядовы месяц мае ўласцівасць заканчвацца.

— А што наконт адносін з Венесуэлай далей? Амерыканскае выданне CNN разглядае тры сцэнары развіцця падзей у гэтай краіне. Як могуць складацца адносіны новых уладаў з Лукашэнкам?

— Вядома, цяпер не эпоха Чавеса, там інтарэсаў у Беларусі стала значна менш, але яны ўсё ж былі. І перспектывы там цалкам залежаць ад таго, якім будзе рэжым надалей. Ці віцэ-прэзідэнтка Дэльсі Радрыгес правядзе выбары, на якіх, хутчэй за ўсё, пераможа нобелеўская лаўрэатка Марыя Мачада, якую не дапусцілі да мінулых прэзідэнцкіх выбараў. Своеасаблівае дэжавю для Лукашэнкі. І да таго ж паралелі з Алесем Бяляцкім (хаця ён і не палітык). Калі фактар нобелеўскага лаўрэата згуляе ў Венесуэле нейкую ролю і атрымае прызнанне, то, вядома, настрою Лукашэнку гэта не дадасць. Калі рэжым паўнавартасна рухне, то да ўлады можа прыйсці Эдмундо Гансалес, кандыдат, які выйграў апошнія прэзідэнцкія выбары ў Венесуэле, але быў вымушаны ўцячы ў Іспанію. Яшчэ адно беларускае дэжавю, можна сказаць.

І самы сумны для Венесуэлы варыянт — прыход да ўлады вайскоўцаў і ўсталяванне ваеннай дыктатуры. Міністр абароны там нешта спрабуе выказвацца, але я не думаю, што амерыканцы дазволяць рэалізаваць гэты сцэнар. Наўрад ці, абезгалоўіўшы гэты рэжым, амерыканцы проста дазволяць вайскоўцам, ды яшчэ і нібыта верным Мадуру, захапіць уладу.

Думаю, будзе хутчэй нешта паміж першым і другім варыянтам. А для Лукашэнкі ўсе гэтыя сцэнары дрэнныя. Там да ўлады не прыйдуць людзі, якія хацелі б з ім супрацоўнічаць, бо для іх ён, як і Пуцін, будзе заставацца сімвалам падтрымкі рэжыму Мадуры.

Вы можаце падтрымаць сайт Charter97.org наступным чынам:

РАЗЛІКОВЫ МУЛЬТЫВАЛЮТНЫ РАХУНАК ДЛЯ АХВЯРАВАННЯЎ:

Назва банка: Bank Millennium S.A.
Адрас: ul. Stanislawa Zaryna, 2A, 02-593, Warszawa
IBAN: PL97116022020000000216711123
SWIFT: BIGBPLPW
Імя ўладальніка рахунку: Fundacja “KARTA ‘97”
рызначэнне аплаты: Darowizna na cele statutowe

Звязацца з намі можна праз адрас charter97@gmail.com