Наступным можа быць Пуцін

Рэжымы, пабудаваныя на страху, заўсёды падаюць.

Іран ахапілі найбуйнейшыя за апошнія гады пратэсты. Фармальным трыгерам стаў рэзкі рост цэн. Пагаршэнне эканамічнай сітуацыі часткова было выклікана міжнароднымі санкцыямі, часткова — неўраджаем. У выніку валютнага калапсу базавыя прадукты і лекі сталі для многіх недасягальнымі. Але справа не толькі ў грошах. Грошы — гэта толькі апошняя кропля.

Насамрэч Іран жыве ў стане назапашанай лютасці ўжо не першы год. У 2022-м краіну скалыхнулі масавыя пратэсты пасля забойства паліцыяй маралі дзяўчыны, якая «няправільна» насіла хіджаб. Тады свет пачуў лозунг іранскай моладзі: «Жанчына. Жыццё. Свабода». Гэта быў канфлікт пакаленняў — маладога, адкрытага, лічбавага грамадства са старой гвардыяй «Корпуса вартавых ісламскай рэвалюцыі», якая трымаецца за ўладу з фанатычным упартствам. Краінай дагэтуль кіруе 86-гадовы аятала Алі Хаменеі — «вечна малады» сімвал ісламска-сацыялістычнага ладу.

Пратэсты 2022 года ўдалося ўтоптаць у асфальт. Рэжым часткова адступіў — перастаў караць жанчын за «няправільнае» нашэнне хіджабаў, знізіў градус публічнага тэрору. Але сутнасць не змянілася. Іран застаўся таталітарнай дзяржавай, а рэпрэсіі супраць іншадумцаў толькі ўзмацніліся. Фундаментальныя прычыны выбуху нікуды не зніклі. Наадварот — да іх дадаліся новыя.

Лета 2025-га года стала для Тэгерана момантам стратэгічнага прыніжэння. Іран фактычна прайграў вайну Ізраілю і ЗША. Паспяховыя ўдары па ядзерных аб'ектах, ліквідацыя высокапастаўленых военачальнікаў разбурылі міф пра «непахіснасць» рэжыму. Аятала, як і належыць дыктатару, абвясціў пра перамогу. Грамадства адказала маўклівай пагардай.

Гэтым разам пратэсты пачаліся не ва ўніверсітэцкіх аўдыторыях, а на базары. Гэта прынцыпова іншая гісторыя. Дробныя прадпрымальнікі (традыцыйна кансерватыўны і лаяльны да рэжыму пласт) абвясцілі забастоўку. 28 снежня закрыліся крамы мабільнай тэхнікі, за імі падцягнуліся іншыя галіны. Хваля хутка накрыла 13-мільённы Тэгеран і іншыя буйныя гарады. Да эканамічнага адчаю далучылася палітыка. Моладзь зноў успомніла лозунг «Жанчына. Жыццё. Свабода», а побач з ім прагучала: «Смерць дыктатару».

У некаторых гарадах пачалі ўзгадваць шахскую дынастыю Пехлеві, зрынутую ў 1979 годзе. Сам факт, што спадкаемец апошняга шаха жывы і знаходзіцца за мяжой, натхняе частку пратэстоўцаў. Гэта ўжо не проста бунт супраць цэн — гэта пошук палітычнай альтэрнатывы, барацьба за новую версію будучыні.

Чаму ўсё гэта важна для Украіны? Бо цяперашні Іран — важны саюзнік пуцінскага рэжыму. Яго зброя, яго тэхналогіі, яго палітычная падтрымка падсілкоўваюць расійскую вайну супраць нас. Крах або сур'ёзнае аслабленне ўлады аяталы будзе азначаць яшчэ адну расколіну ў імперскай канструкцыі Масквы. Пасля страты Сірыі гэта можа стаць стратэгічным і канчатковым ударам па расійскіх пазіцыях на Блізкім Усходзе.

Ёсць яшчэ адна, значна больш глыбокая паралель. Тое, што сёння адбываецца ў Іране, заўтра з вялікай верагоднасцю адбудзецца ў Расіі. Тыя ж канфлікты пакаленняў, тыя ж санкцыі, тая ж беднасць, тая ж рэпрэсіўная дзяржава, якая трымаецца на страху. Розніца толькі ў тым, што Расія знаходзіцца ў стане вайны, падчас якой мы штодня фізічна сцёрваем «рэальную армію» Пуціна на лініі баявога судакранання і палім яго эканамічную аснову, нафтаперапрацоўку, у тыле.

Мы не ведаем, колькі будуць працягвацца пратэсты ў Іране. Але гісторыя паказвае: калі таталітарны рэжым губляе падтрымку нават лаяльных класаў, зваротнай дарогі ўжо няма. Калі некалі аятала ўцячэ ў Маскву, як гэта зрабіў год таму Асад, наступным зрынутым дыктатарам можа стаць ужо Пуцін.

Рэжымы, пабудаваныя на страху, заўсёды падаюць. Пытанне толькі ў часе. Наша справа — гэты час скарачаць. Працуем над гэтым. Слава Украіне!

Юрый Федарэнка, «Фэйсбук»

Вы можаце падтрымаць сайт Charter97.org наступным чынам:

РАЗЛІКОВЫ МУЛЬТЫВАЛЮТНЫ РАХУНАК ДЛЯ АХВЯРАВАННЯЎ:

Назва банка: Bank Millennium S.A.
Адрас: ul. Stanislawa Zaryna, 2A, 02-593, Warszawa
IBAN: PL97116022020000000216711123
SWIFT: BIGBPLPW
Імя ўладальніка рахунку: Fundacja “KARTA ‘97”
рызначэнне аплаты: Darowizna na cele statutowe

Звязацца з намі можна праз адрас charter97@gmail.com