Павал Севярынец: Беларускі народ зрабіў велізарны крок наперад

Рэжым Лукашэнкі знаходзіцца ў вельмі небяспечным для яго стане.

Экс-палітвязень, апазіцыйны палітык Павал Севярынец, прымусова дэпартаваны рэжымам Лукашэнкі 13 снежня, даў вялікае інтэрв’ю сайту Charter97.org. Былы вязень сумлення расказаў пра першыя дні на волі, як змяніліся беларусы за апошнія пяць гадоў і звярнуўся да тых, хто страціў надзею.

— Вы ўпершыню за пяць гадоў сустрэлі дзень народзінаў і Новы год на волі, ды яшчэ і разам з сям’ёй. Раскажыце, як гэта было.

— Гэта было проста фантастычна. Уявіць, што я буду сустракаць святы разам з сям’ёй, я мог толькі ў самых смелых марах. І вось аказалася, што я ў Вільні, у пакоі, разам з Алечкай, разам з Францішкам, потым з сябрамі. Мне ўдалося яшчэ і на Новы год сабраць сяброў. Гэта, вядома, проста цуд. Пасля гэтага нават тыя, хто не верыць, могуць сказаць: Божыя цуды бываюць.

— Свет вельмі змяніўся за пяць гадоў, пакуль вы былі ў турме. Што вас здзівіла? Як вы адаптуецеся да новых тэхналогій і як папаўняеце інфармацыйны вакуум, што ўтварыўся за гэты час?

— Вельмі моцна ўразіла новае стан свету. Свет стаў значна больш жорсткім. У свеце ідзе вайна. Гэтая вайна непасрэдна датычыць Беларусі. І відаць, што беларусы прывыкаюць жыць у гэтых новых умовах. Да 2020 года гэта было немагчыма ўявіць. Усе гэтыя палёты дронаў, паветраныя трывогі, памежныя канфлікты, звязаныя з авіяцыяй або нейкімі ваеннымі пагрозамі. Рэальная пагроза вайны — гэта было немагчыма ўявіць. Таму, вядома, я да гэтага пакуль да канца не прывык, але ўжо стараюся прыняць гэта. Таксама вельмі ўражвае развіццё тэхналогій, штучны інтэлект, лятаючыя таксі. Я пра гэта чытаў, але ў калоніі гэта было немагчыма ўявіць.

Яшчэ мяне вельмі ўразілі шматлікія гісторыі — тысячы гісторый беларусаў, якія былі вымушаныя бегчы або з’ехаць з Беларусі. Людзей, якія трапілі ў турму літаральна за лайк або каментар у інтэрнэце. Беларусаў, што апынуліся разлучанымі са сваімі сем’ямі. Гэтая боль напаўняе новы свет. І да гэтага немагчыма прывыкнуць, але даводзіцца прымаць.

Мяне вельмі ўзрадавала тое, што беларусы выраслі за гэты час. За гэтыя пяць з паловай гадоў беларускі народ зрабіў велізарны крок да таго, каб заняць сваё годнае месца сярод народаў свету. За гэтыя пяць з паловай гадоў беларускі народ зрабіў велізарны крок да ўсведамлення свайго месца ў сучасным свеце.

Я маю на ўвазе і асабістую сілу. Сёння беларусы значна ясней і востра разумеюць месца Беларусі ў свеце, каштоўнасць беларускай мовы, культуры, нацыянальнай свядомасці, дзяржаўніцкай пазіцыі. Узровень палітычнай дасведчанасці вырас каласальна. У параўнанні з 2020 годам — гэта неба і зямля. Большасць актыўных беларусаў цяпер абсалютна ясна разумеюць, што беларуская дзяржава — гэта найвялікшая каштоўнасць. Гэта вельмі моцна ўразіла.

Уразіла і развіццё мовы. Як бурна развіваецца беларускамоўная культура, ініцыятывы, інтэрнэт — і ў Беларусі, і па-за ёй. Нягледзячы на рэжым унутры краіны і нягледзячы на жыццё ў эміграцыі — гэта неверагодна ўражвае.

З вялікім задавальненнем паглядзеў новыя праграмы, беларускамоўнае тэлебачанне, праекты блогераў. Гэта шыкоўна. Гэта вельмі высокі ўзровень, выдатная мова. Гэта велізарны рост. Магчыма, гэтага не відаць з дня ў дзень, але калі выходзіш пасля пяці з паловай гадоў турмы — гэта кідаецца ў вочы адразу.

— Захоп дыктатара Мадура стаў гучнай падзеяй пачатку года. Якія надзеі гэта дае беларусам?

— Беларусам трэба разумець: не ўсё так шэра, не ўсё так безнадзейна і бесперспектыўна, як мы прызвычаіліся думаць. У нейкі момант свет можа змяніцца проста імгненна. Кладзешся спаць — а прачынаешся ў іншым свеце. Дыктатара, які прыгнятаў дзесяткі мільёнаў венесуэльцаў, проста няма, і ён чакае суда. Такое можа здарыцца з любым дыктатарам у свеце. Гэта трэба ясна разумець. І пры гэтым геапалітычныя расклады могуць не мець значэння. Ёсць Бог на свеце.

Адзін чалавек памёр — і ўсё змяняецца. Дыктатары канцэнтруюць усю ўладу на сабе, і любыя іх асабістыя праблемы або смерць развейваюць рэжым, як дым. Беларусам трэба разумець: Божыя цуды існуюць. І яны нас чакаюць. Галоўнае — быць да іх гатовымі.

— Яшчэ з 90-х вы былі сярод людзей, якія выходзілі на пратэсты пад бел-чырвона-белым сцягам. Вас затрымалі да жніўня 2020 года, калі пад ім выйшлі сотні тысяч беларусаў. Што вы цяпер адчуваеце, калі пераглядаеце гэтыя фатаграфіі?

— Гэта, вядома, ўздым, гэта радасць, блізкая да эйфарыі. Бо дзесяцігоддзямі мы змагаліся за тое, каб беларусы нарэшце выйшлі — выйшлі пад сцягамі Хрыста, выйшлі разам, выйшлі абараняць свабоду, дэмакратыю, незалежнасць Беларусі. І гэта нарэшце адбылося.

То, што пасля гэтага пачалася рэакцыя, — гэта ўжо гісторыя. Нічога катастрафічнага не адбылося і не адбываецца. Агульная дынаміка застаецца на карысць Беларусі. Яшчэ раз паўтару: за гэты год, за 2020-ы і наступныя гады беларусы настолькі загартаваліся, што сфармавалася цэлае пакаленне эліты, якое прайшло турмы, сфармаванае і адшліфаванае ў зняволенні. Гэта велізарны зарад, які будзе працаваць яшчэ дзесяцігоддзямі. І рост Беларусі, рост яе суб’ектнасці, «беларускі файл» у сусветнай палітыцы — сёння яны сярод першых, яны на пярэднім плане.

Тут і вайна ва Украіне, дзе Беларусь адыгрывае геапалітычна велізарную ролю. Тут і агульная змена карты свету. І тут, вядома, беларусам трэба ведаць і разумець: вялікай гісторыі, вялікім мэтам адпавядаюць вялікія выпрабаванні. Тое, што мы цяпер праходзім — каласальныя цяжкасці, цяжкасці, якія датычацца амаль кожнага беларуса, — сведчыць толькі пра адно: у нас ёсць вялікая місія, вялікая мэта ў гісторыі, і мы ідзём гэтым шляхам. Ідзём так, як часам не бывае нават у галівудскіх фільмах.

— Як вы перажывалі падзеі жніўня 2020 года, знаходзячыся ў зняволенні?

— Тады я апынуўся на Акрэсціна. Акрэсціна ўсё лета, асабліва ў жніўні 2020 года, было эпіцэнтрам тых падзей. І мне даводзілася там чуць, як у камеры запіхваюць дзясяткі людзей — у камеру, разлічаную на 5–6 чалавек, заганялі па 50 чалавек; як людзей збіваюць, як іх праганяюць праз калідоры з дубінкамі. Там літаральна дрыжалі сцены турмы. Даводзілася чуць, як пратэстоўцаў угаворваюць пакаяцца, як пратэстоўцы адказваюць: «Не» або «Паглядзім». Не ламаліся, так бы мовіць. Усё гэта было, усё гэта даводзілася чуць.

Таксама вельмі ўражвалі і акцыі. Эха пратэстаў даходзіла да мяне ўжо з канца жніўня 2020 года праз адваката — раздрукоўкі, фатаграфіі, навіны. А калі я апынуўся на Валадарцы па крымінальнай справе, мы кожны вечар чулі пратэстоўцаў, чулі, як людзі падыходзяць побач. Мы чулі, як па гучнай сувязі міліцыя папярэджвае тых, хто збіраецца пратэставаць, чулі песні, чулі крыкі, чулі: «Жыве Беларусь!» Гэта ўсё, вядома, не забудзецца да канца жыцця.

Чаму нам не ўдалося перамагчы? Хутчэй за ўсё, у Божых планах ёсць вельмі сур’ёзная загартоўка беларусаў. Проста выйсці на вуліцу, прайсці некалькі дзясяткаў маршаў і абрынуць сістэму, якая будавалася дзесяцігоддзямі, — напэўна, гэта быў бы занадта лёгкі варыянт. Шчасце лёгка не даецца. За шчасце трэба змагацца, за шчасце трэба плаціць, за шчасце трэба праходзіць выпрабаванні. І, магчыма, тыя гады, якія ў нас ёсць цяпер, — гэта тая плата, якую наш народ плаціць за свабодную дэмакратычную Беларусь.

Палякі пакаленнямі змагаліся за тое, што ў іх ёсць цяпер. Беларусы яшчэ бліжэй да імперыі, яшчэ бліжэй да ардынскай цемры. Гэта ставіць перад намі неабходнасць разумення: мы будзем ісці. Цяжка падымацца, падаць, будуць спады, будуць пад’ёмы. Магчыма, гэты шлях не на адзін год і, можа быць, нават не на дзесяць гадоў. Але ўрэшце рэшт мы дойдзем — дойдзем да Беларусі.

— Што падтрымлівала вас у турме ўсе гэтыя гады?

— Перш за ўсё, у турме, вядома, мяне падтрымліваў Бог. Такіх цудаў і такіх адкрыццяў, якія я перажыў за гэтыя пяць з паловай гадоў, у маім жыцці яшчэ не было. Спадзяюся, удасца выдаць кнігі, якія я насіў у галаве, часткова ў лістах, і падзяліцца гэтымі адкрыццямі з беларусамі. Ну і, вядома, падтрымка родных, падтрымка блізкіх людзей, падтрымка братоў і сясцёр у Хрысце, падтрымка тых, хто маліўся, дапамагаў. Міжнародная падтрымка таксама адыграла сваю ролю. Тут я вельмі ўдзячны ўсім, хто падтрымліваў, змагаўся і тым, хто праяўляў салідарнасць.

— Вас фактычна дэпартавалі з роднай краіны. Як вы ставіцеся да новай практыкі рэжыму Лукашэнкі?

— Рэжым вывозіць людзей у абмен на нейкае зняцце санкцый. І гэта, па сутнасці, просты экспарт закладнікаў. Проста людзей бяруць і экспартуюць у Еўрасаюз. Падобна, што гэта ўжо галоўны артыкул бюджэту — вываз людзей. Пакуль вызваляюць адных, бяруць у закладнікі, то-бок арыштоўваюць, іншых. Ідзе гаворка пра тысячы людзей, і гэта ўжо проста наладжаны бізнес. На жаль.

Таму, вядома, стаўленне выключна негатыўнае. Пры гэтым, калі Бог гэта дапускае, трэба задаваць сабе пытанні — дзеля чаго? Дзеля чаго сотні тысяч беларусаў апынуліся па-за межамі Беларусі? Трэба глядзець і браць найлепшае з досведу тых краін, якія мы бачым перад сабой, у якіх мы цяпер жывём. Бо досвед Польшчы, досвед Літвы, досвед Украіны — надзвычай каштоўны для будучай Беларусі. Мы павінны ўзяць тут усё тое каштоўнае, што бачым уласнымі вачыма. Магчыма, менавіта для гэтага мы тут.

— У якім стане сёння знаходзіцца рэжым Лукашэнкі? Зразумела, што вы былі моцна абмежаваныя ў інфармацыі, але, магчыма, свежым позіркам убачылі тое, чаго не бачым мы.

— Рэжым знаходзіцца ў вельмі небяспечным для яго стане. У кожнага чалавека бывае стан самазадаволення, самаўпэўненасці — маўляў, мы ўсё робім правільна, усё робім выдатна. Гэта небяспечны паказчык. Падзенню, як піша Біблія, папярэднічае пыха. Пыха рэжыму: «Мы справіліся ў дваццатым годзе, мы навялі парадак». Гэта прыкмета пыхі, якая непазбежна заканчваецца крушэннем. Такія пыхлівыя сістэмы падаюць вельмі хутка і развейваюцца, як дым. Мы ўбачым, што ў выніку там проста пустата, калі ўсё гэта рухне.

— Многія сёння расчараваныя, таму што за пяць гадоў не ўдалося скінуць Лукашэнку. Якія словы вы б адрасавалі гэтым людзям?

— Дарагія беларусы, тое, што мы перажываем сёння, тая цемра, у якой мы апынаемся дзень за днём, — гэта прадвестка світанку. Святло ў цемры свеціць, і цемра не агарнула яго. Няхай нашы сэрцы свецяць іншым. Мы, тыя, хто разумее, што адбываецца, пакліканыя быць зоркамі, маякамі для іншых: для сваіх блізкіх, для сваіх сяброў, для тых людзей, у якіх яшчэ не адкрыліся вочы.

Праз нас свеціць Гасподзь Бог. Мы, беларусы, — дзеці святла. І святло ўрэшце пераможа. Дзень урэшце настане. Верым, можам, пераможам!

Вы можаце падтрымаць сайт Charter97.org наступным чынам:

РАЗЛІКОВЫ МУЛЬТЫВАЛЮТНЫ РАХУНАК ДЛЯ АХВЯРАВАННЯЎ:

Назва банка: Bank Millennium S.A.
Адрас: ul. Stanislawa Zaryna, 2A, 02-593, Warszawa
IBAN: PL97116022020000000216711123
SWIFT: BIGBPLPW
Імя ўладальніка рахунку: Fundacja “KARTA ‘97”
рызначэнне аплаты: Darowizna na cele statutowe

Звязацца з намі можна праз адрас charter97@gmail.com