Калійная катастрофа для Лукашэнкі

Праз разрыў галоўнага лагістычнага ланцужка можа наступіць «эфект даміно».

Апаненты Лукашэнкі прымусілі Нарвэгію адмовіцца ад закупак сыравіны для вытворчасці ўгнаенняў

Перамовы прыхільнікаў перамен у Беларусі з кіраўніцтвам Нарвэгіі і кампаніі Yara мелі поспех. Нарвэжскі бок адмовіўся ад закупак беларускага калію.

Прэс-рэліз аб тым, што з 1 красавіка нарвэжскі вытворца калійных угнаенняў Yara спыняе закупкі беларускага калію, з'явіўся на яе сайце 10 студзеня. У паведамленні гаворыцца, што пастанова прынятая ў сувязі з санкцыямі, уведзенымі ў дачыненні да Беларусі, піша «Независимая газета».

«Пры падтрымцы праваабарончых арганізацый і прафзвязаў Yara імкнулася да пазітыўных перамен, выкарыстоўваючы сваю прысутнасць у Беларусі для прасоўвання тэхнікі бяспекі і захавання правоў чалавека. Аднак уплыў на ланцужок паставак бягучых санкцый у дачыненні да Беларусі вымусіў Yara ініцыяваць згортванне паставак беларускага калію», - гаворыцца ў паведамленні кампаніі.

У дакуменце зазначаецца, што «наступствы дзейных санкцый у дачыненні да Беларусі зніжаюць здольнасць Yara станоўча ўплываць на бяспеку і дабрабыт работнікаў «Беларуськалія». Пры гэтым нарвэжскі вытворца мае намер «працягнуць рэалізацыю праграмы прамысловай бяспекі, распачатай у 2021 годзе, у шчыльным супрацоўніцтве з незалежным прафзвязам «Беларуськалія», падаюцца ў паведамленні словы прэзідэнта і галоўнага выканаўчага дырэктара Yara Свэйна Торы Хользетэра.

Нагадаем, гісторыя ціску на нарвэжскую кампанію пачалася адразу пасля прэзідэнцкіх выбараў у Беларусі. Тады працоўныя «Беларуськалія» стварылі страйкам і заклікалі да страйку, патрабуючы правядзення новых выбараў. У снежні 2020-га гендырэктар Yara Свейн Турэ Хользетэр прыязджаў у Беларусь і сустракаўся з кіраўніцтвам «Беларуськалія». Ён выклаў умовы, якія павінна выконваць беларуская кампанія, каб адпавядаць «Кодэксу паводзін для службовых партнёраў Yara».

Тым не менш, як вынікае з паведамлення аб спыненні паставак, да разрыву стасункаў прывяла зусім не пазіцыя нарвэжскага вытворцы, а дзеянні іншых удзельнікаў ланцужка паставак.

Yara не ўдакладняе, хто менавіта ў ланцужку паставак адмаўляецца ад супрацоўніцтва, аднак ёсць падставы меркаваць, што гэта можа быць Літва, цераз тэрыторыю якой транспартуюцца беларускія калійныя ўгнаенні. У снежні мінулага года ў гэтай краіне здарыўся скандал, і ўрад гатовы быў пайсці ў адстаўку праз тое, што Літоўскія чыгункі працягваюць супрацоўнічаць з «Беларуськаліем».

Беларускі калій патрапіў пад амерыканскія і еўрапейскія санкцыі. Калі еўрапейскія былі даволі мяккімі (набываюць моц пасля заканчэння кантрактаў і ахопліваюць толькі блізу 20% прадукцыі, што выпускаецца «Беларуськаліем»), то амерыканскія маюць нават другасны эфект. Маецца на ўвазе, што пацярпець могуць не толькі самі контрагенты беларускага вытворцы, але і іх партнёры.

Калій - важны экспартны прадукт для Беларусі. На яго продажы краіна зарабляе штогод амаль 2,5 млрд даляраў. Дырэктыўныя еўрапейскія санкцыі не маюць вялікай пагрозы для эканомікі, паколькі Еўропа не з'яўляецца асноўным пакупніком гэтага прадукту. Асноўныя пастаўкі ідуць у Бразілію (21,6 адсотка), Кітай (13,3 адсотка) і Індыю (12 адсоткаў). Што да Нарвэгіі, то яе дзель крыху перавышае 3% у агульным аб'ёме экспарту. У грошах гэта было 74 млн даляраў.

Калі б разрыў кантракту з Yara быў адзіным вынікам дзеяння санкцый, то Беларусь змагла б замясціць гэтыя аб'ёмы. Разрыў супрацоўніцтва з нарвэжскай кампаніяй нясе больш іміджавых страт, чым грашовых. Значна большую нясе разрыў тых самых ланцужкоў, на якія спасылаецца нарвэжскі вытворца. Рэч у тым, што амаль увесь беларускі калій пастаўляецца праз Літву. У Клайпедскім порце ў Беларусі ёсць дзель у насыпным тэрмінале.

Менск абмяркоўвае з Масквой перспектывы пераарыентацыі транзітных плыняў на расейскія парты, аднак для гэтага існуе некалькі перашкод. Адсутнасць тэхнічнай магчымасці для перакідвання. Акрамя таго, у сувязі з тым, што Расея сама з'яўляецца экспарцёрам калійных угнаенняў, яна не вельмі зацікаўленая ратаваць канкурэнта. Раней экспэрты ў галіне выказвалі меркаванне, што выхадам з сітуацыі можа стаць аб'яднанне «Беларуськалія» і «Уралкалія» ў адно прадпрыемства. Пра гэта казаў Ігар Удавіцкі - уладальнік тэрмінала «Biriu kroviniu terminalas» у Клайпедзе, праз які экспартуюцца беларускія ўгнаенні.

Нагадаем, што ў 2005-2013 гадах «Беларуськалій» і «Уралкалій» ужо экспартавалі сваю прадукцыю разам - праз Беларускую калійную кампанію (БКК). Аднак затым шумна «развяліся». Тагачасны генеральны дырэктар «Уралкалію» Уладзіслаў Баўмгертнэр нават пасядзеў у беларускай турме. Цяпер Беларусь вымушана будзе ісці на супрацоўніцтва ўжо ў ролі просьбіта, а не таго, хто дыктуе ўмовы.