«Рука цягнецца да кішэні, а тэлефона там няма»
- 7.10.2026, 8:37
Як палітвязні выпадаюць з лічбавага свету, а потым нанова прывыкаюць да яго.
Пасля года без смартфона рука яшчэ памятае, куды націскаць. Пасля пяці з паловай гадоў забываецца адчуванне ад тэлефона ў руках. Вяртанне ў лічбавы свет — адзін з многіх аспектаў аднаўлення былых палітвязняў. Ім даводзіцца аднаўляць уліковыя запісы, прывыкаць да бясконцых апавяшчэнняў і разбірацца з сэрвісамі, якіх раней не існавала. Былыя палітвязні Ганна Скрыган, Артур Халімончык і Вадзім Баранаў расказалі MOST, як пасля зняволення нанова знаёміліся з лічбавым светам.
«Страх быў: выйдзеш — і наогул не ведаеш, як выглядае тэлефон»
50-гадовая Ганна Скрыган правяла ў зняволенні каля 16 месяцаў. У калоніі, узгадвае яна, жанчыны абмяркоўвалі ў тым ліку і вяртанне да звыклага жыцця са смартфонам.
— Быў такі страх: выйдзеш — і наогул не ведаеш, як выглядае тэлефон і што з ім рабіць.
Але прыкладна за тыдзень Ганна зноў прывыкла да смартфона: куды націскаць і змахваць, як арыентавацца ў прыкладаннях. Але потым высветлілася, што вярнуць старыя рухі прасцей, чым вярнуцца ў лічбавую рэальнасць. Давялося аднаўляць або ствараць новыя ўліковыя запісы і нанова наладжваць іх бяспеку. Ганна спецыяльна шукала інструкцыі для мэсэнджараў і сацсетак.
Неўзабаве пасля вызвалення яна выехала з Беларусі, таму адначасова давялося асвойваць лічбавае жыццё ў іншай краіне: прыкладанні банкаў і крамаў, куплю білетаў, таксі, польскія дзяржаўныя сэрвісы.
— Пастаянна накрывае трывожнасць, амаль паніка, калі баішся націснуць не тую кнопку.
Поўную ўпэўненасць у працы з усімі гэтымі сэрвісамі Ганна адчула толькі праз тры–чатыры месяцы.
І яшчэ за час яе зняволення ў паўсядзённае жыццё большасці людзей паспеў увайсці штучны інтэлект.
— Спачатку пачынаеш карыстацца ім як Google, потым як перакладчыкам. І толькі потым разумееш, што наогул ён можа выконваць частку тваіх руцінных задач, — кажа Ганна.
«Інтымны куточак нейкі»
У 37-гадовага Артура Халімончыка лічбавая паўза была значна даўжэйшая. Яго затрымалі ў жніўні 2020 года, а на свабоду ён выйшаў у лютым 2026-га.
На другі дзень пасля вызвалення Артур купіў смартфон — аказалася, нават тактыльныя адчуванні ад дотыку да тэлефона былі забытыя.
Старыя ўліковыя запісы ў Instagram і VK былі страчаныя: за гады зняволення Артур забыў лагіны і паролі. Давялося ствараць новыя. І Telegram таксама адчуваўся амаль незнаёмым.
— Трэба было здзейсніць шмат лішніх рухаў, каб зрабіць простае дзеянне — знайсці нейкі канал. Не мог улавіць логіку.
Але больш за інтэрфейсы Артура здзівіў сам сучасны інтэрнэт. Пасля вызвалення ён пастаянна чуў ад навакольных: «Бачыў у TikTok». Вырашыў паспрабаваць. Дадаў у сябры толькі пляменніцу — і неўзабаве атрымаў каля 30 апавяшчэнняў пра яе дзеянні.
— Падумаў: «Не-не-не, зараз розным інфармацыйным смеццем мяне заваліць». І адразу выдаліў.
Threads таксама пакуль выклікае ў Артура пытанні:
— Што гэта і навошта, калі ёсць Instagram? Дагэтуль незразумела, дзеля чаго ўсе гэтыя вудачкі там закідваюцца. Інтымны куточак нейкі, — смяецца мужчына.
Галоўным уражаннем ад вяртання ў інтэрнэт Артур называе не новыя прыкладанні, а «вельмі агрэсіўны паток інфармацыі».
— Я не паспеваў яе якасна асэнсоўваць, ды і лішняй яна здавалася.
Да штучнага інтэлекту ён пакуль не дайшоў.
Тэлефон прыходзіў нават у сне
32-гадовы Вадзім Баранаў правёў у зняволенні крыху больш за год — за гэты час звычка карыстацца смартфонам не паспела знікнуць.
— Спачатку было трохі нязвыкла: экран, тэлефон, нешта націскаць. Але ўсе навыкі захаваліся, даволі хутка прывык.
Намнога складаней аказалася вярнуцца ў свае ўліковыя запісы. Паролі забыліся, старога тэлефона і сім-карты ўжо не было: засталіся ў сілавікоў, а многія сэрвісы патрабавалі пацверджання па SMS. З гэтай прычыны Вадзім доўга не мог аднавіць Instagram.
Паводле адчуванняў Вадзіма, за гэты час змяніўся і сам інтэрнэт. У стужках ён убачыў значна больш рэкламы і рэкамендаванага кантэнту замест публікацый людзей, на якіх падпісаны.
І ўсё ж значна даўжэй Вадзім у зняволенні прызвычайваўся жыць без тэлефона.
— Гэта настолькі шчыльна ўвайшло ў наша жыццё: у цябе ў кішэні доступ да 99% інфармацыі свету, сувязь з усімі. А тут усяго гэтага няма.
У турме было шмат часу, які няма чым заняць. І часам спрацоўваў аўтаматычны жэст:
— Рука цягнецца да кішэні, каб дастаць смартфон, а яго там няма, — узгадвае мужчына.
Тэлефон прыходзіў нават у сне. Вадзім узгадвае сны ў зняволенні: нібыта ён ужо вызваліўся і нарэшце можа адкрыць сацсеткі і Telegram: даведацца, хто яму пісаў, што адбылося за час зняволення, як людзі адрэагавалі на яго гісторыю.
— Нібыта бачу паведамленні, але ўсё як у тумане. Нічога нельга прачытаць, бо гэта сон.
Назва банка: Bank Millennium S.A.
Адрас: ul. Stanislawa Zaryna, 2A, 02-593, Warszawa
IBAN: PL97116022020000000216711123
SWIFT: BIGBPLPW
Імя ўладальніка рахунку: Fundacja “KARTA ‘97”
рызначэнне аплаты: Darowizna na cele statutowe
Звязацца з намі можна праз адрас charter97@gmail.com
