Як Расія сама сябе выпілоўвае з цывілізацыі

Вось у чым уся фішка.

23 красавіка 2026 г. на касмадроме Куру ў Гвіянскім касмічным цэнтры пры дэмантажы была падарваная мабільная вежа абслугоўвання для ракет «Саюз-СТ». Да гэтага на самой пускавой устаноўцы быў разрэзаны легендарны «цюльпан» — чатыры фермавыя апоры, на якіх вісела ракета перад стартам, і выкананы дэмантаж кабель-мачыты.

Да 24 лютага 2022 года з касмадрома Куру штогод выконвалася да чатырох пускаў расійскіх ракет «Саюз-СТ» з паскаральным блокам «Фрэгат».

Як наогул там апынуўся стартовы комплекс для «Саюза»?

Вось у чым уся фішка.

Па-першае, Расія ніколі не магла запускаць замежныя спадарожнікі з амерыканскімі камплектуючымі. Фэйсам не выйшла. Дакладней — такія спадарожнікі нельга было ўвезці ў Расію, і расійскія спецыялісты не маглі падступіцца да амерыканскіх касмічных тэхналогій на гарматны стрэл. А спадарожнікі, нават не амерыканскія, але з амерыканскімі кампанентамі, — гэта асноўная доля рынку пускавых паслуг. Таму ў 2007 годзе ў Французскай Гвіяне (Паўднёвая Амерыка) Еўрапейскім касмічным агенцтвам (ESA) была пабудавана стартовая пляцоўка ELS (Ensemble de Lancement Soyouz) з разлікам на запускі амерыканскіх спадарожнікаў на расійскіх «Саюзах». То-бок фармальна Расія пастаўляла ESA «Саюз-СТ» (спецыяльная мадыфікацыя ў трапічным выкананні), а запуск выконвалі еўрапейцы. І ўсё ў шакаладзе.

Па-другое, Куру знаходзіцца амаль на экватары (шырата 5 градусаў). А гэта значыць, што пры запуску спадарожнікаў ва ўсходнім кірунку (а гэта пераважная большасць пускаў у свеце) да хуткасці, якую набірае ракета-носьбіт на ўчастку вываду, дадаецца хуткасць сутачнага кручэння Зямлі, якая залежыць ад шыроты касмадрома (на палюсах — нуль, на экватары — максімум).

Інакш кажучы, Зямля сваім кручэннем моцна дапамагае ракеце, якая, надаючы спадарожніку першую касмічную хуткасць (каля 7,91 км/с), сама можа крышку расслабіцца і набраць меншую хуткасць — астатняе дадасць кручэнне Зямлі. І гэты давесак вельмі нядрэнны.

Напрыклад, пры запуску з паўночнага Плясецка Зямля дадасць 212 м/с, з Усходняга — 285 м/с, з Байканура — ужо 316 м/с, а з Куру — аж 460 м/с. Адпаведна, адна і тая ж ракета, стартуючы паўднёвей, можа вывесці больш карыснай нагрузкі за кошт дапамогі Зямлі. Для прыкладу: «Саюз» на нізкую каляземную арбіту можа вывесці з Куру на тону больш, чым з Байканура.

Тут яшчэ такая засада: самая ласая арбіта — гэта геастацыянарная, якая знаходзіцца ў плоскасці экватара, г.зн. з нулявым нахілам. А шырата Байканура — 46 градусаў пн.ш., Усходняга — 52, Плясецка наогул 63 градусы. То-бок з тэрыторыі Расіі вывесці спадарожнік на геастацыянар з нулявым нахілам арбіты без павароту яе плоскасці немагчыма, а змена нахілу арбіты — самы энергаёмісты манеўр. Таму ўсе касмадромы заўсёды імкнуцца размяшчаць бліжэй да экватара, але ў Расіі з гэтым у сілу геаграфіі непруха ад нараджэння.

Напрыклад, калі параўноўваць Байканур з Куру пры запуску на стацыянарную арбіту, то «Саюз» з Байканура выводзіць 1,5–1,8 тоны, а з Куру — 3,0–3,25 тоны, г.зн. без неабходнасці павароту плоскасці арбіты пры вывадзе і з улікам прыбаўкі хуткасці за кошт шыраты грузападымальнасць «Саюза» ПАДВОЙВАЕЦЦА. Да такой ступені, што «Саюз» з Куру пры запуску на геастацыянар становіцца фактычна «Пратон-М» з Байканура, які выводзіць туды ж да 3,3–3,7 тоны.

Улоўліваеце? Гэта ракеты рознага класа (сярэдняя і цяжкая), «Саюз» выводзіць з Байканура на нізкую арбіту 8,12 тоны, «Пратон-М» — аж да 23,7 тоны, але пры запуску на геастацыянар у «Саюза» з Куру і ў «Пратону» з Байканура грузападымальнасць амаль аднолькавая.

Да таго ж большасць заказчыкаў спадарожнікаў для «Саюза» ў Куру знаходзіліся ў ЗША, таму Паўднёвая Амерыка была лепш за Байканур таксама і з лагістычнага пункту гледжання — з-за тэрытарыяльнай блізкасці да заказчыка і без неабходнасці праходзіць мытныя межы.

І яшчэ — з Куру куды ні запускай, вакол акіяны: злева Ціхі, справа Атлантыка, то-бок можна было запускаць у ЛЮБЫМ кірунку на ЛЮБЫЯ нахілы арбіты без узгаднення палёў падзення адпрацаваных ракетных ступеняў. На нашай планеце ўсяго тры такія ўнікальныя пункты для ідэальнага касмадрома — Французская Гвіяна, Самалі і Інданезія. І так сталася, што нам моцна пашанцавала атрымаць стартовы комплекс у Куру.

Увогуле, нам так папёрла ад паспяховага міжнароднага супрацоўніцтва з ЕС, што нават з’явіліся планы даабсталяваць стартовы комплекс да пілатуемага ўзроўню і запускаць з яго не толькі грузы, але і касманаўтаў на арбіты любых нахілаў на караблях «Саюз МС». Напрыклад, з Байканура даляцець да кітайскай арбітальнай станцыі нельга, а з Куру — можна.

Карацей — Куру для «Саюза» і «Роскосмоса» (бо бабло ад запускаў заставалася там і да нас з вамі не даходзіла) — гэта быў проста Кландайк.

Але нам жа, мля, Кіеў падавай! А тут або Кіеў, або Куру — і ў выніку маем шыш з маслам у выглядзе рэшткаў Туапсэ.

Апошні запуск «Саюза» з Куру адбыўся 10 лютага 2022 года, пасля запускі цалкам спыніліся.

У сакавіку 2022 года расійскія спецыялісты былі адкліканыя з касмадрома, а астатнія незапушчаныя ракеты і абсталяванне былі апячатаныя.

І вось дайшла чарга да дэмантажу стартовага комплексу для «Саюза» ў Куру — пляцоўка спатрэбілася стартапу «Maia Space», які плануе запускаць з яе шматразовыя ракеты.

P.S.: Падрываная мабільная вежа абслугоўвання (МБО) служыла для ўстаноўкі спадарожнікаў на ракету-носьбіт у вертыкальным становішчы. Гэтым зборка «па-амерыканску» на стартовым комплексе «Саюза» ў Французскай Гвіяне прынцыпова адрознівалася ад «гарызантальнай» тэхналогіі, традыцыйна выкарыстоўванай на Байкануры, Усходнім і Плясецку.

МБО была спецыяльна спраектавана і пабудавана расійскім бокам на патрабаванне еўрапейскіх заказчыкаў: вертыкальны збор абралі для таго, каб можна было запускаць любога тыпу касмічныя апараты з экватарыяльнага касмадрома Куру пры дапамозе расійскіх «Саюзаў-СТ».

Акрамя таго, у Паўднёвай Амерыцы, дзе знаходзіцца касмадром, сярэднегадавая колькасць ападкаў дасягае 3000 міліметраў, а ў сезон дажджоў у Гвіяне бываюць перыяды, калі за суткі выпадае больш за 500 міліметраў ападкаў. У такіх умовах працаваць са спадарожнікам і ракетай пад адкрытым небам немагчыма, таму МБО прызначалася ў тым ліку і для абароны выраба і персаналу ад ападкаў.

Вышыня МБО (была) 52 метры, а працоўныя пляцоўкі, усталяваныя ўнутры вежы, дазвалялі дабрацца да любога ўзроўню «Саюза» да вышыні 36 метраў. Вежа важыла каля 800 тон.

Вадзім Лукашэвіч, «Фэйсбук»

Вы можаце падтрымаць сайт Charter97.org наступным чынам:

РАЗЛІКОВЫ МУЛЬТЫВАЛЮТНЫ РАХУНАК ДЛЯ АХВЯРАВАННЯЎ:

Назва банка: Bank Millennium S.A.
Адрас: ul. Stanislawa Zaryna, 2A, 02-593, Warszawa
IBAN: PL97116022020000000216711123
SWIFT: BIGBPLPW
Імя ўладальніка рахунку: Fundacja “KARTA ‘97”
рызначэнне аплаты: Darowizna na cele statutowe

Звязацца з намі можна праз адрас charter97@gmail.com