Лукашэнка падлівае алею ў агонь

Рэжым асабліва не стараецца выкарыстаць шанец палепшыць адносіны з Літвой.

1 красавіка Гітанас Науседа так адказаў на пытанне пра магчымасць дыялогу з Мінскам: «Калі ў найбліжэйшыя некалькі тыдняў, на працягу чатырох тыдняў, не будзе шараў, не будзе нелегальных мігрантаў, усе фуры паспяхова вернуцца ў Літву, <...> мы расцэнім гэта як знак добрай волі і, магчыма, пачнем такі дыялог».

Сам гэтае пытанне, нагадаю, актуалізавалася пасля таго, як у канцы сакавіка ўступіць у перамовы з Мінскам на ўзроўні намеснікаў міністраў замежных спраў, прычым без папярэдніх умоваў, літоўцам параіў спецыяльны пасланнік прэзідэнта ЗША ў Беларусі Джон Коул.

Большасць фур, падаецца, пакінула Беларусь

23 сакавіка, неўзабаве пасля чарговага візіту Коула ў беларускую сталіцу, Аляксандр Лукашэнка распарадзіўся выпускаць фуры, якія, паводле выказвання літоўскіх палітыкаў, былі «узятыя ў закладнікі» на беларускай тэрыторыі яшчэ мінулай восенню. Пры гэтым Мінск «шчодра» знізіў драконаўскую плату за іх стаянку.

9 красавіка старшыня Дзяржаўнага мытнага камітэта Беларусі Уладзімір Арлоўскі паведаміў, што літоўцы расплаціліся амаль за 1,4 тыс. грузавых аўтамабіляў, з іх выехала 1300, на беларускай тэрыторыі застаецца крыху больш за паўтысячы.

Праз тыдзень прэзідэнт асацыяцыі аўтаперавозчыкаў Linava Эрландас Мікенас заявіў: «Паводле нашых ацэнак, у Беларусі застаецца яшчэ 300–400 транспартных сродкаў, і яны паступова будуць вяртацца».

Ён дадаў, што многія кампаніі вымушаныя прадаваць ужо вярнутыя аўтамабілі, каб мець магчымасць аплаціць вяртанне тых, што засталіся.

Больш свежых даных пра вяртанне фур знайсці не ўдалося. Ва ўсякім разе можна зрабіць выснову, што чыста арыфметычна пытанне ў значнай ступені вырашана.

Вядома, беларускія ўлады дзейнічаюць пры гэтым у сваім стылі, здзіраючы плату за стаянку, хоць яна была прымусовай. Але тут мы бачым хаця б нейкі рух да кампрамісу.

Шары ляцяць, мігранты ставяць сумныя рэкорды

Тым часам шары з кантрабанднымі цыгарэтамі ў красавіку працягвалі прылятаць з Беларусі на літоўскую тэрыторыю. У ноч на 10 красавіка з-за іх прыпыняў работу Вільнюскі аэрапорт.

Але найгорш выглядае сітуацыя з мігрантамі. 26 красавіка Літва зафіксавала 50 спроб іх незаконна перасекчы мяжу з беларускай тэрыторыі. Гэта аказалася рэкордам за паўгода. Папярэдні рэкорд быў 11 красавіка — 36 спроб. За 26 дзён красавіка такіх спроб аказалася 426.

Каментуючы сітуацыю, прадстаўнік Службы аховы дзяржаўнай мяжы Літвы Гедрюс Мішуціс 27 красавіка заявіў: «Тут — арганізаваная міграцыя, і яна ажыццяўляецца са ведама беларускіх службаў».

У Вільнюсе раз за разам расцэньваюць мігранцкія атакі як праяву гібрыднай вайны, якую вядуць Мінск і Масква.

Але дапусцім, што беларускія ўлады не датычныя да арганізацыі гэтых атак, што гэта з’ява выключна стыхійная. Тады адно з двух: або сілавікі рэжыму заплюшчваюць вочы на такую актыўнасць нелегалаў, або пры ўсім старанні не могуць яе спыніць.

Другое цяжка ўявіць у паліцэйскай дзяржаве, дзе ўсе і ўсё пад каўпаком, а сілавікі шматлікія і добра абсталяваныя. Больш верагодна, што зверху не было жорсткага загаду лавіць грамадзян трэціх краін, якія штурмуюць літоўскую мяжу.

Успомнім, Лукашэнка не раз адкрытым тэкстам заяўляў, што не будзе спыняць нелегалаў, якія рвуцца ў Еўразвяз, пакуль той душыць Беларусь санкцыямі. Падаецца, кіраўнік пакуль не змяняе гэтай лініі.

Мінск скажаў словы Будрыса, ударыў па ЕГУ

Падліла алею ў агонь канфлікту паміж Мінскам і Вільнюсам і красавіцкае рашэнне Вярхоўнага суда Беларусі прызнаць экстрэмісцкай арганізацыяй Еўрапейскі гуманітарны ўніверсітэт, што працуе ў Вільнюсе. Такая асаблівая ўвага рэжыму да гэтай ВНУ тлумачыцца тым, што там многа студэнтаў і выкладчыкаў з Беларусі.

МЗС Літвы з гэтай нагоды выказаў рашучы пратэст. Кіраўнік ведамства Кястуціс Будрыс мае намер дамагацца адказных мер, уключна з санкцыямі, на ўзроўні ЕС.

Увогуле, гэтае ведамства толькі і паскарае рэагаваць на недружалюбныя дзеянні Мінска. 10 красавіка быў заяўлены пратэст «у сувязі з парушэннямі паветранай прасторы Літвы і павелічэннем плыні нелегальных мігрантаў». А некалькі дзён таму давялося рабіць заяву ў сувязі з тым, што беларускае дзяржаўнае тэлебачанне выкрывіла сэнс аднаго з выказванняў Будрыса.

Ідзе пра яго каментар тэлеканалу АНТ на дыпламатычным форуме ў Анталіі. У эфір пайшлі словы міністра пра тое, што ён марыць пра паляпшэнне адносінаў з Беларуссю.

Але, як сцвярджае літоўскі бок, гэтыя словы былі змантаваныя і вырваныя з кантэксту. У прыватнасці, Будрыс таксама гаварыў пра рэпрэсіі і палітычных зняволеных, аднак гэтыя непрыемныя для Мінска пасажы былі адсечаныя.

Чаму беларускія ўлады падліваюць алею ў агонь?

Дапусцім, вольнае абыходжанне з каментарам літоўскага міністра можна спісаць на эксцэс выканаўцы. Прапагандысты стараліся, як умелі.

Але тое, што працягваецца мігранцкі ціск на мяжу Літвы, у яе межы па-ранейшаму залятаюць метэазонды з кантрабандай, падштурхоўвае да высновы, што беларускае кіраўніцтва, мякка кажучы, не рвецца пакласці канец гэтым беззаконням.

І ўжо дакладна ў яго ўладзе было не ляпіць ЕГУ экстрэмісцкі ярлык. Але вырашылі падражніць гэтым Вільнюс менавіта ў кантрольны перыяд.

Чаму рэжым асабліва не стараецца выкарыстаць шанец палепшыць адносіны з Літвой, пры тым што гэтаму садзейнічае Вашынгтон?

Напрошваецца версія, што якраз тут і сабака закапаны. Як ужо меркаваў аўтар гэтых радкоў, Лукашэнка, верагодна, хоча, паводле яго выражэння, «ўцерці літоўцам нос», спадзеючыся, у прыватнасці, што іх даштурхнуць амерыканцы, зацікаўленыя ў транзіце беларускага калію праз Клайпеду.

Адзначым, што літоўскія ўлады ў пэўнай меры адгукнуліся на заклік Коула да дыялогу. Яшчэ ў канцы сакавіка прэм’ер-міністр Інга Ругінене паведаміла, што для двухбаковага палітычнага кантакту з Мінскам прызначаны адказны прадстаўнік.

21 красавіка галоўны дарадца прэзідэнта Літвы Дэйвідас Матулёніс заявіў: «Дыялог [з беларускімі ўладамі] разглядаецца, дыялог у той ці іншай форме ёсць. На больш нізкім палітычным узроўні (відаць, чым на ўзроўні намеснікаў міністраў. — А.К.) мы не адмаўляемся ад магчымасці такога дыялогу. Адпаведна, іншы бок таксама павінен праявіць дабразычлівасць».

Дыктатуры з дэмакратыямі зварыць кашу праблематычна

А вось з дабразычлівасцю, як бачым, вялікія праблемы.

Падобная сітуацыя назіраецца і ў адносінах з Польшчай. У лістападзе мінулага года тая адкрыла два пункты пропуску на мяжы з Беларуссю. Здавалася б, адгукніся Мінск на гэты жэст вызваленнем Анджэя Пачабута, знакавага для Варшавы палітвязня, — і на польскім напрамку быў бы забяспечаны патрэбны беларускаму рэжыму прагрэс.

Але Пачабут застаецца за кратамі. З вуснаў прыслужнікаў рэжыму гучаць умовы кшталту: а вось няхай за ім прыедзе сам міністр замежных спраў Радаслаў Сікорскі. Паводле звестак выдання Rzeczpospolita, Мінск настойвае на аднаўленні палітычнага дыялогу.

Калі гэта так, то і тут, як у выпадку з Літвой, Лукашэнка хоча навязаць свае ўмовы, прадзіктаваць сваю волю, каб выглядаць урэшце бясспрэчным пераможцам. Кампраміс у ягоным разуменні — праява слабасці, а выглядаць слабым з пункту гледжання аўтакрата недапушчальна.

Вядома, ёсць верагоднасць, што Коул націсне на Літву ў пытанні транзіту ўгнаенняў. Але гэтак жа верагодна, што і Лукашэнка атрымае ад Вашынгтона наганяй за празмернае ўпартства.

У цэлым жа відавочная сістэмная праблема. Вось паглядзіце: паміж Вільнюсам і Варшавай існуюць свае трэнні, аднак дзве дэмакратыі пры гэтым канструктыўна ўзаемадзейнічаюць. А вось дыктатуры з дэмакратыямі цяжка знайсці агульную мову ўжо з прычыны прыроды дыктатуры.

У беларускім выпадку праблему паглыбляе персаналісцкі характар рэжыму.

«Ўцерці нос» палітыкам Старога Свету — гэта, відаць, стала ідэяй-фікс аўтакрата-антызаходніка, які кіруе краінай чацвёрты дзясятак гадоў.

Адсюль сумнае супярэчанне: пры тым што беларусы — мірная нацыя (гэта пацвярджае сацыялогія), пануючы ў краіне рэжым хранічна на нажах з Еўропай, каштоўнасці якой Лукашэнку глыбока агідныя.

І замест знака добрай волі, які хочуць бачыць і Науседа, і Ругінене, Мінск пасылае знакі злой волі.

Аляксандр Класкоўскі, «Позiрк»

Вы можаце падтрымаць сайт Charter97.org наступным чынам:

РАЗЛІКОВЫ МУЛЬТЫВАЛЮТНЫ РАХУНАК ДЛЯ АХВЯРАВАННЯЎ:

Назва банка: Bank Millennium S.A.
Адрас: ul. Stanislawa Zaryna, 2A, 02-593, Warszawa
IBAN: PL97116022020000000216711123
SWIFT: BIGBPLPW
Імя ўладальніка рахунку: Fundacja “KARTA ‘97”
рызначэнне аплаты: Darowizna na cele statutowe

Звязацца з намі можна праз адрас charter97@gmail.com