П'яны Галіяф

Чорнае неба пажараў над Масквой цяпер назаўсёды застанецца адной з галоўных ілюстрацый расійска-ўкраінскай вайны.

І гэтыя пажары запомняцца самім расіянам значна больш, чым любыя іншыя падзеі апошніх дванаццаці гадоў. Больш, чым пампезнае «далучэнне» Крыму. Больш, чым уварванне 24 лютага. І нават больш, чым пажар над Санкт-Пецярбургам.

Бо неабароненая Масква — нават калі чорнае згарышча пакуль што абмяжоўваецца далёкай Капотняй, пра якую большасць жыхароў расійскай сталіцы ўспамінае хіба тады, калі трэба абмеркаваць «як яны там жывуць», — гэта амаль жывёльнае адчуванне дэфіцыту бяспекі для ўсёй краіны. У Маскве паводле вызначэння не павінна быць «нічога такога»: калі «нешта такое» адбываецца — гэта першы сімптом хваробы для ўсёй краіны, гэта дэманстрацыя таго, што жыць становіцца небяспечна дзе заўгодна ў Расіі.

Пуцін і сам гэта цудоўна разумее. Для ўзмацнення свайго ўплыву і перахопу ўлады чэкісты выкарысталі вайну на Каўказе — і сапраўдны мандат на «наведзенне парадку» атрымалі менавіта на фоне выбухаў дамоў у тых самых спальніх раёнах Масквы, у «калектыўнай Капотні». Ну а пасля захопу закладнікаў у тэатральным цэнтры на Дуброўцы Пуцін увогуле мог рабіць і на Каўказе, і з уласным насельніцтвам (перш за ўсё немаскоўскім, дарэчы) усё, што яму заманецца. Ён заўсёды выкарыстоўваў любую небяспеку, любую эскалацыю для ўзмацнення аўтарытарызму і «мяккага пераходу» ў таталітарызм. Тут найбольш дзейсным інструментам стала нават не чачэнская, а менавіта ўкраінская вайна.

Вось толькі парадокс сітуацыі ў тым, што тады, у 1999 годзе, калі выбухалі маскоўскія дамы ў Богам забытых Пячатніках і на Кашырскім шасэ, Пуцін мог як стварыць дэфіцыт бяспекі, так і прадэманстраваць, што жаданая стабільнасць аднаўляецца — варта толькі даверыцца моцным рукам вучняў «жалезнага Фелікса». Цяпер гэты кран адкрывае ўжо не ён. Што, уласна, ён можа супрацьпаставіць гэтым ударам? Ніякі ўдар па Кіеве або Адэсе, ніякі захоп чарговага горада на Данбасе не верне масквічам — а значыць і ўсім расіянам, якія звыкла азіраюцца на Маскву, — адчуванне ўпэўненасці ў заўтрашнім дні. Атрымліваецца, што Пуцін у 2000 годзе падарыў ім гэтае адчуванне бяспекі, раней жа чэкістамі і знішчанае, а ў 2026 годзе адабраў.

Пуцін са сваёй маніяй канструявання пастак цяпер трапіў у чарговую — ужо для самога сябе. Ён не жадае завяршаць расійска-ўкраінскую вайну, бо можа баяцца канчатковага краху ўласнага імперскага праекта — не кажучы ўжо пра вяртанне з фронту амаль мільённай бандыцкай арміі наймітаў, перад разгулам якой могуць аказацца бяссільнымі яго сілавікі. І ён не можа доўга ваяваць, таму што працяг удараў па Маскве — найперш па Маскве, вядома, — разбурыць сам імідж расійскай дыктатуры і яе гарантый грамадству. Атрымліваецца, што пры любым з варыянтаў Пуцін пажырае сам сябе.

І тут мы вяртаемся да вечнай расійскай празмернасці, да няздольнасці своечасова спыніцца. Сіла вялікай дзяржавы насамрэч — не ва ўжыванні сілы, а ў перспектыве яе ўжывання: тады і застаецца адчуванне, што калі Галіяф толькі размахнецца, можа здарыцца непапраўнае. Але нават калі сіла ўжываецца, а жаданы вынік хутка не атрыманы, таксама існуе варыянт спынення вайны — і тады захоўваецца ілюзія, што насамрэч не ўсе сілы і рэсурсы былі ўжытыя, што гэта была проста маланкавая спецаперацыя, а вось калі б пачалася сапраўдная доўгая вайна — вось тады б вы ўбачылі Галіяфа з усімі яго магчымасцямі. Але нават калі ты працягваеш даўжэй і нічога не дасягаеш — то таксама можаш зрабіць паўзу хаця б дзеля таго, каб захаваць, калі не прэстыж, дык хаця б эканамічныя перспектывы (што, урэшце, і зрабіў Дональд Трамп з Іранам).

Пуцін не зрабіў ні першага, ні другога, ні трэцяга. Ён напаў, ён не спыніўся пасля правалу бліцкрыгу, ён не спыніўся нават тады, калі стала ясна, што вайна паступова разбурае і з'ядае яго эканоміку. Ён дачакаўся ўдараў па Маскве — і ўсё роўна не супакойваецца. Ён безмерна верыць нават не ў ўласныя рашэнні, а ў час, верыць, што калі тупа біцца галавой аб сцяну шмат гадоў запар, можна будзе ўбачыць пакораную Украіну і «сапраўдную» Расійскую імперыю.

Можна. Але толькі ў ўласнай галаве, якая пачынае граць сваю музыку пасля такой колькасці вар'яцкіх удараў. У рэальнасці існуюць спалены маскоўскі завод, удары па Расіі, амаль адарваны Крым і войскі, якія на пяты год вайны працягваюць ваяваць на Данбасе. І нават калі ўявіць, што ў яго яшчэ надоўга хопіць рэсурсаў і магчымасцяў біцца галавой аб сцяну — нічога іншага, акрамя гэтых удараў, ужо проста не будзе.

Віталь Портнікаў, zbruc.eu

Вы можаце падтрымаць сайт Charter97.org наступным чынам:

РАЗЛІКОВЫ МУЛЬТЫВАЛЮТНЫ РАХУНАК ДЛЯ АХВЯРАВАННЯЎ:

Назва банка: Bank Millennium S.A.
Адрас: ul. Stanislawa Zaryna, 2A, 02-593, Warszawa
IBAN: PL97116022020000000216711123
SWIFT: BIGBPLPW
Імя ўладальніка рахунку: Fundacja “KARTA ‘97”
рызначэнне аплаты: Darowizna na cele statutowe

Звязацца з намі можна праз адрас charter97@gmail.com