На чэкушачку

Што агульнага паміж Набіуллінай і Жырыноўскім.

Таццяна Рыбакова

Старшыня ЦБ РФ Эльвіра Набіулліна, (насуперак усім чуткамhttps://charter97.org/ru/news/2026/6/13/687623/), з’явілася на прэс-канферэнцыі 19 чэрвеня — каментаваць рашэнне ЦБ аб ключавой стаўцы. Рашэнне, якое было расцэнена як здзек: маўляў, сам Пуцін нам загадаў знізіць стаўку? Слухаемся, зніжаем. Але на сімвалічныя 25 пунктаў — з 14,5% да 14,25%.

Набіулліна пайшла ва-банк? Усё не так проста.

Варыянты на стале

Ніколі, колькі памятаю, звычайнага пасяджэння ЦБ па ключавой стаўцы не чакалі з такой цікавасцю. Гэта не апорнае пасяджэнне, калі рэгулятар карэктуе эканамічныя прагнозы і планы па грашова-крэдытнай палітыцы — такое пасяджэнне будзе ў ліпені. Рашэнне рэгулятара таксама, у агульным, было відавочным: у маі інфляцыя зніжалася, на пачатку чэрвеня зноў пайшла ў рост, і ёсць два шляхі.

Першы — узяць за аснову маёўскае зніжэнне і апусціць стаўку на 50 пунктаў, да 14%, абвясціўшы даныя тыднёвай інфляцыі малаінфарматыўнымі. Што, дарэчы, чыстая праўда — па тыднёвай інфляцыі эканамісты рабіць высновы не любяць, ім нават штомесячнай недастаткова, хочуць бачыць 2–3-месячную дынаміку.

Другі шлях — наадварот, засяродзіцца на росце цэн у чэрвені, патлумачыўшы, што праінфляцыйных фактараў цяпер больш, чым дізінфляцыйных: нафта дарагая, нарастаючы дэфіцыт бензіну з-за атак дронаў па НПЗ аказвае мультыплікатыўны эфект на ўсю ланцужку тавараў і паслуг і г. д. Таму, маўляў, пакідаем стаўку ранейшай, каб паглядзець, якія фактары, за ці супраць інфляцыі, возьмуць верх, а да пытання зніжэння стаўкі вернемся на наступных пасяджэннях.

Абодва варыянты былі на стале, як прызналася Набіулліна, абодва выглядалі аднолькава верагоднымі.

Яна не прыйшла да Пуціна!

Акрамя цікавасці да памеру стаўкі, быў і іншы інтарэс, значна больш пякучы. Эльвіра Сахіпзадаўна да таго часу два тыдні не з’яўлялася на публіцы. Яе не было на ПМЭФ — а між тым, на эканамічнай сесіі абмяркоўваліся вельмі сур’ёзныя пытанні: грошай у бюджэце няма, трэба нешта рабіць.

Яе не было на пасяджэнні НАУФОР — а між тым, ЦБ рэгулюе і фондавы рынак, які да таго моманту падаў ужо проста непрыстойна доўга.

Яе не было нават на нарадзе Пуціна з урадам, што выглядала ўжо зусім дзіўна: нават самая жорсткая прастуда наўрад ці перашкаджае ўдзельнічаць у відэафармаце, у якім праходзіла гэта мерапрыемства.

І калі Дзярждума раптам імкліва, цягам менш як двух дзён, прыняла папраўкі ў закон аб бюджэце, якія дазваляюць ураду пазычаць бестармазна і бясконца, што практычна абяссэнслівае працу ЦБ, ад Набіуллінай у публічную прастору не паступіла ніякага каментару.

Увогуле, усё паказвала на тое, што Набіуллінай больш няма. Не фізічна або на пасадзе старшыні ЦБ (хаця хадзілі і такія версіі), а як персоны, якая захоўвае незалежнасць ЦБ і грашова-крэдытнай палітыкі краіны ад уладных хаценняў.

Праўда-матка

Але Набіулліна з’явілася на прэс-канферэнцыі — пасля таго, як стаўка была зніжана на здзеклівыя 25 пунктаў — а ж ЦБ у прынцыпе не любіць такіх дробных зніжэнняў, у чым сама Эльвіра Сахіпзадаўна калісьці прызнавалася. І на прэс-канферэнцыі яна (з’явіўшыся, як заўсёды з пачатку вайны, у чорным касцюме, але ў нечаканай пярэстай, «ласкутнай» кашулі) сказала ўсё тое, што можна назваць праўдай-маткай.

Што праінфляцыйных фактараў больш (і нават згадала сярод фактараў «зніжэнне выпуску паліва ў выніку вядомых падзей»).

Што прыняты Дзярждумай закон абнуляе ўплыў стаўкі ЦБ на частку эканамічных агентаў — а значыць, і намаганні ЦБ па зніжэнні інфляцыі.

Што наперадзе ў нас сур’ёзны рост тарыфаў, які перанеслі на паслявыбарчы перыяд, але ігнараваць яго ўплыў на інфляцыю нельга.

Што крэдытаванне прадпрыемстваў расце (і так, у асноўным — льготнае, за кошт бюджэтных субсідый ОПК і дзяржкампаніям), а «ўклад бюджэтнай палітыкі ў павелічэнне грашовай прапановы застаецца падвышаным, а з улікам перагляду параметраў бюджэту і далей будзе большы, чым мы меркавалі раней».

І гэта, разам з ростам крэдытавання, «можа запатрабаваць ад нас больш жорсткай палітыкі, чым чакалася ў базавым сцэнары». Карацей, скажыце дзякуй, што стаўку не паднялі. Прасілі зніжэння — калі ласка, атрымайце чвэртку, чэкушку, як казалі ў савецкіх крамах.

Каня на скаку

Нават пра сваю адсутнасць Набіулліна адказала карэспандэнтцы Reuters: маўляў, прастудзілася і на два тыдні згубіла голас. Што мусіла б, відаць, зняць пытанні, чаму нельга было прысутнічаць хаця б у відэафармаце, але, вядома, не зняло пытання, чаму немагчыма было перадаць хаця б пісьмовыя каментары.

І яксьці ўсе спачатку ажывіліся і з крыкамі: «Жывы, курылка!» — пачалі разважаць, што ёсць усё ж жанчыны ў рускіх селішчах і расійскай уладзе, якія не тое што каня — цэлае статак лабістаў нізкай стаўкі спыняць і ў палаючую хату ўвойдуць, і Пуціну, які загадаў знізіць стаўку, вігвам пакажуць.

Калі хто і прысумаваўся пасля гэтага, дык гэта біржавыя гульцы: пасля слоў Набіуллінай, што ЦБ не арыентуецца на стан фондавога рынку, а хто лічыць яго моцна ўпалым — хай купляе акцыі.

На наступны дзень Маскоўская біржа хоць і працягвала шлях уніз, але сапраўдны абвал здарыўся ў панядзелак, калі ўжо ў першыя хвіліны таргоў індэкс Маскоўскай біржы ўпаў на 1,5%, а да канца сесіі падзенне склала больш за 4,5%. Акцыя «Газпрама», нашага «народнага здабытку», пачала каштаваць менш за 100 рублёў — па цане дашыраку, а аналітыкі загаварылі пра капітуляцыю рынку. Магчыма, рынак за выходныя паспеў усвядоміць, што азначаюць словы Набіуллінай, але, хутчэй, зрэагаваў на, у літаральным сэнсе, вогненныя падзеі ў Маскве, Дубне і Варонежы.

Аднак я хачу супакоіць біржавых спекулянтаў і расчараваць астатніх. Ніякай фронды ў тым, што адбылося, я не бачу.

Права голасу

Дакладней, фронда ёсць, але толькі слоўная. Прыблізна так пакойны Уладзімір Жырыноўскі «рэзаў праўду-матку» з трыбуны Дзярждумы — а потым разам з усёй сваёй партыяй галасаваў так, як належыць.

Вось і Эльвіра Сахіпзадаўна можа колькі заўгодна казаць пра тое, што ЦБ больш не ўплывае на эканоміку, бо прынятыя папраўкі ў закон аб бюджэце нівелююць любыя яго намаганні — зніжай стаўку, не зніжай, інфляцыя ўсё адно цяпер залежыць не ад яе, а ад ходу вайны, удараў ЗСУ, друкавання грошай Мінфінам за кошт выпуску ўсё новых АФЗ і яго ж намаганняў, разам з ФНС і сілавікамі, па адабранні грошай з кішэняў грамадзян і бізнесу. І калі, як справядліва заўважыла Набіулліна, у апытаннях бізнес галоўнай перашкодай называе не стаўку, а падаткі (а ў нармальных умовах ён бы, мабыць, галоўнай перашкодай назваў вайну і санкцыі), дык якая розніца, што там кажа ЦБ, які максімум, што можа, — знізіць стаўку сімвалічна, а не так, як чакалася?

Больш за тое, я моцна падазраю, што і прастуда Эльвіры Сахіпзадаўны (а яна і праўда пакухквала, прычым да канца прэс-канферэнцыі ўсё мацней) працягвалася так доўга, і Дзярждуму міністр фінансаў Антон Сілуанаў таропіў з прыняццем паправак у закон аб бюджэце так непрыстойна, таму што была дамоўленасць: урад атрымлівае карт-бланш на трату бюджэту туды і ў такіх колькасцях, якіх пажадае разгулялы Пуцін, — а ЦБ за маўклівую адсутнасць Набіуллінай атрымлівае магчымасць выконваць хаценні Крамля не так рупліва. А праблемы індзейцаў, то-бок, грамадзянскага бізнесу, які таргуецца на біржы, як даволі ясна выказалася шэрыф — куратар фондавога рынку, яе не хвалююць. Як не хвалююць гэтыя праблемы і Крэмль — няхай Мінфін ламае галаву, як прымусіць гінучы бізнес плаціць.

***

А між тым магла, магла Эльвіра Сахіпзадаўна скарыстацца момантам і пайсці ў адстаўку «па стане здароўя». Прастуды, вы ж ведаеце, бываюць вельмі каварныя. Можа, нават і спрабавала — дагадвацца не буду.

Але — не пайшла. І тым самым канчаткова перайшла на ролю таго гвалтаўніка з анекдота, якога я згадвала ў папярэдняй калонцы, што тлумачыць сваё злачынства тым, што інакш гэта зрабіў бы нейкі падлец.

Не турбуйцеся, Эльвіра Сахіпзадаўна, вы справіцеся не горш. На жаль.

Таццяна Рыбакова, The Moscow Times

Вы можаце падтрымаць сайт Charter97.org наступным чынам:

РАЗЛІКОВЫ МУЛЬТЫВАЛЮТНЫ РАХУНАК ДЛЯ АХВЯРАВАННЯЎ:

Назва банка: Bank Millennium S.A.
Адрас: ul. Stanislawa Zaryna, 2A, 02-593, Warszawa
IBAN: PL97116022020000000216711123
SWIFT: BIGBPLPW
Імя ўладальніка рахунку: Fundacja “KARTA ‘97”
рызначэнне аплаты: Darowizna na cele statutowe

Звязацца з намі можна праз адрас charter97@gmail.com