«Мужчын папярэджвала, што я жанчына з пасагам»

Беларуская сям’я трымае 300 жывёл на адной дзялянцы.

Першае, што чуваць, калі ступаеш за высокі плот дому нашых герояў, — гэта брэх, прычым рознай танальнасці, ступені інтэнсіўнасці і настрою. А як інакш, калі перад намі плюс-мінус 30 сабак адразу: пародзістыя, метысы, дворняжкі, старэйшыя і маладняк — адны гурмой падбягаюць пазнаёміцца, другія падаюць сігналы, пазіраючы ў шкляныя дзверы дома, а трэція — дзесьці з вальераў падалей. Тэма выратавання жывёл, скажам прама, не новая. Але тут, у прыватным доме пад Рэчыцай, каля 300 жывёл (ад варон і марскіх свінок да сабак і казі) трымае сям’я: Святлана і двое яе дарослых дзяцей. На ўтрыманне ідзе ўся пенсія, на догляд — практычна ўвесь час, пры гэтым большасць жывёл застануцца тут назаўжды. Альтруізм, гіперкампенсацыя ці неабыякавасць?

«Onlíner» распавядае, як усё ўладкавана ў рэчыцкім «Астравку».

Ад «Ніколі не хацела прытулку» да 300 жывёл

На ўваходзе ў двор нас сустракае Наташа. Сюды, хутка кажа дзяўчына, яна амаль штодня прыязджае з Гомеля. Пастаянна апошнія 20 гадоў тут жыве Святлана — маці дзяўчыны. А яшчэ — больш за 300 жывёл, пра якіх трэба клапаціцца штодня — без выходных, святаў і адпачынкаў.

— Мама тут 24/7. Я займаюся прасоўваннем: фота, SMM — і раблю ўсё, каб пра нас даведаліся. Мой брат-блізнюк робіць на дзялянцы ўсё неабходнае рукамі: будаўніцтва, электрыка, зварка і гэтак далей. Яшчэ ў нас ёсць памочніца Вольга, якая прыязджае час ад часу, — тлумачыць Наташа, пакуль мы ідзём знаёміцца з жывёламі. — Мы называем сябе рэабілітацыйным прытулкам, бо большасць жывёл трапляюць да нас пасля траўмаў.

Гурма сабак, заўважыўшы нас, актыўна падае голас і паказвае розныя характыры. Хтосьці з псаў падыходзіць павітацца і тыцкае вільготным носам, іншыя толькі асцярожна абнюхваюць, а самыя смелыя няспынна лаюць, даючы сігнал пра чужакоў.

Каманду Наташы «Супакоіцца» амаль усе пастаяльцы выконваюць, хоць сама гераіня прызнаецца: вожакам яны прызнаюць толькі маму. А ў маёй галаве міжволі ўзнікае асацыяцыя з «Востравам сабак» Уэса Андэрсана.

— На гэтай тэрыторыі ў нас жыве 50 сабак — самыя маленькія, немачныя і старыя. Тыя, хто можа жыць у вальерах, жывуць у іх, астатнія — у доме.

— Пачакайце, гэта каза?! — здзіўляемся мы, заўважыўшы жывёлу метрах у дзесяці ад нас.

— Так, гэта Маруся, жыве ў нас тры гады, — спакойна тлумачыць Наташа. — Тая ж адказніца. Яе аддалі як бракованую — была занадта маленькая. Нам прапанавалі яе забраць, а калі не зможам пракарміць — скарміць сабакам.

Наогул усё закруцілася гадоў 30 таму. У іх сям’і, узгадвае Наташа, сабака з’явіўся, калі дзяўчыне было каля шасці. А далей адну прынёс тата, яшчэ адну забралі пасля смерці бабулі, потым з’явіліся кацікі — і пайшло-паехала.

— Усё адбывалася стыхійна. Я ніколі не марыла мець прытулак або збіраць жывёл, — запэўнівае Святлана, якая далучаецца да нашай размовы. — Спачатку прывезла сюды нашых, каб яны не сядзелі ў кватэры, — мы прыязджалі наведваць іх з сяброўкай па чарзе. Потым едзеш у аўтобусе, бачыш, што ляжыць жывёла, — выходзіш, просіш кагосьці дапамагчы і забраць на машыне.

А потым людзі даведаліся, што мы ратуем, дапамагаем і лечым, — сюды пацягнулася талапа. Мой тэлефон перадавалі з рук у рукі, нават прыходзілі да мяне на працу — я працавала лабаранткай тут недалёка.

Гадоў праз пяць жывёл нам пачалі проста перакідваць цераз плот.

Што да Наташы і яе брата, то ў гісторыю з выратаваннем жывёл яны «ўключыліся» не проста так.

— У нас быў вельмі спецыфічны тата — ён не так даўно памёр, мы доўга не жылі разам. Калі ў яго пачыналіся прыколдэсы, мы сыходзілі, гулялі па раёне і кармілі бяздомных жывёл. Вось такая цудоўная сублімацыя.

Поўную гісторыю пра тое, якое гэта — жыць з бацькам-алкаголікам, Наташа распавяла нам у вялікім інтэрв’ю крыху больш за год таму. Тут, у доме, дзе родныя людзі ратавалі жывёл, мужчына ніколі не быў.

«Нашыя» і «не нашыя», гісторыя пра выратаванне з вясковай прыбіральні і дакоры ў ШІ-карцінцы

Абдымаючы адразу пяць сабак, Наташа з усмешкай распавядае: у юнацтве яна рабіла спробы «ўцячы» ад гісторыі з выратаваннем жывёл. Часам нават удавалася выключыцца, але вырвацца канчаткова не выйшла.

Пакуль Наташа з братам вучыліся, колькасць «пастаяльцаў» у мамы дома расла ў геаметрычнай прагрэсіі. Цяпер іх 300, а за два дзесяцігоддзі праз «Астравок» прайшлі тысячы жывёл.

На нашу просьбу расказаць кранальныя гісторыі Наташа і Святлана раптоўна змоўкаюць. А пасля паўзы тлумачаць: у такім выпадку давядзецца гаварыць пра ўсіх.

— Напрыклад, Сафійку — метыса-шпіца — раздзірвалі сабакі дзесьці пад Нараўляй. Яна трапіла да нас уся абстрыжаная, абадраная і худая. Пра Сафійку нам расказала жанчына — сказала, што забрала яе, і папрасіла дапамагчы. У выніку перадала нам сабаку на дызелі.

А вось Ёлцы каля 16 гадоў. Калісьці госці гаспадыні паспрабавалі ўтопіць яе ў вясковай прыбіральні — суседзі дасталі і адмылі голымі рукамі. Патэлефанавалі нам, папрасілі дапамогі — баяліся, што хтосьці прыйдзе і доб’е сабаку. Таму мы тэрмінова яе эвакуявалі прама з двара, з ланцуга.

Міма нас праходзіць Ліня. Наогул, прадстаўнікі пароды кітайская хахлатая — дарагія: многія заводчыкі просяць плюс-мінус 1500 рублёў за шчанюка. А вось «Астравку» сабака дасталася бясплатна.

Наташа расказвае, што сабаку білі, называлі «ўродкай» і перадавалі з сям’і ў сям’ю. Пагладжваючы худзенькую пастаяліцу, дзяўчына дадае: яна, бясспрэчна, прыгажуня.

У ўсіх жыхароў «Астравка» ёсць мянушкі. Так, 10-гадовы Апарыш нарадзіўся ад трапіўшай сюды цяжарнай таксы. Дарэчы, гаспадар жывёлы потым знайшоўся, але шчанюкоў пакінулі на апецы Наталлі і Святланы.

— Умоўна ёсць сабакі «нашыя» і «не нашыя». Да першых адносяцца жывёлы, якіх мы ніколі не аддамо, яны жывуць і спяць з намі. З 50, думаю, такіх у нас з дваццаць — з пажыццёвай прапіскай. Ёсць і тыя, каму нерэальна знайсці дом, хоць мы б з задавальненнем аддалі ўсіх. Вось, паглядзіце: гэтую мілу дамачку амаль нерэальна ўзяць на рукі — у Нікі адразу істэрыка.

Ці Ляля — яна прызнае толькі Святу, Сафійка — узроставая і з праблемнымі ныркамі. Людзі не вельмі хочуць такіх браць. Нора, здавалася б, пародзісты англійскі бульдог, шыкоўная сабака, ідэальнае выхаванне, але яна адказніца. Жыла ў клетцы ў развядзёнцаў, не ведала, што такое вуліца, нават у прыбіральню хадзіла там жа, дзе сядзела.

Дарэчы, Нора трапіла сюды з Мінска (са сталіцы часта пішуць з просьбай забраць выкінутых гадаванцаў). А ўвогуле жыхары «Астравка» трапляюць сюды з усёй краіны. Многіх, падказвае Святлана, забралі ў разгар кавіду — калі з-за хваробы паміралі пажылыя ўладальнікі.

— Так склалася, што пра нас па-за Рэчицей ведаюць больш, чым тут. У самым горадзе ёсць актыўныя хлопцы, што дапамагаюць жывёлам, а мы быццам самі па сабе. У нас няма валанцёраў, мы не запрашаем сюды дапамагаць з прыборкай. Тут самаабслугоўванне: самі зрабілі, самі папрацавалі, самі пафоткалі.

Раней нам пісалі, прапаноўвалі прыехаць, папрацаваць і пагуляць з сабакамі. Мы згаджаліся, але ўсё заканчвалася тусоўкай і сэлфі з сабачкамі. Шчыра, нам прасцей зрабіць усё самім, чым кожны раз распавядаць, як і што тут уладкавана.

Проста патусавацца мы клічам усіх на дзень народзінаў — уключаем музыку, ставім кававарку і развешваем шарыкі. Галоўная мэта — паказаць, што мы сапраўдныя, а то часам пішуць, што мы неісны прытулак і ўсё гэта ШІ-карцінка.

Як ужываюцца коткі і вароны, чарга на Дрюсіка і чаму ідэальны гаспадар — трывожны

Наташа і Святлана ладзяць нам невялікую экскурсію па дзялянцы. На вялікай тэрыторыі размешчаны дом і гаспадарчыя пабудовы, ззаду — рады вальераў.

У большасці жывуць сабакі. Сужыхароў падбіраюць па характары, але ў кожнага абавязкова ёсць свая буда. Увечары, распавядае Наташа, сабак партыямі па чарзе выпускаюць пабегаць па дзялянцы.

У вялікім доміку мірна суседнічаюць коткі, дзве вароны, бусел і марскія свінкі. Унутры пабудовы праведзена аўтаномнае ацяпленне (зімой тут заўсёды +18), ёсць датчык тэмпературы і відэаназіранне.

— Каго ў нас толькі не было! Вожыкі, енатападобная сабака, чырванакніжны чорны бусел, совы, сокалы — хтосьці выжываў, а хтосьці не. Бусел і вароны ўжо не паправяцца, таму яны з намі назаўжды, як і лебедзі з качкамі з птушынага вальера.

Падчас прагулкі па дзялянцы прыходзіць відавочная думка: мы ж знаходзімся ў вялікай заселенай вёсцы. На пытанне пра магчымыя канфлікты з суседзямі абедзве гераіні паціскаюць плячыма: такога не было.

— Суседзі за нас гарой. Калі нас няма дома, а хтосьці прыехаў або спрабуе патрапіць на тэрыторыю, яны тут жа тэлефануюць нам. Аднойчы нашы сабакі напалі на суседскіх пародзістых качак — нам проста сказалі вярнуць як было — і ўсё, канфлікт вычарпаны. Мы ўсё вярнулі, нават з бонусам, — тлумачыць Наташа.

— За сваіх жывёл мы адказваем, — слушна адзначае Света.

Бываюць і непрыемныя эпізоды, таму на дзялянцы ўсталявана сістэма відэаназірання. Яна спатрэбілася не толькі для абароны, але і каб пазбягаць раптоўных сюрпрызаў кшталту перакідвання жывёл у мяшках цераз плот. Часткова з гэтай прычыны мы дамаўляемся не называць дакладны адрас «Астравка» ў тэксце.

— Яксьці да нас прыходзілі мужыкі. Зайшлі без стуку і кажуць: «Будзем цяпер сабачку выбіраць!»Яшчэ адзін чалавек прыехаў на машыне і сказаў, што проста зараз забярэ адразу пяць сабак — вядома, жывёл мы яму не аддалі. Такіх людзей мы вылічваем імгненна.

Тут мы пераходзім да тэмы прыстройвання жывёл. Наогул, шчыра кажа Наташа, наўрад ці можна назваць працэс актыўным, тым больш калі не раз здараліся жудасныя гісторыі з новымі ўладальнікамі.

— Марту забралі за Светлагорск, а ў выніку мы вылаўлівалі яе ў лесе — там сабаку заўважылі грыбнікі. Гаспадары нават не патэлефанавалі, не паведамілі, што яна сышла. Такіх гісторый поўна, таму цяпер мы вельмі «душныя» ў плане прыстройвання. Запрашаем патэнцыйных гаспадароў прыехаць сюды і пазнаёміцца, пагутарыць з намі па тэлефоне — па першых інтанацыях чутна, што там за чалавек.

Ведаеце, добры гаспадар — ён вельмі трывожны: задасць мільярд пытанняў і тысячу разоў патэлефануе. Напрыклад, былі людзі — у іх памерла сабака, яны папрасілі даць ім 40 дзён, каб адплакацца, а потым прыехалі да нас. Да гэтага часу шлюць справаздачы. Мы іх, дарэчы, не патрабуем, але заўсёды рады.

Пры зносінах з патэнцыйнымі гаспадарамі Наташа і Света пытаюцца пра ўмовы пражывання — стандартны момант пры ўладкаванні жывёл у новую сям’ю. На самой справе асноўныя патрабаванні два: не сажаць сабаку ў будку і на ланцуг. Калі ж гадаванец будзе жыць на вуліцы, дык павінен быць уцяплены домік.

Мінулым годам з «Астравка» атрымалася прыстроіць 10 жывёл. Пры гэтым на асобных гадаванцаў нават утварылася чарга — напрыклад, на ёрка Дрюсіка.

— Нядаўна мы вельмі ўдала прыстроілі дзвюх сабак. Іх гаспадыня памерла ад раку — дзяцей у яе не было, але была сястра — таксама з анкалогіяй. Яна паўгода двойчы на дзень хадзіла з аднаго раёна ў іншы — выгуливала і карміла жывёл. Гэта жанчына патэлефанавала нам з просьбай: калі яе не стане, каб хтосьці паклапаціўся пра жывёл. Яна хацела паспець іх прыстроіць. Калі сабакі апынуліся ў нас, мы далі аб’яву — адразу знайшлася дзяўчына з Мінска.

Ці ўсе гісторыі заканчваюцца хэпі-эндам? На жаль, не. Хоць такіх выпадкаў у разы менш. Наташа распавядае, як аднойчы патэлефанавалі і папрасілі забраць аўчарку — праз некалькі гадоў пасля таго, як яе ўзялі ў сям’ю.

— І мы, вядома, забралі: інакш сабаку проста выкінулі б.

— Каму вы можаце адмовіць у просьбе забраць жывёл?

— Мы не бярэм кацянят і шчанят — ёсць рызыка энтэрыту (небяспечнае захворванне, якое дзівіць кішэчнік; без ветэрынарнай дапамогі жывёла можа загінуць. — Заўв. Onlíner). Ім лёгка хварэюць моладзь і старэнькія, а ў нас шмат менавіта апошніх. Лячыць складана, выжывальнасць маленькая, таму валявым рашэннем адмаўляем, хоць нам вельмі шкада.

Бывае, што ў выпадку адмовы людзі пішуць: «Вы прытулак, абавязаныя забраць: вам жа дапамагаюць! Пракарміце і раздайце».

«Мужчын папярэджвала, што я жанчына з пасагам»

Пасля прагулкі па тэрыторыі нас запрашаюць зайсці ў дом. Яго па праве дзеліць Света разам з гурмой гадаванцаў. Спецыяльна для іх нават зроблены маленькі ўваход, якім сабакі актыўна карыстаюцца. Бывала, зазірала сюды і каза Маруся.

Света распавядае, што часта прыбіраецца начамі. Шмат якія жывёлы з-за ўзросту або здароўя не дацярпяць да ранку, а спаць, адчуваючы рэзкі пах, складана. Дарэчы, нягледзячы на ўсе намаганні, цалкам пазбавіцца ад паху не атрымліваецца і на дзялянцы.

Падчас хатняй міні-экскурсіі Наташа паказвае нам скарб — кладоўку, дзе захоўваецца корм (жыхары «Астравка» ядуць двойчы на дзень), самыя розныя медпрыстасаванні і акуратна падпісаныя кантэйнеры з лекамі. Разам з намі ўладанні аглядае Нора — яе лічаць завгасам, таму ёй адзінай сюды можна.

У доме ў гаспадыні ёсць свой пакой. Вось толькі і тут абгняздзіліся пастаяльцы — напрыклад, маленькая 20-гадовая Чышка. Аказваецца, сабака не бачыць і не чуе.

Наташа з усмешкай кажа, што, прыязджаючы да мамы, жыве ў асобным куточку — «былым шафе». А ўвогуле паняцце «дом» для яе пакуль размытае: ёсць жыллё і праца ў Гомелі, дом мамы з прытулкам пад Рэчыцай, а яшчэ здымная кватэра ў Мінску.

— У мяне ёсць малады чалавек, ён жыве ў Мінску — у нас адносіны на адлегласці ўжо пяць гадоў. Калі пазнаёміліся, адразу сказала: я жанчына з пасагам, толькі ў мяне няма дзяцей, але ёсць прытулак. І гэта добры фільтр ад людзей, якія не гатовыя ўсё гэта прымаць.

Былі мужчыны, якія прыязджалі ў дом, сядалі ўбок — маўляў, ну ты там ідзі, займайся. Мой Саша, калі трэба капаць, будзе гэта рабіць; трэба прасядзець паўночы ў ветклініцы — значыць, трэба.

Лагічна спытаць: як у такім выпадку тром людзям удаецца закрываць фінансавую частку? Пастаяннага спонсара ў «Астравка» няма, але здараюцца прыватныя гісторыі партнёрства з невялікімі бізнесамі. Таму найчасцей вырашаць пытанні даводзіцца самастойна — з пенсіі і заробку.

— Па мінімальных падліках у месяц трэба каля 9 тыс. рублёў толькі на ежу. Мы, калі дазволіце так сказаць, «бомжым» у інтэрнэце: просім ахвяраванні. Але з кожным месяцам становіцца ўсё горш, хоць наша аўдыторыя расце. Па-першае, цяпер складаны сезон: водпускі, дачы, усе занятыя сваімі справамі. Пры гэтым самы напружаны момант — пад Новы год.

На шчасце, лекі нам аддаюць пасылкамі: людзі пішуць, што ў іх нешта засталося, і прапануюць перадаць. Адзінае, што мы пастаянна дакупляем, — гэта сродкі ад глістоў і прышчэпкі. Прышчэпленыя ў нас усе жывёлы: гэта строгае правіла.

Пакуль мы аглядаем дом знутры, у Светы ў руках якімсьці цудам апынулася птушанё. Жанчына кажа, што яно выпала з гнязда, таму трэба ратаваць. Адкуль у адным чалавеку столькі спагадлівасці?

— Як псіхолаг, я разумею: так мама сублімуе свае траўмы і адзіноту. З улікам складаных адносінаў з бацькам у яе спецыфічнае стаўленне да мужчын.

З жывёламі маме камфортней, чым з людзьмі.

Што будзе з «Астравком» далей? Скажам так, планы глабальныя, але нас папрасілі трымаць іх у сакрэце. Мы паабяцалі, паціснуўшы дзясяткі лап. Сама Наташа ўпэўненая, што ў любым выпадку застанецца галоўнай апорай мамы.

Нядаўна ў інстаграм-акаўнце «Астравка» з’явіўся пост з заклікам дапамогі: жывёл трэба апрацоўваць ад кляшчоў, кагосьці — стэрылізаваць або падлячыць, але галоўнае — кожны дзень патрэбная ежа. А гэта тыя самыя 9 тыс. рублёў штомесяц — роўна на гэтую суму і абвешчаны збор.

Вы можаце падтрымаць сайт Charter97.org наступным чынам:

РАЗЛІКОВЫ МУЛЬТЫВАЛЮТНЫ РАХУНАК ДЛЯ АХВЯРАВАННЯЎ:

Назва банка: Bank Millennium S.A.
Адрас: ul. Stanislawa Zaryna, 2A, 02-593, Warszawa
IBAN: PL97116022020000000216711123
SWIFT: BIGBPLPW
Імя ўладальніка рахунку: Fundacja “KARTA ‘97”
рызначэнне аплаты: Darowizna na cele statutowe

Звязацца з намі можна праз адрас charter97@gmail.com