«Са злараднасцю будуць назіраць за падзеннем Крамля»

Чаму расійская рэакцыя на палаючыя НПЗ і Wildberries ператвараецца не ў бунт, а ў сеткавы піск.

Калісьці даўным-даўно я чытаў спецкурс «Думаць як расійскі афіцэр». Гэта значыць — пранікаць у сістэму мыслення праціўніка. Курс быў просты, але я сутыкнуўся з непрадбачанымі складанасцямі.

Слухачы стараліся з усіх сіл, але максімум, што ў іх атрымлівалася, — спрабаваць думаць як кепскія ўкраінцы. А гэта не тое. Калабарацыянізм як псіхалагічная з’ява — гэта заалагічная спроба стаць падобнымі да агрэсара, каб здабыць яго спагады. Ніколі ў гісторыі гэта не ўдавалася. Найпрасцейшы, дакументальна пацверджаны прыклад — паважлівае стаўленне нарвежца Квіслінга да Гітлера і, наадварот, пагардлівае стаўленне клінічнага псіхапата да палітычнага недаўмка.

Дык вось, у грамадскай ацэнцы маскалёў мы праектуем на вялікія групы сваё ўяўленне пра тое, як можна вывернуць мараль і этыку. Але пачварнасць — гэта заўсёды апорная канструкцыя нацыянальнага калярыту, бо гэта тое, што ляжыць у аснове.

Нас прывучылі думаць, што архетып (для тых, хто чуў, што гэта такое) — гэта нешта велічнае і духоўнае. Велічнае — мабыць, так. Але варта вам зазірнуць у дакладныя, непаліткарэктна адаптаваныя пераклады грэчаскіх міфаў, і вы ўбачыце там трыумф жаху, хаосу і поўнай амаральнасці персанажаў. У нашым, аристатэлеўскім разуменні. Архетып, як і жывая прырода, нічога не ведае пра мараль і этыку.

Таму назіраць за сучаснымі расійскімі сацсеткамі — задавальненне сумніўнае. Гэта ўсё адно што чытаць клінічную гісторыю хваробы масавай свядомасці і кіравання ёй з часоў Нерона.

За апошнія тыдні стужкі reels, shorts і TikTok запоўніў драматычны кантэнт: дробныя прадпрымальнікі і селеры маркетплэйсу Wildberries са слязамі на вачах падлічваюць мільённыя страты ад пажараў на складах і лагістычных калапсаў. Аўтаўладальнікі здымаюць бясконцыя чэргі на АЗС або закрытыя калонкі без паліва ў рэгіёнах, нібыта здзіўляючыся, як у «вялікай нафтавай звышдзяржаве» раптам знік бензін.

Па-першае, не вядзіцеся на арыгінальнасць такіх праяў.

Іх вербалізаваныя соплі выкладваюцца па адзіным шаблоне. Гэта прымітыўны разлік аператараў уплыву на тое, каб выдушыць кроплі спачування з дэгенератыўнай часткі заходняй аўдыторыі. Плюс ботафермы, што ствараюць для маргіналаў эфект рэпрэзентатыўнасці.

Можна колькі заўгодна ламіць рукі з гэтай нагоды, але эфектыўней «ламаць рукі» канкрэтным карысным ідыётам. Пакуль гэта робіцца ў гамэапатычных дозах, ідыёты ў вачах іншых ідыётаў набываюць статус пакутнікаў за ідэю.

Па-другое, ва ўсёй гэтай хвалі сопляў, істэрык і абурэння ёсць яшчэ адна фундаментальная дэталь — поўная, амаль хірургічная ампутаванасць прычынна-выніковай сувязі.

Гэтыя людзі дэманстратыўна крычаць «у нікуды». Калі гэта і бунт, дык спецыфічна маскальскі — на каленях. Яны не праклінаюць Пуціна, які развязаў крывавую захопніцкую вайну. Яны вяла рэагуюць і на Украіну. Колькасць тых, хто воіць пра «хахлоў», прыблізна роўная колькасці тых, хто шэптам абвінавачвае Крэмль. Пераважная большасць адрасуе свой піск абстрактнай пустэчы, космасу або стыхійным сілам прыроды. Так бяспечней.

Чаму людзі, якія з-за пераносу вайны на іх тэрыторыю апынуліся па горла ў даўгах, знаходзяцца ў такой татальнай кагнітыўнай прострацыі? Ці перарасце іх адчай у фактар расхіствання расійскага рэжыму або, наадварот, стане палівам для новай хвалі мабілізацыі і папаўнення акупацыйнай арміі?

Тое, што мы бачым сёння ў кароткіх відэа расіян, — гэта не проста банальны страх перад ФСБ або артыкулам пра «дыскрэдытацыю арміі». Гэта значна больш глыбокая псіхалагічная абарона калектыўнага неўсвядомленага, пабудаваная на заўчанай беспамоцнасці і так званым абарончым інфантылізме.

Для шараговага маскаля-прадпрымальніка супаставіць пажар на складскім тэрмінале або дэфіцыт АІ-95 з ударамі ўкраінскіх дронаў і рашэннямі вышэйшага кіраўніцтва РФ азначае імгненную самадэструкцыю ўласнай карціны свету.

Ланцужок разважанняў, калі прайсці яго да канца, смяротны для псіхікі расіяніна: страты і адсутнасць бензіну — вынік вайны — вайну пачаў Пуцін — Пуцін памыліўся — мая дзяржава з’яўляецца агрэсарам — разбурэнне майго жыцця апраўданае і справядлівае. Расійская псіхіка катэгарычна адхіляе такую паслядоўнасць. Ёй псіхалагічна бяспечней успрымаць дэфіцыт бензіну або страты на Wildberries як стыхійнае бедства — град, апаўзень або ўраган. На град у суд не падасі, ураган не абясцэніш у сацсетках. Можна толькі плакаць і пытацца ў нябёс: «За што нам гэта?».

На працягу ўсіх гадоў маштабнай агрэсіі большая частка дробнага бізнесу і расійскага мяшчанства, што паразітавала на ім, жыла ў камфортнай парадыгме: «Вайна дзесьці там, яе вядуць кантрактнікі, зэкі і прафесіяналы за вялікія грошы, а ў нас тут бізнес, закупкі з Кітая і кава на міндальным малаку».

Яны ўспрымаюць атакі на НПЗ або склады не як законны акт адплаты з боку Украіны, а як дакучлівую «вытворчую траўму» або натуральны збой лагістыкі. Украіна для іх — не раўнапраўны суб’ект, але і не вораг у нашым разуменні гэтага слова. Мы — абстрактная «няспрыяльная абставіна». Адсюль і вялае: «Ну, бывае».

Доўгі час расійская ўлада падтрымлівала ілюзію, што вайна ніяк не закранае глыбокі тыл. Аднак апошнія месяцы нанеслі знішчальны ўдар па двух слупах бытавога камфорту расійскага «сярэдняга класа»:

Лагістычны і фінансавы калапс дробнага бізнесу. Гэта мільёны людзей, якія ўлезлі ў крэдыты, каб закупіць тавар у Кітаі і рэалізоўваць яго праз Wildberries і Ozon. Збоі ў працы маркетплэйсаў, пажары і затрымкі з-за пагрозы БПЛА азначаюць імгненную фінансавую смерць. Яны застаюцца з непакрытымі даўгамі перад банкамі і падатковай, якая ніколі не робіць зніжак на «форс-мажоры».

Разрыў сакральнага міфа пра «нафтавую звышдзяржаву». Бензін для расіяніна — гэта не проста паліва. Гэта сімвал багацця і неабсяжнасці расійскіх рэсурсаў. Адсутнасць паліва на АЗС у рэгіёнах або скачкі цэн разрываюць базавы сацыяльны кантракт: «Нам не патрэбныя грамадзянскія свабоды, гэта нармальная цана, якую мы плацім за зручнае жыццё ў багатай нафтагазавай імперыі».

Яны адчулі не прасвятленне або раскаянне, а панічны адчай. «Дах», які Крэмль абяцаў у абмен на поўную палітычную пасіўнасць, апынуўся дзіравым.

Ці стане гэты адчай інструментам расхіствання рэжыму Пуціна, ці Крэмль зможа выкарыстаць ашаломленых раптоўнымі даўгамі людзей у сваіх інтарэсах?

Рацыянальна чакаць рэалізацыі найбольш прагматычнага для Крамля сцэнару: страта бізнесу/страты на Wildberries — крэдыты і даўгі — адсутнасць інстытута банкруцтва — адзіны выхад — кантракт.

Дробны прадпрымальнік, які апынуўся з даўгамі ў 2–5 млн руб. і без якіх-небудзь перспектыў аднавіць бізнес, у расійскіх рэаліях становіцца абсалютна беспраўным. У РФ няма механізму ратавання ад крэдытораў.

І тут — дзяржава. За падпісанне кантракта на «СВА» рэгіянальныя і федэральныя выплаты ў сукупнасці ўжо дасягаюць 2–3 млн руб. Пагаршэнне эканамічнага становішча дробнага бізнесу і разарэнне насельніцтва — самы эфектыўны рэкрутынгавы інструмент для расійскай арміі. Чым горшае і безвыходнейшае грамадзянскае жыццё, тым танней і лягчэй Крамлю яе купіць.

Калі яны воюць у reels: «Куды глядзіць улада? Абараніце нас!», яны патрабуюць не спынення вайны, а большай эскалацыі. Крамлёўская прапаганда каналізуе гэтыя слёзы: «Бачыце, вораг пазбаўляе вас бензіну і паліць вашыя тавары! Нам трэба згуртавацца, правесці новую хвалю мабілізацыі!».

Піск у нікуды без узгадвання сапраўдных вінаватых — не ўнікальная з’ява. Гісторыя ведае нямала прыкладаў падобных рэактыўных паводзінаў грамадстваў пад ціскам аўтарытарных рэжымаў.

Калі саюзнікі пачалі масіраваныя кілімовыя бамбаванні нямецкіх гарадоў (аперацыя «Гамора» ў Гамбургу, разбурэнне Дрэздэна), рэакцыя грамадзянскага насельніцтва Трэцяга рэйха была ідэнтычнай.

Немцы, пазбавіўшыся дамоў і маёмасці, выходзілі на вуліцы, рыдалі і абвінавачвалі мясцовых гаўляйтараў у кепскай працы пажарных або СПА. Нямецкі гісторык Гётц Алі адзначаў: бамбардзіроўкі ўспрымаліся як «абстрактнае знешняе бедства». Вынікам стаў не бунт супраць Гітлера, а масавае ўступленне немцаў у фольксштурм або праца на абарончых заводах за пайку.

На фоне Афганскай вайны і катастрафічнага развалу савецкай эканомікі грамадства ўзрывалася лакальнымі бунтамі з-за адсутнасці цыгарэт, мыла або цукру. У той жа час ніхто не звязваў пустыя паліцы з астранамічнымі ваеннымі выдаткамі СССР на гонку ўзбраенняў і ўтрыманне камуністычных рэжымаў у Афрыцы і Лацінскай Амерыцы.

Перад капітуляцыяй Японіі насельніцтва пакутавала ад голаду. У дзённіках тых часоў зафіксаваны масавы гнеў грамадзян на «жадных спекулянтаў» і «нясумленных гандляроў рысам». Думка пра тое, што прычынна-выніковы ланцужок вядзе да імператара і захопніцкай вайны ў Кітаі, блакавалася на ўзроўні самацэнзуры.

Сацыяльная псіхалогія тлумачыць гэта трыма канцэптамі:

Заўчаная беспамоцнасць (Learned Helplessness). Калі істоту на працягу доўгага часу караць за любую ініцыятыву, яна пераконваецца, што яе дзеянні ні на што не ўплываюць.

Змяшчэнне афекту (Displacement). Калі вы адчуваеце страх і гнеў адносна смяротна небяспечнага аб’екта, псіхіка неўсвядомлена перанакіроўвае гэтыя эмоцыі на больш бяспечную мэту.

Оруэлаўскае двайное мысленне (Doublethink): здольнасць утрымліваць у галаве два процілеглыя перакананні: «Мы — вялікая нафтавая імперыя» і «Бензіну няма, і ўсё гарыць». З свядомасці проста выкрасьляюць паняцце «вайна». (Дзеля справядлівасці трэба адзначыць, што большасць плебса ў свеце ўтрымлівае ў галаве і не такія ідыёцкія канструкцыі.)

Ці азначае гэта, што ўкраінскія ўдары па паліўнай і лагістычнай інфраструктуры ворага не дасягаюць мэты? Дасягаюць. Але трэба адрозніваць прамы ваенна-эканамічны эфект тактычнага характару і сентыментальна завышаныя чаканні адносна стратэгій «народнага паўстання ў РФ».

Перанос вайны на тэрыторыю РФ не выведзе расіян ні на якія барыкады. Доказана Курскай аперацыяй. Гэта наіўна і безадказна. Наадварот, у кароткатэрміновай перспектыве гэта нават папоўніць падраздзяленні акупантаў даўжнікамі і банкрутамі.

Але нават у сярэднетэрміновай перспектыве гэта ператварае расійскае грамадства ў «сухое дрэва». Атамізаваныя, расчараваныя, напалоханыя і пазбаўленыя якой бы там ні было ідэйнай перакананасці людзі не выйдуць супраць Пуціна.

Але яны не выйдуць і абараняць яго. У расійскай гісторыі яшчэ з часоў манархіі такое здаралася не раз.

Калі расійская сістэма ўрэшце-рэшт дасць унутраны збой наверсе, гэтае грамадства з абсалютна халодным адчужэннем і нават злараднасцю будзе назіраць за падзеннем Крамля.

Яны гэтак жа будуць здымаць shorts і reels, гэтак жа піскаць у космас, але ніхто з іх не ўстане з канапы, каб уратаваць рэжым, які загнаў іх у галечу, даўгі і вайну.

Алег Пакальчук, «Зеркало недели»

Вы можаце падтрымаць сайт Charter97.org наступным чынам:

РАЗЛІКОВЫ МУЛЬТЫВАЛЮТНЫ РАХУНАК ДЛЯ АХВЯРАВАННЯЎ:

Назва банка: Bank Millennium S.A.
Адрас: ul. Stanislawa Zaryna, 2A, 02-593, Warszawa
IBAN: PL97116022020000000216711123
SWIFT: BIGBPLPW
Імя ўладальніка рахунку: Fundacja “KARTA ‘97”
рызначэнне аплаты: Darowizna na cele statutowe

Звязацца з намі можна праз адрас charter97@gmail.com