Пуцін прыніжаны да васала Сі

Расія становіцца вінцікам у глабальнай сістэме.

Ізраільскі візіянер Харары ў кнізе Homo Deus сфармуляваў пераходны працэс, які змяніў гарызонты чалавецтва: перамогшы голад, хваробы і войны, яно ўпершыню адважылася паставіць мэтай не выжыванне, а падаўжэнне жыцця і нават неўміручасць. Гэтая мэта перастала быць метафарай і ператварылася ў новую арэну суперніцтва.

«Здаецца, мы страцілі Індыю і Расію з-за Кітая, самага змрочнага і бяздоннага. Хай іх чакае доўгая і квітнеючая будучыня разам!», — прэзідэнт Дональд Дж. Трамп.

«Homo sapiens вось-вось ператворыцца ў Homo Deus, але хто будзе багамі, а хто смяротнымі?», — Юваль Ной Харары.

Паказальна, што кулуарная размова Сі Цзіньпіна і Уладзіміра Пуціна, «выпадкова» падслуханая журналістамі, была зусім не пра ядзерную вайну або ўзбраенні, а пра працягласць жыцця: «семдзесят гадоў — яшчэ хлопчык», «трэба жыць да ста пяцідзесяці».

Як піша Пітэр Саўэр, дыктатары даўно думаюць пра бясконцае кіраванне, што глыбока ўкаранёнае і ў кітайскай традыцыі, ды і ў еўрапейскай таксама — Сільвіа Берлусконі быў не самотны ў пошуках падаўжэння жыцця і таксама марыў пражыць менавіта 150 гадоў. Сімвалічна, што парад сілы, якая нясе смерць, і размова пра неўміручасць апынуліся побач, як дзве кропкі апоры для будучага супрацьстаяння: адна нага, дрыжачы, цісне на ядзерную кнопку, другая шаргае, шукаючы даўгалецця.

Так наша сучаснасць стала не адцягненай марай філосафа, а палітычным полем, дзе сутыкнуліся два падыходы: правы — праз тэхналогіі, гуманізм і веды; левы — праз кантроль, транспланталогію і эксплуатацыю чужых целаў.

Кітай — новы цэнтр прыцягнення, а Расія стала для яго… ГДР?

Парад перамогі ў Пекіне, што адбыўся 3 верасня 2025 года, ярка асвятліў зрух у геапалітыцы. Сі Цзіньпін у суправаджэнні Уладзіміра Пуціна і Кім Чэн Ына камандаваў парадам, а перад ім і двума мільярдамі тэлегледачоў разгортваліся: ядзерная трыяда ў поўным складзе, найноўшыя гіпергукавыя ракеты, беспілотнікі са штучным інтэлектам, лазерная і мікрахвалевая зброя, баявыя робаты… Парад стаў сімвалам не проста вайсковай магутнасці і гатоўнасці Кітая да будучых войнаў, як падкрэсліў былы шэф разведкі ВМС ЗША адмірал Майк Студэман, але і дэманстрацыяй логікі новага сусветнага парадку.

У кабалістычнай традыцыі розніца ўзнікае там, дзе разыходзяцца ўласцівасці: пакуль яны супадаюць — узнікае адзінства, калі разыходзяцца — узнікае дваістасць. Кітай дэманструе менавіта такія ўласцівасці: дысцыпліну, кантроль, гармонію праз падпарадкаванне і страх.

Захад, наадварот, працягвае перадаваць супрацьлеглыя якасці — адкрытасць, стваральнасць, навуковы пошук, гуманізм. Палавыя полюсы ўтвараюцца не з-за геаграфіі або вайсковай арыфметыкі, а з-за супрацьлегласці ўласцівасцяў, і менавіта гэта робіць парад у Пекіне чымсьці значна большым, чым шоу: рытуальным актам замацавання левай лініі, лініі сілы і абмежавання, супрацьпастаўленай правай лініі — гуманізму, ведам і свабодзе.

Расія, адна з многіх краін, запрошаных імператарам Сі на новы глабальны полюс, заадно завяршыла шлях ад суверэнітэту да васальнай залежнасці і выканання ролі Усходняй Германіі, ключавога праксі СССР у саюзе краін «Варшаўскага дагавора». Былы глабальны полюс пад назвай СССР падзяліў лёс былога глабальнага полюса пад назвай Прусія: большая частка тэрыторыі (Расія як ГДР) ператварылася ў выканаўцу геапалітычных задумаў новага полюса.

СССР быў цэнтрам рэальнага прыцягнення не толькі дзякуючы ядзернаму арсеналу, але і дзякуючы «двайному поясу» — пятнаццаці рэспублікам і «Варшаўскаму дагавору»; Масква выступала сталіцай «другога свету», альтэрнатыўнага першаму, свабоднаму, то бок Захаду. У сённяшняй Расіі няма знешняга контуру, няма здольнасці дыктаваць або экспартаваць правілы, а спроба стварыць такі контур за кошт Украіны прывяла Расію ў становішча праксі, залежнай ад падтрымкі Пекіна.

Адначасова Расія стала падобнай і на Іран: абедзве яны — рэсурсныя вузлы, што падсілкоўваюць кітайскі цэнтр, і абедзве — крыніцы раздражнення для Захаду. Тут больш чым дарэчная алегорыя Харары: муха не здольная разбурыць краму, але, трапіўшы ў вуха быку, зводзіць яго з розуму, і краму крушыць бык. Менавіта так дзейнічаюць тэрарыстычныя рэжымы, і менавіта так сёння Расія і Іран умураваныя ў стратэгію Кітая — яны ствараюць шум, правакаваюць Захад траціць сілы на тушэнне пажараў (у выпадку Ірана гэта яго праксі кшталту хусітаў і ХАМАС), адцягваючы яго ад будучыні і ад рэальнай пагрозы ў асобе Кітая.

Вось такі сэнс набыў гэты парад.

Адступленне Амерыкі стварае вакуум

У кабале ёсць фундаментальная ідэя: усё ў свеце трымаецца на двух лініях — правай і левай. Гэта два бакі адной медалі, два шляхі, якія праяўляюцца ў кожнай з'яве. Правая лінія звязаная са стварэннем, аддачай, імкненнем да гармоніі і ведамі; левая — з уладай, кантролем, эгаістычным утрыманнем.

Калі мы кажам пра сённяшнюю біпалярнасць у свеце, то бачым тую ж структуру на палітычным узроўні: заходні свет увасабляе ўласцівасці правай лініі, будуе тэхналогіі дзеля здароўя і шчасця, а аўтарытарныя рэжымы цягнуцца да левай лініі, дзе пануюць страх, сіла і выкарыстанне чалавека як рэсурсу. І ў іх розная логіка: заходняя правая лінія — шлях ведаў, тэхналогій і гуманізму, тут Рэй Курцвейл і яго «сінгулярнасць», Google і Calico, што даследуюць старэнне, лабараторыі CRISPR і рэгенератыўнай медыцыны, эпікурэйская традыцыя, для якой вышэйшае дабро — у змяншэнні пакут; «усходняя» левая лінія — шлях экстракцыі: падаўжэнне жыцця за кошт чужых целаў, транспланталогія без этыкі, гвалтоўныя выманні органаў, кантроль як самамэта і ўкараненне самакантролю.

У заходняй традыцыі чалавек застаецца суб'ектам, нават калі яго цела становіцца аб'ектам даследавання; у кітайска-аўтарытарнай — ён ператвараецца ў рэсурс, запчастку, сродак.

Менавіта тут праходзіць вадароздзел Homo Deus: хто стане багамі, а хто застанецца расходным матэрыялам для чужой неўміручасці. І не факт, што правая лінія сёння перамагае, бо сярод тых, хто яе вядзе, няма адзінства.

Прыкрая прыкмета: 4 верасня 2025 года адбыліся перамовы паміж Дональдам Трампам і лідарамі Еўропы — Зяленскім, Макронам і фон дэр Ляен, і яны выявілі сур'ёзныя разыходжанні, бо ў Еўропы няма сіл самастойна стрымліваць Расію. Мала таго, ЗША пачнуць паэтапна згортваць праграмы садзейнічання бяспецы ўсходнееўрапейскіх краін. Гэта азначае, што Вашынгтон ужо ў наступным годзе перастане фінансаваць праекты па навучанні і аснашчэнні армій, перадусім у краінах Балтыі, якія апынуцца на перадавой у выпадку ўзброенага канфлікту з Расіяй. У Еўропе цяпер хочуць атрымаць тлумачэнні ад Вашынгтона, як гэта ўсё будзе выглядаць — тым больш, што пагроза нарастае, узяць хаця б чатырохразовае павелічэнне колькасці атак Расіі на еўрапейскую інфраструктуру (даныя 2024 года)! Замяшанне падтрымліваецца і падспудным науськаваннем з Пекіна: Кітай, карыстаючыся момантам, абхожвае Венгрыю, Славакію, Сербію з дапамогай ініцыятывы «Адзін пояс, адзін шлях», якая абяцае «стабільнасць» і інвестыцыі гэтым краінам — замест свабоды.

Праекцыя ўлады праз тэхналогіі кіравання данымі

Раздзеленая будучыня высвечвае галоўнае філасофскае пытанне: дзеля чаго ствараюцца тэхналогіі?

На Захадзе яны ствараюцца дзеля здароўя, шчасця, свабоды ад болю і трывогі, дзеля змяншэння пакут, як казалі Эпікур і Іерэмія Бэнтам.

У Кітаі і ў яго арбіце — дзеля стабільнасці, лаяльнасці і бясконцай кіравальнасці, дзеля субстытута шчасця ў выглядзе цішыні і пакорлівасці.

Сімволіка таксама разышлася: парад з яго жалезякамі, маршамі і барытонамі дыктароў — мова мінулага, тэатр страху і дысцыпліны, а лабараторыя, канферэнцыя, база даных па старэнні — мова будучыні; так, безнадзейная нуда пратаколаў, але менавіта гэтая нуда стварае магчымасць жыць даўжэй, не адбіраючы жыццё ў іншых. І вось ужо канцэпцыя «датаізму» Харары, дзе кантроль над інфармацыяй роўны перавазе, знаходзіць сваё ўвасабленне ў стратэгіі і практыцы Кітая.

Рабатызаваная дакладнасць параду і заклік Сі да «агульнай будучыні» падкрэсліваюць экспарт Пекінам сістэм назірання, механізмаў сацыяльнага крэдыту і «суверэнных» сацсетак у Расію і Іран (як мінімум) і забяспечваюць лаяльнасць, ствараючы блок, несумяшчальны з дэмакратычным этасам Захаду. Расія, ваюючы ва Украіне з дапамогай паўночнакарэйскіх войскаў і кітайскіх камплектуючых для беспілотнікаў, і Іран з яго ісламскімі праксі ўзмацняюць уплыў Кітая праз эканамічныя рычагі і здабычу патрэбных Кітаю рэсурсаў, паўтараючы ідэалагічную ўладу былога СССР, але з улікам нябачанай магутнасці тэхналогій XXI стагоддзя. Галоўны вытворчы цэх гэтай магутнасці — Кітай, што падкрэслівае адмірал Стаўрыдыс, звяртаючы ўвагу на рашэнне саміту ШАС стварыць каардынацыйны цэнтр развіцця ШІ.

Раздзеленая будучыня

Правая лінія, Захад, на жаль, сёння ў замяшанні, на паўзе, і чым даўжэй гэта працягнецца — тым больш левы полюс адкусіць сабе ў новым свеце. Па меры адступлення Амерыкі ўзвышаецца тэхнапалюс Кітая, які праецыруе Homo Deus алгарытмічнага дамінавання, і сыход Амерыкі з глабальнай праактыўнасці толькі пагаршае сітуацыю. Адзін полюс жыве за кошт пастаянных інвестыцый у веды, інстытуты, правілы і каштоўнасці — і на даверы; як толькі гэтая энергія слабея, утвараецца вакуум, які адразу запаўняецца з другога полюса парадамі, цэнзурай, праксі-войнамі — і страхам. Левая вось усё хутчэй замацоўвае сваю будучую ролю, хоць і не прапануе пазітыўнага вобраза будучыні, а толькі блакуе чужыя магчымасці.

Наяўнасць двух палюсоў сёння не фіксуецца вядучымі аналітыкамі, напрыклад Уладзіслаў Іноземцаў лічыць, што абмяркоўваць біпалярнасць новага свету пакуль заўчасна. Але нам здаецца, што пытанне Харары — «хто будзе багамі, а хто смяротнымі?» — менавіта сёння набывае пагрозлівую актуальнасць. Кітай даўно экспартуе ідэю (і тэхнічныя сродкі) цэнтралізаванага кантролю, назірання і здабычы рэсурсаў сваім сатэлітам і праксі. Метафізічная структура, што аддае перавагу сістэмным характарыстыкам грубай сілы, праяўляецца таксама ў кітайскім кіраванні праз сістэмы сацыяльнага крэдыту, маніторынг з дапамогай штучнага інтэлекту і эканамічнае дамінаванне, забяспечваючы прыняцце даверанымі асобамі аўтарытарных нормаў, несумяшчальных з заходняй адкрытасцю.

Горкія нараканні Трампа, што Індыя і Расія фактычна ўжо знаходзяцца на «цемнай» арбіце Кітая, — безумоўная фіксацыя найбольшага правалу адміністрацыі ЗША, якой кіруюць некампетэнтныя і нестабільныя лідары.

У наш час менавіта тэхналагічны полюс Кітая прырастае, а Амерыка адступае, што фармуе раз'яднанае, аўтарытарнае будучыню свету. Спакусіць такое бачанне Кітая глабальны Поўдзень, ці ж раздроблены гуманізм Захаду зможа выстаяць? Свет на распуці. Сцягоў шмат, але крыніц гравітацыі, як і раней, толькі дзве, і кожная прыцягвае тых, хто распазнае ў ёй «свае» ўласцівасці. Так уладкавана любое тварэнне: яно разыходзіцца на супрацьлегласці, калі разыходзяцца якасці, і пакуль яны антаганістычныя, палюсы будуць існаваць. Пытанне ў тым, чые ўласцівасці акажуцца для свету прывабнейшымі — лініі стварэння ці лініі кантролю, і чыя неўміручасць будзе сапраўднай, а чыя застанецца толькі падаўжэннем жыцця тыранаў за кошт чужых мёртвых і жывых целаў, атрыманыя ў ходзе іх варварскіх войнаў.

Аарон Леа, Борух Таскін, The Moscow Times

Вы можаце падтрымаць сайт Charter97.org наступным чынам:

РАЗЛІКОВЫ МУЛЬТЫВАЛЮТНЫ РАХУНАК ДЛЯ АХВЯРАВАННЯЎ:

Назва банка: Bank Millennium S.A.
Адрас: ul. Stanislawa Zaryna, 2A, 02-593, Warszawa
IBAN: PL97116022020000000216711123
SWIFT: BIGBPLPW
Імя ўладальніка рахунку: Fundacja “KARTA ‘97”
рызначэнне аплаты: Darowizna na cele statutowe

Звязацца з намі можна праз адрас charter97@gmail.com