Эксперт: Вось зла рассыпаецца

Дэмантаж іранскага рэжыму падрывае ўсю схему саюзаў Крамля.

Аперацыя ЗША і Ізраіля супраць рэжыму ў Іране працягваецца пасля ліквідацыі аяталы Алі Хаменеі. У адказ Тэгеран нанаcіць хаатычныя ўдары па грамадзянскай інфраструктуры, імкнучыся прадеманстраваць сілу і ўтрымаць сітуацыю пад кантролем.

Якую канчатковую мэту ставіць перад сабой Вашынгтон у Іране? Гэтае і іншыя пытанні сайт Charter97.org задаў ваеннаму эксперту, дырэктару New Geopolitics Research Network і эксперту ўкраінскага Цэнтра даследаванняў арміі, канверсіі і раззбраення Міхаілу Самусю:

— Канчатковую мэту аперацыі ў Іране ведаюць толькі вярхоўны галоўнакамандуючы і вышэйшае кіраўніцтва ЗША. Я нават лічу, што кіраўніцтва краіны дакладна не ведае, чаго хочуць Злучаныя Штаты. Мы можам толькі меркаваць і аналізаваць сітуацыю.

Відавочна, што Злучаныя Штаты хацелі б зрынуць рэжым аяталаў, дамагчыся змены ўлады і паспрабаваць стварыць умовы для перамоў з новым кіраўніцтвам Ірана. Пры гэтым, зважаючы на тое, як ЗША дзейнічаюць у іншых краінах, уключаючы Венесуэлу, іх цяпер не цікавіць мадэль кіравання — аўтарытарная, дэмакратычная ці нейкая іншая. Іх цікавіць, каб людзі, што прыйшлі да ўлады ў Іране, былі здольнымі дамаўляцца, то бок выконвалі патрабаванні ЗША і іншых краін, якія лічаць Іран пры аяталах часткай «восі зла». Украіна таксама трымаецца гэтай пазіцыі. Таму нам было б выгадна, каб гэты рэжым знік. Далей пачынаюцца дэталі.

Калі рэжым у Іране будзе дэмантаваны, пачнуцца перамовы. Нават калі гэта будуць прадстаўнікі ранейшай сістэмы, але яны пагодзяцца на змены ў краіне і на канструктыўную працу з Злучанымі Штатамі і міжнароднымі арганізацыямі. Стратэгічная задача ЗША цяпер — змясціць існуючы рэжым, які відавочна неадэкватны і з’яўляецца адным з ключавых элементаў «восі зла», у якую ўваходзяць Расія і КНДР, падтрыманыя Кітаем.

Іран падтрымліваў сваіх праксі па ўсім Блізкім Усходзе, дэстабілізаваў сітуацыю ў раёнах транспартавання нафты, абвастраў абстаноўку вакол Ізраіля і ў іншых рэгіёнах, уносячы нестабільнасць у рэгіён, які найважнейшы не толькі для глабальнай нафтавай галіны, але і для стабільнасці ў свеце ў цэлым. Таму, калі Іран пагодзіцца спыніць гэтую дзейнасць і засяродзіцца на эканамічным супрацоўніцтве і ўнутраных трансфармацыях (хоць, паўтаруся, гэта не азначае, што ЗША будуць будаваць там дэмакратыю), гэта адкрые магчымасці для змен.

Ёсць магчымыя пераемнікі. Прэзідэнт Украіны Уладзімір Зяленскі ужо меў зносіны з лідарамі іранскай апазіцыі за мяжой. А далей многае будзе залежаць ад таго, як спрацуе грамадзянская супольнасць і насельніцтва Ірана, якой будзе іх рэакцыя.

Метад ЗША цяпер, на мой погляд, змяніўся. Я б выкарыстаў такі шаблон: наносяцца ўдары, што максімальна аслабляюць рэжым, і паралельна, магчыма, ужо ідзе камунікацыя з прадстаўнікамі сістэмы, гатовымі змяняць сітуацыю.

— Якія наступствы ліквідацыі Хаменеі могуць быць для Пуціна?

— «Вось зла» рассыпаецца — і гэта добра. Кітаю цяпер не пазайздросціш. Пекін разлічваў рэалізаваць стратэгію «сядзець на беразе ракі і чакаць, пакуль труп ворага — то бок ЗША — праплыве міма». Пры гэтым прадугледжвалася выкарыстанне праксі: Расія дэстабілізуе Еўропу, Іран — Блізкі Усход і рынак нафты, Паўночная Карэя — Азіяцка-Ціхаакіянскі рэгіён. Ёсць і больш дробныя гульцы — у Афрыцы і іншых рэгіёнах.

У гэтай канструкцыі Кітаю трэба было толькі забяспечваць рэсурсную і тэхналагічную падтрымку. Расія, КНДР, Іран і Кітай утвараюць своеасаблівы ваенна-тэхнічны цыкл, дзе кожная краіна грае сваю ролю. Расія, напрыклад, укладвае сродкі ў кітайскую эканоміку; Кітай пастаўляе сыравіну, кампаненты і тэхналогіі; яны размяшчаюцца ў КНДР, Іране і Расіі і ператвараюцца ў зброю, якой карыстаюцца праксі.

Без Кітая гэтая «вось зла» не працуе. Расія, Іран і КНДР самастойна не здольныя забяспечыць такі паток тэхналогій, грошай і рэсурсаў, які дазваляе ствараць сучасныя ўзоры ўзбраення. Напрыклад, калі на Кіпры «Шахед» атакуе брытанскую базу і выяўляюцца расійскія камплектуючыя — гэта і ёсць вынік гэтага патоку, які падтрымлівае Кітай.

Калі ў Іране Злучаным Штатам насамрэч удасца выйсці на прадстаўнікоў ранейшага рэжыму, здольных дамаўляцца, затым падключыць апазіцыю і ператварыць трансфармацыю краіны ў зразумелы працэс — з арыентацыяй на развіццё, інвестыцыі і легальны гандаль нафтай, адмовіўшыся ад ідэяў удзелу ў глабальным перадзеле свету разам з Расіяй, Кітаем і КНДР, — гэта будзе сур’ёзным поспехам.

Для Расіі гэта велізарны ўдар. Паслядоўнае выбіванне кітайскіх праксі прымушае Маскву нервавацца. Зразумела, што аргументацыя ў пуцінцаў стандартная: «Мы ядзерная дзяржава, нас не крануць». Я б так не спрашчаў. Зыходзячы з метадыкі працы ЗША, «зносіцца» лідар — і для гэтага неабавязкова пачынаць маштабную ваенную аперацыю або ўжываць ядзерную зброю.

Паралельна ідзе праца з тымі, хто гатовы дамаўляцца. Зыходзячы з актыўнасці Кірыла Дзмітрыева і іншых прадстаўнікоў расійскай эліты, перамовы могуць весціся не толькі па Украіне, але і па шырэйшым коле пытанняў. Агучваныя сумы — 12 трыльёнаў долараў і гэтак далей — выглядаюць як стварэнне фінансавага туману.

Я б на месцы Уладзіміра Пуціна ўважліва паглядзеў навокал. Можа аказацца, што праз пэўны час адзіным цалкам неадэкватным лідарам, апроч Кім Чэн Ына, застанецца менавіта ён — чалавек, з якім немагчыма дамовіцца. І гэта стане праблемай. Бо, умоўна, Дональд Трамп можа сказаць: усе хочуць дамаўляцца, з Расіі ідуць сігналы пра гатоўнасць да перамоваў, а Пуцін не хоча. Тады ўзнікае пытанне — навошта траціць час?

Калі ў Іране атрымаецца — а я думаю, што верагоднасць высокая, тым больш што Іран сам стварыў антыіранскую кааліцыю, абстрэльваючы ўсё падрад, уключаючы аб’екты ў курортных зонах, — цяпер супраць яго разгорнутыя каласальныя рэсурсы. Пры правільнай каардынацыі аперацыя можа быць паспяховай. ЗША цяпер адкрыта заяўляюць: іх не цікавіць форма кіравання — гэта будзе вырашаць народ Ірана. Іх цікавіць наяўнасць партнёраў, з якімі можна весці нармальны дыялог, а не адносіны, як з тэрарыстычнай арганізацыяй.

Вы можаце падтрымаць сайт Charter97.org наступным чынам:

РАЗЛІКОВЫ МУЛЬТЫВАЛЮТНЫ РАХУНАК ДЛЯ АХВЯРАВАННЯЎ:

Назва банка: Bank Millennium S.A.
Адрас: ul. Stanislawa Zaryna, 2A, 02-593, Warszawa
IBAN: PL97116022020000000216711123
SWIFT: BIGBPLPW
Імя ўладальніка рахунку: Fundacja “KARTA ‘97”
рызначэнне аплаты: Darowizna na cele statutowe

Звязацца з намі можна праз адрас charter97@gmail.com