«Вялікая справа» Лукашэнкі абярнулася правалам

Дзякуй, кэп.

Чаму «вялікая справа» Лукашэнкі з арганізацыяй школьнага харчавання абярнулася правалам. Можна бясконца доўга глядзець, як гарыць агонь, як цячэ вада і як беларускія ўлады змагаюцца самі з сабой у гэтым напрамку.

Палепшыць ежу і скараціць адходы неаднаразова патрабаваў Лукашэнка, які, запэўніваюць прапагандысты, «трымае пытанне на пастаянным кантролі».

А днямі прэм’ер-міністр Аляксандр Турчын абмяркоўваў з неназванымі асобамі арганізацыю школьнага харчавання. Чыноўнікі прыйшлі да ашаламляльна свежай высновы: «Г галоўная задача — школьнае харчаванне павінна быць здаровым і смачным, а праца школьных сталоўак — эфектыўнай».

Дзякуй, кэп.

Калі ў вас няма дзяцей школьнага ўзросту і вы прапусцілі прыкладна ўсё з гэтай эпапеі, нагадаем кароткі змест папярэдніх серый.

Яшчэ дваццаць гадоў таму Лукашэнка хваліўся, што здзейсніў «вялікую справу» — «увёў у чарнобыльскай зоне, а потым і на ўсю краіну распаўсюдзіў школьнае харчаванне».

«Я тады сказаў чыноўнікам: вы зразумейце, нашы з вамі дзеці маюць магчымасць нармальна паесці, а там, дзе зарплата была нізкая, ды і цяпер яшчэ небагата жывуць, ці прыгатуюць дзіцяці нармальна паесці? А ў школу ён прыйдзе, з'есць і добры суп, і гарачае, і салату». (Прэс-канферэнцыя для расійскіх журналістаў, 2007 год)

Але аказалася, што справа не такая ўжо і вялікая. І ў параўнанні з 1990-мі гадамі, калі «дзіця нармальна паесці не магло», дабрабыт беларусаў усё ж палепшыўся, выбар прадуктаў павялічыўся, а ад школьных сталоўак цяперашнія вучні не ў захапленні. І не толькі яны.

Кіраўнік перыядычна асабіста інспектуе школы. І кожны раз выяўляе непрыемнае. То ў Мінску «дзяцей кормяць адходамі», то дранікаў няма ў меню, а для льготнікаў малы выбар страў. І крадуць рэгулярна. І адходаў многа, «выкідваць ежу стала модным». Карацей, усё не так, зрабіце, як трэба.

Чыноўнікі стараюцца. Бывала, уводзілі нават пяльмені ў школьнае меню. Прыбіралі фастфуд. Ставілі вендынгавыя аўтаматы. Дадавалі соусы. Памяншалі цукар у гарбаце. Прыдумалі замест рыбы «нутрыентны аналаг» — мясараслінную катлету.

Цяпер вось пачнуць выкарыстоўваць больш паўфабрыкатаў. А яшчэ — увядуць у меню больш зеляніны: шпінату, шчаўя, кропу і салаты.

Але можна амаль з упэўненасцю прадказаць, што на гэтым рэфармаванне школьнага харчавання не скончыцца, і нас чакае яшчэ мноства змяненняў, з рознай ступенню бяспалезнасці і эфектыўнасці. А праблема застанецца. Чаму?

Таму што беларускія ўлады, пачынаючы з іх правадыра, трывала завязлі ў савецкім мінулым, дзе галоўным было — «апрануць і накарміць».

Сёння і адна, і другая патрэбы закрываюцца значна прасцей. І трэба б рухацца ўверх па пірамідзе Маслоу — туды, дзе пра бяспеку, любоў, павагу, пазнанне і самавыяўленне. А яны самі не могуць і іншых не пускаюць.

Няма такіх варыянтаў у ментальнасці homo soveticus, толькі ўспаміны пра найсмачнейшую каўбасу.

Таму што складана аб'ектыўна адказаць, дзе сістэма школьнага харчавання лепшая: у Польшчы — з платнымі, але добраахвотнымі гарачымі абедамі, у Ізраілі, дзе кормяць у групах падоўжанага дня, у тым ліку па спецыяльным меню, або ў Швецыі, дзе харчаванне бясплатнае (аплачваецца камунамі), арганізаванае па прынцыпе «шведскага стала» і ўлічвае дыеты і вегетарыянства. Але галоўнае — што ў дзяцей і бацькоў ёсць выбар. А не стравы «еш, што далі», без магчымасці адмовіцца. Выключэнні, на жаль, у Беларусі рэдкія.

І таму, што ў сістэмы камбінатаў школьнага харчавання, шмат гадоў «крышаванай» дзяржавай, без канкурэнтаў і грамадскага кантролю, няма стымулаў развівацца.

Так і жывём, не паспеваем здымаць з вушэй наварністую локшыну «дзяржаўнага клопату пра кожнае дзіця».

Алеся Матусевіч, «Салідарнасць»

Вы можаце падтрымаць сайт Charter97.org наступным чынам:

РАЗЛІКОВЫ МУЛЬТЫВАЛЮТНЫ РАХУНАК ДЛЯ АХВЯРАВАННЯЎ:

Назва банка: Bank Millennium S.A.
Адрас: ul. Stanislawa Zaryna, 2A, 02-593, Warszawa
IBAN: PL97116022020000000216711123
SWIFT: BIGBPLPW
Імя ўладальніка рахунку: Fundacja “KARTA ‘97”
рызначэнне аплаты: Darowizna na cele statutowe

Звязацца з намі можна праз адрас charter97@gmail.com