Злачынства без пакарання

Вайна і мір у ўспрыманні расіян.

Скандал вакол звароту рэжысёра Звягінцава да расійскага «спадара прэзідэнта», якога намінант Канскага кінафестывалю заклікаў «спыніць бойню», то бок агрэсію супраць Украіны, зноў уздымае тэму розніцы ў ўспрыманні рэчаіснасці сярод расіян, украінцаў і жыхароў «адзінай Еўропы». А таксама тэму мірных перамоваў з агрэсарам і непазбежнай будучыні, калі вайна так ці інакш скончыцца, а муры і рвы, што падзялілі грамадствы і народы, могуць не толькі не знікнуць, а, наадварот, стаць яшчэ больш высокімі і глыбокімі.

У пошуках прабачэння

Спрэчкі вакол заявы рэжысёра Андрэя Звягінцава вельмі паказальныя. З аднаго боку, расійскі рэжысёр у прынцыпе мог прамаўчаць, але не стаў. Атрымаўшы прыз Канскага кінафестывалю, ён выказаўся ў той форме, якая адпавядала і фармату мерапрыемства, і яго ўяўленням пра «належнае» — пра спыненне вайны супраць Украіны, якую ён назваў бойняй. Яго заява, тым не менш, у ўкраінскіх спікераў, у адрозненне ад еўрапейцаў і расійскай эміграцыі, не толькі не выклікала захаплення — наадварот, яны назвалі яго прамову рабскай паводле формы і зместу. На іх думку, шкоды ад яе, напэўна, больш, чым карысці.

Спрачацца пра тое, хто тут мае рацыю, не бачу сэнсу. Уплыў заявы Звягінцава на вайну і нават на дэбаты пра магчымыя перамовы з Расіяй, што вядуцца ў Еўропе, настолькі, на жаль, нязначны, што больш важным здаецца абмеркаваць іншае — прорву, якая натуральным чынам узнікла паміж расійскай рэчаіснасцю, уключаючы і эміграцыю як частку расійскага грамадства, і Украінай.

Вайна раней ці пазней скончыцца, і хочацца спадзявацца, што паразай краіны-агрэсара і, магчыма, нават, хоць гэта яшчэ менш верагодна, падзеннем рэжыму Уладзіміра Пуціна. Але нават пасля гэтага зусім відавочна, што ўзровень узаемаразумення паміж двума народамі — і нават шырэй, паміж Расіяй і астатнім светам — наўрад ці прыкметна павысіцца.

Часта даводзіцца чуць дэбаты пра тое, колькі пакаленняў спатрэбіцца, каб украінцы прабачылі расіян, чыя армія і сёння працягвае забіваць грамадзян суседняй краіны, біць па жылых кварталах украінскіх гарадоў. Але ці шмат хто кажа пра тое, колькі пакаленняў спатрэбіцца, каб расіяне самі захацелі быць прабачанымі?

Свет вачыма расіян

Адразу агаваруся: я не лічу праводзімыя сёння ў Расіі нават умоўна незалежнымі даследчыкамі сацыялагічныя апытанні паказальнымі. Яны перасталі быць імі яшчэ да пачатку поўнамаштабнай агрэсіі, а пра тое, чаму гэта немагчыма ва ўмовах паліцэйскай дзяржавы, можна напісаць кнігу. Тым не менш не ўпершыню паўтару, што апытанні расіян, калі браць адносна вялікія часавыя прамежкі і ўлічваць прасякнутыя грамадства страх і нянавісць, можна абмяркоўваць як тэндэнцыі.

І за апошнія два гады тэндэнцыя відавочная. Прыблізна дзве траціны расіян з таго моманту, калі стала можна публічна на гэта спадзявацца, то бок пасля таго, як Крэмль па ініцыятыве Трампа пачаў імітацыю перамоваў пра мір ва Украіне, жадаюць як найхутчэйшага заключэння мірнай дамовы. То бок, і тут супадзенне — як і большасць украінцаў і еўрапейцаў, яны хочуць спынення вайны.

Але далей пачынаюцца прынцыповыя адрозненні. Тут расіяне хутчэй бліжэй да грамадзян «адзінай Еўропы»: многія з іх стабільна заяўляюць, што за ходам ваенных дзеянняў не сочаць, адкрыта стаміліся ад «спецыяльнай ваеннай аперацыі», як яе афіцыйна называе расійская прапаганда, і ўвогуле яна іх не датычыць. Яны жывуць сваім мірным жыццём (нават калі ў рэчаіснасці працуюць на ваенным заводзе) і, прыкладна як Звягінцаў, чакаюць, каб Уладзімір Пуцін, калі ўжо ён гэтую вайну пачаў, хутчэй яе і скончыў. Гэта максімальна інфантыльная пазіцыя, бо яна прадугледжвае, што ў іх у прынцыпе няма магчымасці паўплываць на тое, што адбываецца.

Вайна без канца

Ёсць і яшчэ адзін, для многіх знешніх назіральнікаў нават больш значны фактар: дзве траціны расіян (не факт, што тыя ж самыя 2/3, але гэта дакладна перасячальныя множыні) падтрымліваюць дзеянні расійскай арміі і мэты гэтай злачыннай вайны. І больш за палову стабільна кажуць, што краіна рухаецца ў правільным кірунку.

Калі і калі вайна ўсё ж скончыцца, яны відавочна хацелі б, каб усе заваёвы засталіся за Расіяй. І большасць з іх дакладна не лічыць сябе ў нечым вінаватымі, не бачыць патрэбы каяцца або хаця б прасіць прабачэння. Ім быццам і няма за што, бо інфантыльная пазіцыя дазваляе перанесці ўсю адказнасць на Пуціна і яго атачэнне, а яны «людзі маленькія».

Паглядзеўшы на прыклад Афганістана, захопленага тэрарыстамі з «Талібана», лёгка, на жаль, можна ўявіць, што еўрапейскія палітыкі паступова адновяць дыялог нават з падобным чынам настроенымі расіянамі. Зразумелага набору патрабаванняў, выразнай стратэгіі адносна Расіі ў Еўрасаюза па-ранейшаму няма. Але як на гэта будуць глядзець украінцы, якім і ад новага расійскага ўрада ў такім выпадку не давядзецца чакаць нават спачування? І ці можна нешта зрабіць, каб пазбегнуць такога развіцця падзей? Гэта, на жаль, пытанне, адказ на якое цяпер, па сутнасці, ніхто і не спрабуе шукаць.

Іван Пераабражэнскі, «Нямецкая хваля»

Вы можаце падтрымаць сайт Charter97.org наступным чынам:

РАЗЛІКОВЫ МУЛЬТЫВАЛЮТНЫ РАХУНАК ДЛЯ АХВЯРАВАННЯЎ:

Назва банка: Bank Millennium S.A.
Адрас: ul. Stanislawa Zaryna, 2A, 02-593, Warszawa
IBAN: PL97116022020000000216711123
SWIFT: BIGBPLPW
Імя ўладальніка рахунку: Fundacja “KARTA ‘97”
рызначэнне аплаты: Darowizna na cele statutowe

Звязацца з намі можна праз адрас charter97@gmail.com