Палітычны цугцванг для Лукашэнкі

Прыходзіць час плаціць па рахунках.

Да гэтага часу складалася ўражанне, што ўсе негатыўныя наступствы вайны дастаюцца Расіі, а Беларусь атрымлівае галоўным чынам эканамічныя і палітычныя дывідэнды.

Ультыматум Зяленскага разбурае адносна камфортную сітуацыю, у якой знаходзіўся рэжым Аляксандра Лукашэнкі.

Прычыны ультыматуму Зяленскага звязаныя са змяненнем балансу сіл у рэгіёне. Украіна адчула сваю сілу і разглядае Беларусь як слабае звяно беларуска-расійскага ваеннага саюза, якое можна нейтралізаваць. І гэта новая сітуацыя — вялізны выклік для рэжыму Лукашэнкі.

Ультыматум Зяленскага

Два дні запар прэзідэнт Украіны Уладзімір Зяленскі выступаў з жорсткімі заявамі на адрас афіцыйнага Мінска.

19 чэрвеня ён заклікаў Аляксандра Лукашэнку на працягу тыдня прыбраць размешчаныя ў Беларусі рэтранслятары для расійскіх дронаў, інакш Украіна зробіць гэта сама. Гэтую заяву СМІ ўжо назвалі «ультыматумам Зяленскага».

На наступны дзень Зяленскі паўтарыў і ўдакладніў сваё папярэджанне. Акрамя рэтранслятараў ён згадаў, што беларускія прадпрыемствы пастаўляюць расійскаму агрэсару прадукцыю ваенна-прамысловага комплексу і нафтапрадукты.

Паводле слоў прэзідэнта Украіны, «пастаўкі бензіну з Беларусі ў Расію выраслі ў 13 разоў у параўнанні з аналагічным перыядам мінулага года, а пастаўкі дызельнага паліва — у тры разы».

Варта адзначыць, што заява 20 чэрвеня выглядала больш спакойнай і ўжо не нагадвала ультыматум. Зяленскі сказаў: «Мір павінен набліжацца, і Беларусі варта зрабіць тыя крокі, пра якія яе фактычнае кіраўніцтва кажа па неафіцыйных каналах, каб мы ва Украіне сапраўды ўбачылі, што Беларусь сапраўды супраць гэтай вайны. Гэтую вайну неабходна заканчваць. Патрэбны мір».

Што стала прычынай такога ультыматуму? Бо апошнім часам нічога прынцыпова новага не адбылося, якіх-небудзь новых дзеянняў Беларусі супраць Украіны заўважана не было. Пра рэтранслятары Зяленскі казаў яшчэ ў лютым і тады ж паведаміў, што ўкраінскія вайскоўцы ўжо нейтралізавалі частку з іх.

Хіба што беларускія нафтапрадукты дапамагаюць Расіі пераадольваць дэфіцыт паліва ў той момант, калі ўкраінскія дроны спрабуюць стварыць у Расіі паліўны крызіс.

Прычыны ультыматуму Зяленскага заключаюцца ў змяненні балансу сіл у рэгіёне. Украіна адчула сваю сілу і разглядае Беларусь як слабае звяно беларуска-расійскага ваеннага саюза, якое можна нейтралізаваць.

Разбурэнне камфорту Лукашэнкі

І гэта новая сітуацыя — вялізны выклік для рэжыму Аляксандра Лукашэнкі. Разбурваецца яго камфортнае існаванне.

З восені 2022 года Беларусь нібыта не ўдзельнічае ў вайне. Ракеты і дроны не запускаюцца з беларускай тэрыторыі. Беларуская армія непасрэдна не ўдзельнічае ў баявых дзеяннях.

Так, беларускі ВПК працуе на Расію. Лукашэнка адказваў на гэта, што, маўляў, і еўрапейскі ВПК працуе на Украіну, то бок Беларусь «удзельнічае» ў вайне так жа, як і Еўропа. Атрымлівалася, што Беларусь зарабляла нямалыя грошы на вайне, адначасова заклікаючы да міру і прапаноўваючы сябе ў ролі «міратворцы».

Лукашэнка стварыў вобраз «гаранта міру» для беларусаў.

У пэўным сэнсе грамадская свядомасць сапраўды ўспрымала яго менавіта так. Пра тое, што ў 2022 годзе вайна пачалася з тэрыторыі Беларусі, многія ўжо забыліся. З'явілася надзея, прычым цалкам абгрунтаваная, што статус саагрэсара паступова размоецца.

У выніку звонку выглядала так, што ўвесь негатыў вайны дастаецца Расіі, а Беларусь атрымлівае галоўным чынам эканамічныя і палітычныя дывідэнды. Гэта дазволіла ўмацаваць існуючы рэжым.

І вось цяпер гэта адносна камфортная сітуацыя рушыць. Менавіта тады, калі кіраўнік Беларусі вырашыў, што ўсіх перайграў і ўдала выйшаў са складанага становішча, з вуліцы Банкавай яму нагадваюць: ніхто не забыты і нішто не забыта.

Палітычны цугцванг

Праблема Лукашэнкі ў тым, што, здаецца, у яго няма добрага ходу, няма правільнага рашэння. Гэта сітуацыя, якую шахматнай мовай можна назваць палітычным цугцвангам.

Калі прыбраць тыя рэтранслятары, пра якія кажа Зяленскі, гэта будзе не толькі страта твару. Расія ўспрыме такое рашэнне як здраду. Тым больш што прэзідэнт Украіны гаворыць не толькі пра рэтранслятары, але і пра беларускі ВПК і пастаўкі паліва з беларускіх НПЗ.

Калі ж не рэагаваць на пагрозы Кіева, можна сутыкнуцца з ударамі ўкраінскіх дронаў — са ўсімі негатыўнымі наступствамі.

Псіхалагічны стан Лукашэнкі добра адлюстроўваюць яго словы, сказаныя 18 чэрвеня на нарадзе з вайсковымі:

«Мы разумеем: не дай бог пачнецца сапраўдная вайна — мы будзем проста смяротнікамі. Мы проста будзем смяротнікамі».

Наступствы прымянення сілы

Калі Кіеў вырашыцца на сілавыя дзеянні супраць Беларусі, якімі могуць быць наступствы?

Можна выказаць здагадку, што Украіна здольная нанесці ўдары па стратэгічных аб'ектах на тэрыторыі Беларусі. Лукашэнка ў нядаўнім інтэрв'ю тэлеканалу Al Arabiya прызнаў, што Беларусь уразлівая перад украінскімі дронамі. Але што будзе далей?

Магчыма, у 2022 годзе Лукашэнку ўдалося пераканаць Уладзіміра Пуціна не абстрэльваць Украіну з тэрыторыі Беларусі. Цяпер жа, калі падзеі перайдуць да сілавога сцэнару, Крэмль можа вярнуць сітуацыю назад — ізноў размясціць у Беларусі расійскія ракеты і дроны.

Усё часцей чуецца меркаванне, што Расія рознымі спосабамі імкнецца ўцягнуць Беларусь у вайну.

Ці шмат атрымае Украіна, калі расійскія ракеты зноў з'явяцца ў Беларусі і пачнецца абмен ракетнымі і беспілотнымі ўдарамі праз беларуска-украінскую мяжу? Зусім не відавочна.

Можна меркаваць, што гэта не спадабаецца заходнім суседзям. Вайна наблізіцца да Еўропы.

Беларусь і Расія ператворацца ў адзіны ваенны лагер. Што тады застанецца ад беларускага суверэнітэту?

Паўнавартасны ўдзел беларускай арміі ў вайне будзе азначаць ператварэнне глыбокага палітычнага крызісу Беларусі ў гарачую вайну.

Гэта стане вялізным выклікам для апазіцыі: для ўлады ўсе праціўнікі аўтаматычна ператворацца з «экстрэмістаў» у «здраднікаў».

Прастора для манеўру застаецца

Можна меркаваць, што Кіеў разумее ўсе рызыкі ваеннага канфлікту з Беларуссю і не адчувае «галаўакружэння ад поспехаў».

Таму ультыматум Зяленскага сфармуляваны даволі размыта, што пакідае прастору для розных рашэнняў. Заява ад 20 чэрвеня, як ужо адзначалася, выглядала значна спакайней.

Хутчэй за ўсё, пакуль гэтыя пагрозы варта разглядаць як новую псіхалагічную атаку. Але нават у такім выглядзе гэта моцны стрэс для афіцыйнага Мінска.

Для Лукашэнкі прыходзіць час плаціць па рахунках.

Валерый Карбалевіч, «Радыё Свабода»

Вы можаце падтрымаць сайт Charter97.org наступным чынам:

РАЗЛІКОВЫ МУЛЬТЫВАЛЮТНЫ РАХУНАК ДЛЯ АХВЯРАВАННЯЎ:

Назва банка: Bank Millennium S.A.
Адрас: ul. Stanislawa Zaryna, 2A, 02-593, Warszawa
IBAN: PL97116022020000000216711123
SWIFT: BIGBPLPW
Імя ўладальніка рахунку: Fundacja “KARTA ‘97”
рызначэнне аплаты: Darowizna na cele statutowe

Звязацца з намі можна праз адрас charter97@gmail.com