Пастка для Трампа

Чаму добрых варыянтаў з Іранам больш не засталося.

Поўнамаштабныя баявыя дзеянні паміж ЗША і Іранам аднавіліся. 8 ліпеня Дональд Трамп заявіў, што пагадненне аб спыненні агню, якога бакі дасягнулі ў чэрвені, «больш не дзейнічае». З таго часу ён загадаў нанесці па Іране серыю масіраваных авіяўдараў і зноў увёў эканамічную блакаду краіны.

Прэзідэнт ЗША таксама вярнуўся да пагрозаў, якія ўжо гучалі на пачатку канфлікту. У прыватнасці, зноў загаварыў пра магчымасць удараў па грамадзянскіх аб’ектах і захопу вострава Харг — ключавога цэнтра іранскай нафтавай інфраструктуры, праз які праходзіць асноўная частка экспарту нафты.

У Белым доме ўсё менш разлічваюць на тое, што ўдасца заключыць пагадненне, якое дазволіла б урэгуляваць пытанне іранскай ядзернай праграмы. Замест гэтага Трамп спадзяецца, што новыя меры прымусяць Тэгеран адмовіцца ад кантролю над Армузскім пралівам, што дазволіць стабілізаваць сусветныя энергетычныя рынкі.

Праблема толькі ў адным: ні адна з гэтых мер раней не спрацавала, і няма ніякіх падстаў лічыць, што цяпер вынік будзе іншым. Больш за тое, вяртанне Трампа да той самай стратэгіі, якая ўжо не змагла завяршыць вайну на прымальных для ЗША ўмовах, толькі наглядна дэманструе, наколькі абмежаванымі сталі яго магчымасці.

Вайна пачалася з спробы Дональда Трампа і прэм’ер-міністра Ізраіля Біньяміна Нэтаньягу нанесці ўдар па іранскай ядзернай праграме і, магчыма, дамагчыся змены рэжыму ў Тэгеране. Аднак з таго часу цэнтр цяжару канфлікту прыкметна зрушыўся, перайшоўшы ўжо ў іншую плоскасць. Цяпер ядзерная тэма адышла на другі план.

Галоўным пытаннем стала будучыня суднаходства праз Армузскі праліў — ці будзе яно ў будучыні ажыццяўляцца выключна па так званых «іранскіх правілах», як гэта сфармуляваў галоўны перамоўца Тэгерана Махамад Багер Галібаф. Што азначае, што караблі змогуць праходзіць праліў толькі на ўмовах Ірана.

ЗША катэгарычна адкідваюць ідэю іранскага кантролю над Армузскім пралівам і імкнуцца вярнуць сітуацыю, пры якой суднаходства праз яго было свабодным, як гэта было да вайны. Аднак за ўсе мінулыя месяцы Вашынгтон так і не знайшоў спосабу дасягнуць гэтай мэты, не заплаціўшы пры гэтым непамерна высокую цану. Каб зразумець прычыны, варта разгледзець тры магчымыя інструменты амерыканскай палітыкі: ваенны, дыпламатычны і эканамічны.

Абмежаваны выбар Трампа

З ваеннага пункту гледжання нельга сказаць, што Армузскі праліў поўнасцю кантралюецца якой-небудзь з бакоў. Гэта спрэчная зона, дзе адразу некалькі дзяржаў здольныя праецыраваць сваю ваенную моц. Пры гэтым для дасягнення сваіх мэт Ірану зусім не абавязкова мець поўны кантроль над пралівам. Яму дастаткова захоўваць настолькі пераканаўчую пагрозу для суднаходства, каб большасць суднаў проста не адважваліся праходзіць праз яго.

Магчымасць Ірана пагражаць суднаходству забяспечваюць яго запасы ракет, беспілотнікаў і хуткасных катэраў. Усе гэтыя сродкі адносна лёгка схаваць і хутка задзейнічаць. Паводле ацэнак ЦРУ, Тэгеран па-ранейшаму распараджаецца значнымі арсеналамі такога ўзбраення. Каб пазбавіць Іран гэтых магчымасцяў, Злучаным Штатам давялося б усталяваць кантроль над велізарнай часткай іранскай тэрыторыі, што непазбежна абярнулася б вялікімі стратамі. Але нават у гэтым выпадку поспех зусім не быў бы гарантаваны.

Не менш рызыкоўнай выглядала б і спроба захапіць востраў Харг. Узяць яго пад кантроль, магчыма, аказалася б не надта складана, аднак размешчаныя там амерыканскія падраздзяленні адразу сталі б лёгкай мішэнню для іранскіх удараў. Доўгая акупацыя амаль напэўна прывяла б да чалавечых страт, а значыць, Вашынгтону было б надзвычай цяжка ўтрымліваць востраў дастаткова доўга, каб выкарыстоўваць яго як рычаг ціску на перамовах.

Якімі б цынічнымі — і, верагодна, такімі, што супярэчаць міжнароднаму праву, — ні былі ўдары па грамадзянскіх аб’ектах, Трамп, магчыма, разлічвае, што яны прымусяць Тэгеран вярнуцца за стол перамоваў. Але магчымы і дыяметральна супрацьлеглы вынік. Падобныя атакі здольныя справакаваць новую хвалю іранскіх адказных удараў, наступствы якіх для энергетычнай інфраструктуры і грамадзянскіх аб’ектаў ва ўсім рэгіёне Персідскага заліва могуць аказацца яшчэ больш разбуральнымі.

Менавіта рызыкоўнасць і, верагодна, бесперспектыўнасць гэтых ваенных варыянтаў прымусілі Трампа ў апошнія месяцы шукаць дыпламатычнае вырашэнне канфлікту. Аднак і тут дабіцца поспеху аказалася надзвычай складана — і, хутчэй за ўсё, так будзе і далей.

Вынікі дыпламатыі звычайна адлюстроўваюць рэальны стан спраў на полі бою. Пакуль ЗША не маюць пераканаўчага ваеннага спосабу нейтралізаваць уплыў Ірана ў Армузскім праліве, у Тэгерана практычна няма прычын адмаўляцца ад сваіх пазіцый.

Мохсен Рэзаі, дарадца вярхоўнага лідара Ірана Маджтабы Хаменеі, нядаўна заявіў, што ўплыў Ірана ў праліве «важней за дзясяткі ядзерных бомбаў». Яго словы адлюстроўваюць, наколькі важнае месца гэты водны шлях заняў у стратэгічных разліках Тэгерана.

Магчымасць кантраляваць суднаходства праз праліў дае Ірану магутны рычаг ціску на ЗША. І добраахвотна адмаўляцца ад яго Тэгеран не стане без надзвычай вагомай прычыны.

Эканамічныя інструменты

Працяглая эканамічная блакада іранскіх партоў, магчыма, застаецца найбольш эфектыўным спосабам, з дапамогай якога Трамп можа нанесці шкоду іранскаму кіраўніцтву. У ўмовах зацяжнога эканамічнага крызісу ўнутраная падтрымка рэжыму можа пачаць слабнуць. На пачатку 3026 года эканамічныя праблемы, уключаючы высокую інфляцыю, ужо сталі адным з драйвераў іранскіх масавых пратэстаў, якія ўлады падавілі з асаблівай жорсткасцю.

Аднак эканамічны ціск працуе ў абодва бакі. Пакуль дзейнічае блакада, Іран наўрад ці дазволіць перавозіць нафту і газ праз Армузскі праліў. Гэта прывядзе да росту сусветных цэн на энерганосьбіты — а для самога Трампа такая перспектыва можа аказацца надзвычай небяспечнай з палітычнага пункту гледжання.

Акрамя таго, увядзенне блакады мае яшчэ адну сур’ёзную цану для ЗША: каб яе падтрымліваць, спатрэбіцца пастаянная ваенная прысутнасць у рэгіёне. З улікам таго, што ўзброеныя сілы ЗША адначасова адчуваюць нагрузку з-за іншых задач — ад разгортвання войскаў у Еўропе да супрацьстаяння ў Індаціхаакіянскім рэгіёне, — такую блакаду немагчыма падтрымліваць бясконца.

Але калі блакаду будзе знята і амерыканскія сілы пакінуць рэгіён, Іран тэрытарыяльна па-ранейшаму будзе знаходзіцца ля самага Армузскага праліву — і будзе мець магчымасць у любы момант аднавіць ціск на сусветнае суднаходства.

У рэшце рэшт Трамп сам загнаў сябе ў кут, выхаду з якога пакуль не відаць. Якімі б вялікімі ні былі ваенныя магчымасці ЗША, у іх усё роўна ёсць свае межы. І ў гэтай вайне, якую амерыканскі прэзідэнт сам і пачаў, ён імкліва набліжаецца менавіта да гэтых межаў.

Эндру Готорп, New Voice

Вы можаце падтрымаць сайт Charter97.org наступным чынам:

РАЗЛІКОВЫ МУЛЬТЫВАЛЮТНЫ РАХУНАК ДЛЯ АХВЯРАВАННЯЎ:

Назва банка: Bank Millennium S.A.
Адрас: ul. Stanislawa Zaryna, 2A, 02-593, Warszawa
IBAN: PL97116022020000000216711123
SWIFT: BIGBPLPW
Імя ўладальніка рахунку: Fundacja “KARTA ‘97”
рызначэнне аплаты: Darowizna na cele statutowe

Звязацца з намі можна праз адрас charter97@gmail.com