Сябры жартам называюць памешчыцай

Як беларуска набыла цэлую вёску ў лясной глушы

Вёска Багданішкі згубілася ў лясах паблізу ад Гервятаў і Астравца — каб дабрацца сюды, трэба доўга віляць па маляўнічых дарогах сярод дрэў. Юрыдычна паўнавартасны населены пункт складаецца ўсяго з двух дамоў. Нядаўна іх выкупіла Тамара Рагачова, прычым адна хата дасталася ёй усяго за адну базавую. Цяпер сябры жартам называюць жанчыну памешчыцай. Гісторыя пра мінчанку, якая стала гаспадыняй цэлага населенага пункта, хутка разляцелася па інтэрнэце. Onlíner з'ездзіў у Багданішкі, каб даведацца, як Тамара там абжылася, навошта ёй спатрэбіўся хутар у лясной глушы і што яна збіраецца з ім рабіць.

Тамара Рагачова — практыкуючы псіхолаг і ўжо 26 гадоў займаецца псіхічным здароўем людзей. Аднак яе шлях да прафесіі і глыбокага разумення сябе быў зусім не просты: перш чым канчаткова прысвяціць сябе дапамозе іншым, яна паспела паспрабаваць сябе ў самых розных справах. Працоўала ў сферы кіравання персаналам у буйной кампаніі, затым кіравала сеткай крам і адкрывала новыя кропкі па ўсёй краіне.

Вонкава ўсё выглядала бездакорна, але ўнутры нарастала адчуванне, быццам жанчына апынулася ў тупіку.

— У пэўны момант я зразумела, што займаюся зусім не тым, чым трэба. Статус ёсць, грошы ёсць, а сэнсу жыцця — няма, — узгадвае мінчанка. — Тады я напісала заяву аб звальненні, сабрала рэчы і з'ехала на паўгода ў Індыю. Вярнуўшыся, я ўсвядоміла, што маё сапраўднае прызванне — працаваць з людзьмі. Калісьці ў мяне ўжо быў прыватны псіхалагічны цэнтр, які давялося закрыць. І я зразумела, што хачу зноў паспрабаваць сябе ў гэтым.

Апошнія дзесяць гадоў Тамара працуе пераважна з жанчынамі, якія праходзяць праз крызісы. З гэтай тэмай яна добра знаёмая, бо сама перажыла нямала пераломных момантаў. Акрамя кансультацый піша кнігі на тэму псіхалогіі. У канцы жніўня выходзіць яе новая праца — «Вяртанне на шлях гераіні». Менавіта гэтыя накірункі і забяспечваюць ёй сёння пасыўны даход — ён дае магчымасць не прывязваць сябе да аднаго месца.

Паралельна з прафесійнымі пошукамі ў жыцці Тамары ўсё яскравей праяўлялася іншая патрэба — фізічна зазямліцца. Падарожнічаючы па Беларусі, яна часта звяртала ўвагу на вымерлыя вёскі і пакінутыя хаты.

— Для мяне няма нічога страшнейшага за закінуты дом — гэта сапраўдная трагедыя. Найбольшы жах я адчула, калі мы з мужам прыехалі ў адну з такіх вёсак у пошуках участку. Ідзём па вуліцы, а навокал — самыя закінутыя хаты з выбітымі вокнамі. Адчуванне, быццам на цябе глядзяць пустыя вочніцы. Поўная безвыходнасць і пакінутасць. А дом для чалавека вельмі важны: нават у структуры псіхікі базавае пачуццё бяспекі звязана менавіта з домам.

Сем гадоў таму, здавалася, рашэнне было знойдзена. Пад Мінскам яны з мужам купілі дачу. Тамара пасадзіла там сад, наладзіла побыт, часта прымала гасцей. Аднак з часам жанчына зноў адчула — нешта тут не так.

— Я злавіла сябе на адчуванні, што ўсё ёсць, а шчасця — няма. Не маё гэта месца, і ўкладаю свае сілы сюды я дарма. Я нават зрабіла сабе асобны кабінет, каб пісаць там кнігі, але ў выніку не напісала ні радка. Апошняй кропляй стала тое, што адбылося за маім плотам.

Калісьці на той тэрыторыі знаходзілася старая панская сядзіба, абсаджаная векавымі ліпамі. Частка ліпавай алеі праходзіла ўздоўж участку Тамары, а другая частка — уздоўж будынка старой драўлянай школы з мансардай і разьбянымі вокнамі. Будынак шмат гадоў пуставаў, пакуль яго не выкупіў прадпрымальнік.

— Прыязджаю і бачу, як трактар проста засыпае гэту старую школу зямлёй. Прыязджаю наступным разам — частку ліпавай алеі спілавалі. Кажу суседу: «Дрэва расце тры чалавечыя жыцці! Вы прыйшлі і сышлі, а дрэва было да вас і магло жыць пасля. Як вы маглі ўсё зрубіць?» А ў адказ: «Яны былі ў дрэнным стане». Я сутыкнулася са светапоглядам, які мне чужы, і зразумела, што не магу знаходзіцца ў такім асяроддзі.

Мінулой вясной Тамара выставіла дачу на продаж. Спецыяльна паставіла цану вышэй за рынкавую, бо не была да канца ўпэўнена ў сваім рашэнні.

— Нягледзячы на шэрае і пахмурнае надвор'е, в адну з нядзель на паказ прыехалі адразу чатыры патэнцыйныя пакупнікі. Ужо праз два дні адна з гэтых сем'яў ператэлефанавала і сказала, што бярэ дом. Я нават маральна не была гатовая да таго, што прадам яго так хутка.

Пакупнікамі аказалася сям'я немцаў: муж працуе інжынерам у беларускай кампаніі і прывёз з сабой у Беларусь жонку і траіх дзяцей.

— Калі дзеці выскачылі з машыны і пабеглі па ўчастку з крыкамі, я найперш стала перажываць за суседзяў. Бягуць, крычаць нешта па-нямецку… Думаю, раптам якія флэшбэкі ў нашых старых узнікнуць!

У выніку дачу набылі за $27 000 па курсе.

— Калі я ехала назад са здзелкі, перажыла неверагоднае шчасце. Нібыта я толькі што страціла маёмасць, але адчуванне было такое, быццам я нарэшце вызвалілася.

Вызваліўшыся ад старога месца, Тамара адразу ўключылася ў пошук новага. На гэты раз накірунак падказвала інтуіцыя: вельмі хацелася жыць каля ракі Віліі.

— Здаецца, я аб'ехала ўсе вёскі ад Вілейскага вадасховішча да самай мяжы з Літвой. Гэта была сапраўдная праца: я штодня адкрывала ноўтбук і праглядала ўсе свежыя аб'явы, а потым сядала за руль і адпраўлялася ў дарогу. Добрыя дамы разбіраюць хутка, таму цягнуць нельга.

За час пошукаў у Тамары выпрацаваўся дакладны алгарытм, як правяраць такія аб'екты.

— У першую чаргу важная лакацыя. Галоўнае, каб побач не было жывёлагадоўчых комплексаў. Гэты смурод потым нікуды не дзенеш. Запомніце: калі добры дом прадаецца за капейкі, трэба проста адкрыць карту і крыху паменшыць маштаб. І адразу бачыш: тут 13 карпусоў свінафермы, а тут — 10. Мы яксьці заехалі ў адзін такі населены пункт — выходзіш з машыны, а ад смуроду аж вочы пячэ! Зразумела, што вонь там стаіць не пастаянна, але ўсё роўна.

Другі крытычна важны фактар — наяўнасць вады. Паводле слоў суразмоўцы, нават у Мінскай вобласці далёка не ўсюды яна ёсць.

— Ёсць месцы, дзе няма нават студняў або вада залягае вельмі глыбока. У савецкія часы ў такіх вёсках рабілі калгасны водаправод. Але цяпер з гэтай калонкі цячэ іржавая вада па іржавых трубах. А без нармальнай вады чалавек жыць не можа.

Нарэшце, трэці крытэр — год пабудовы і якасць самога зрубу. Тут у Тамары таксама з'явіліся свае назіранні.

— Дамы, пабудаваныя да 1930-х гадоў, як правіла, вельмі добрыя. Асабліва на захадзе Беларусі. Калі тэрыторыя была пад Польшчай, людзям прадавалі якасную драўніну, і яны будавалі на сумленне. А вось пасля вайны, у 1950—1960-я гады, узводзілі будынкі літаральна з таго, што было пад рукой.

Першапачаткова беларуска планавала купіць адрамантаваны дом, у які не трэба ўкладаць час, сілы і грошы. Але прыдатны варыянт ніяк не знаходзіўся. Тады яна вырашыла дзеля цікаўнасці зірнуць рэестр хат за адну базавую. Адкрыўшы карту, Тамара наткнулася на лот у вёсцы Багданішкі і адразу пазнала гэтыя мясціны — яна не раз праязджала паўз падчас сваіх вылазак уздоўж Віліі.

— Мы з сынам адправіліся туды падчас снежападу. Было казачна: мяцеліца, прама на дарогу выходзяць казулі, у глыбіні лесу стаіць лось… А вось сам дом нам з першага погляду не спадабаўся. Зарослы ўчастак, выбітыя вокны, дзе-нідзе адарваныя дошкі, усе печы паламаныя. Яшчэ і проста па суседстве другая хата стаіць — а мне зусім не хацелася кантактаваць з іншымі людзьмі, я хацела хутар. Але чым больш мы гулялі па тэрыторыі, тым яскравей загараліся нашы вочы. Сын паварочваецца і кажа: «Мама, я думаю, гэта выдатны варыянт».

Сам зруб — 1932 года пабудовы і даволі нядрэнна захаваўся.

— Мы засталі дом у такім стане, быццам гаспадыня проста выйшла на хвіліну і не вярнулася: застэленыя дыванкі, стаіць мэбля… Але пры гэтым, з-за таго, што дом рабавалі, усё перавернута дагары нагамі: шафы вывернутыя, паўсюль раскіданыя старыя фатаграфіі, перарыта пасцельная бялізна. Але ў цэлым ён выглядаў жылым: здавалася, прыбярыся, памяняй вокны, прывядзі ў парадак печы — і можна жыць.

Тамара далёка не адразу зразумела, што менавіта хоча зрабіць з гэтага месца. Для звычайнай дачы занадта далёка, таму над канцэпцыяй давялося доўга ламаць галаву. Спачатку мінчанка пачала наводзіць парадак звонку — пазбаўляцца ад зараснікаў, што захапілі ўчастак.

Паралельна разбіралася з печамі — іх у доме некалькі, і ўсе былі ў паўразбураным стане.

— Мы паказалі іх аднаму майстру. Ён аблазіў увесь дом, залез ледзь не ў сам комін і вынес вердыкт: невялікія грубкі зносім, а вялікую літоўскую печ абавязкова пакідаем. Яна сканструяваная зусім інакш, чым традыцыйная руская. На яе рэстаўрацыю ў майстра пайшло два месяцы. Печнік потым прызнаўся: «Я за такі праект больш ніколі ў жыцці не вазьмуся!»

Пакуль майстар працаваў у доме, адбыўся выпадак, які дапамог вызначыцца, што ж усё-такі рабіць з гэтым амаль стагадовым домам. Тамара даўно хацела пазнаёміцца з суседзямі, але застаць іх ніяк не ўдавалася.

— Адзін з вечароў майму сыну тэлефануе спалоханы печнік: прыйшлі суседзі і абураюцца. Ім было ад чаго прыйсці ў замяшанне: раней побач быў зарослы ўчастак, а цяпер ён ператварыўся ў будпляцоўку, — з усмешкай згадвае жанчына. — Аказваецца, яны планавалі прадаваць свой дом і вырашылі, што нашыя раскопкі і кучы зямлі зніжаюць шанцы.

У той жа вечар беларуска зайшла на пляцоўку па продажы нерухомасці і ўбачыла аб'яву з фотаздымкамі суседняга ўчастку. На наступную раніцу яна ўжо прыехала на прагляд. Папярэдні гаспадар 12 гадоў абжываў гэты домік для сябе, таму ён быў у добрым стане: жанчыне заставалася толькі памяняць падлогу, абнавіць праводку, зрабіць унутры санвузел і расставіць мэблю.

Вёска Багданішкі згубілася ў лясах паблізу ад Гервятаў і Астравца — каб дабрацца сюды, трэба доўга віляць па маляўнічых дарогах сярод дрэў. Юрыдычна паўнавартасны населены пункт складаецца...

— Гаспадарам тэрмінова патрэбныя былі грошы, але цану яны паставілі высокую. Мы пераплацілі, будынак столькі не каштаваў. Але я купляла не проста сцены, я купляла магчымасць жыць тут без старонніх, толькі сваёй сям'ёй. А калі падзяліць выдаткаваную суму на два дамы (урэшце адзін з іх дастаўся амаль дарма), дык за кожны атрымліваецца цалкам прыстойная цана.

Менавіта тады і нарадзіўся галоўны міф пра тое, што Тамара выкупіла цэлую вёску — па меншай меры, менавіта так яна стала вядомая ўсяму інтэрнэту.

— Запрасілі геадэзіста, каб абазначыць межы ўчасткаў. Глядзім на карту, і спецыяліст паказвае: «Вашы два дамы — гэта і ёсць уся вёска!» Іншых будынкаў юрыдычна не лічыцца (калісьці ў Багданішках было больш за два дзясяткі хат). Я адразу тэлефаную сябрам і са смехам кажу: «Уявіце, я купіла цэлую вёску!» Так і нарадзіўся гэты жарт. Як толькі мяне ні называлі знаёмыя: і памешчыца, і барыня…

Аднак у гэтай гісторыі ёсць невялікі нюанс. Метраў за васьмісот стаіць яшчэ адзін старэнькі домік. Спачатку наша гераіня думала, што гэта проста закінутая хата, але потым заўважыла, што туды час ад часу прыязджае пажылая пара — проста пасадзіць агарод.

— Фармальна гэтага дома нідзе на картах няма, але фізічна ён існуе і таксама адносіцца да Багданішак. Таму фактычна ўсёй вёскай я не валодаю, толькі сваім хутарам.

Пасля пакупкі другога дома ў галаве ў Тамары нарэшце склалася разуменне, чаго яна хоча ад гэтага месца.

— Асноўны дом прыстасуем для пастаяннага пражывання, а другі будзе як гасцявы. У ім змогуць спыняцца сябры або мае кліенткі, калі захочуць перазагрузіцца — пагуляць па лесе, паесці хатняй ежы з печы. Будзе такі санаторый для стомленых жанчын.

Галоўнае збудаванне чакаюць сур'ёзныя змены.

— Хочацца захаваць гэты вясковы каларыт, але пры гэтым зрабіць яго максімальна зручным. Па стылі гэта будзе эклектыка. Напрыклад, у адным з пакояў планую захаваць аўтэнтычную мазанку — падгледзела ў адной сям'і, як класна яна глядзіцца ў спалучэнні з дрэвам. Столі таксама пакінем балкавыя.

Над галоўным домам плануюць надбудаваць паўнавартасны мансардны паверх. Для гэтага дах поўнасцю здымуць, зробяць гідраізаляцыю, цеплаізаляцыю і перакрыюць нанова. Наверху з'явяцца дзве спальні і другі санвузел, а весці туды будзе лесвіца з кухні. На першым жа паверсе, акрамя кухні-гасцёўні, абсталююць кабінет, гасцявы пакой і яшчэ адзін санвузел.

Зараз на ўчастку кіпіць праца. Задача на гэты сезон — поўнасцю скончыць падлогі ў асноўным будынку і зрабіць новы дах.

— У пакоях ужо засыпан пясок, зроблена ўцяпленне. Зальём бетон, а зверху будзе дэкаратыўнае пакрыццё — плітка і ламінат. Дарэчы, у працэсе расчышчэння дома не абышлося без сюрпрызаў ад дзікай прыроды: пад падлогамі лісы і барсукі ў свой час уладкавалі сабе цэлую сістэму нор і хадоў. А калі мы здымалі старыя шпалеры, проста за імі спалі кажаны.

Сям'я планавала перабудаваць старыя хлявы пад альтанку або лазню. Але зімой пад цяжарам снегу дахі проста праваліліся. Стала зразумела, што аднаўляць там няма чаго. Усё разабралі — засталіся велізарныя катлаваны, якія цяпер засынаюць і выраўноўваюць будаўнікі. Уладальніца спадзяецца паспець да восені, каб пасадзіць новыя дрэвы і кусты. Далей давядзецца вырашаць пытанні з камунікацыямі: прабіць свідравіну для вады, правесці ацяпленне. На поўны рамонт хаты за базавую Тамара адводзіць чатыры гады. А там ужо як пойдзе.

А пакуль галоўная складанасць, з якой сутыкнулася жанчына, — гэта лагістыка і пошук будаўнічай тэхнікі.

— Бліжэйшыя гарады — Астравец і Смаргонь, але там вельмі мала прапаноў. Нам патрэбен быў экскаватар, а ўзяць яго паблізу проста няма дзе. Гнаць трактар або экскаватар з Мінска ці Гродна вар'яцка дорага: дастаўка каштуе практычна столькі ж, колькі плаціш за саму працу. Але неяк выкручваемся.

Тамара цудоўна ўсведамляе, што ў рамонт і добраўпарадкаванне давядзецца ўкласці яшчэ нямала сіл і сродкаў. Але ніякіх шкадаванняў з гэтага нагоды ў яе няма: адчуванне таго, што гэта нарэшце «яе месца», перакрывае любыя цяжкасці. Яна вельмі хоча пераехаць сюды назаўсёды. Да таго ж сама навакольная прастора, здаецца, паступова пачынае адказваць узаемнасцю і прымаць новую гаспадыню.

— У наваколлі прызвычаіліся, што ў нас пустая вёска. Калі я дзесьці кажу: «Я з Багданішак», людзі здзіўляюцца: «Дык там жа ніхто не жыве!» А я адказваю: «Як гэта ніхто? Я цяпер там жыву».

Зараз у Багданішкі рэгулярна прыязджае аўталавка, даходзіць і пошта. У бліжэйшых планах у Тамары — папрасіць мясцовую адміністрацыю ўстанавіць дарожны знак з назвай вёскі, бо стары знішчыў нядаўні ўраган. У закінутай вёсцы з двух дамоў, дзе яшчэ нядаўна вандраваў толькі вецер, цяпер гуляе не толькі Тамара, але і ўся яе вялікая сям'я. І гэта, бадай, самае галоўнае ў гэтай гісторыі.

Вы можаце падтрымаць сайт Charter97.org наступным чынам:

РАЗЛІКОВЫ МУЛЬТЫВАЛЮТНЫ РАХУНАК ДЛЯ АХВЯРАВАННЯЎ:

Назва банка: Bank Millennium S.A.
Адрас: ul. Stanislawa Zaryna, 2A, 02-593, Warszawa
IBAN: PL97116022020000000216711123
SWIFT: BIGBPLPW
Імя ўладальніка рахунку: Fundacja “KARTA ‘97”
рызначэнне аплаты: Darowizna na cele statutowe

Звязацца з намі можна праз адрас charter97@gmail.com