Салдат свабоднай Беларусі

Выбар Статкевіча.

19 лютага, калі Мікалай Статкевіч апынуўся дома — з інсультам, пасля пяці з паловай гадоў у турме, перахварэўшы там на некалькі выпадкаў COVID-19, пнеўманію, інфаркт і перажыўшы спробу выкінуць яго з краіны, — я вырашыла: усё, цяпер ён з блізкімі, на волі і ў Беларусі. Цяпер можна пра яго не пісаць — трэба ж нагадваць пра тых палітвязняў, якія застаюцца за кратамі. Але у сераду Мікалай адзначыў 70-годдзе, і не напісаць пра яго зноў проста немагчыма.

Рэжым спадзяваўся, што да гэтага юбілею Статкевіч не дажыве. Інсульт прыйшоўся вельмі дарэчы (дарэчы, што гэтаму інсульту папярэднічала, нам яшчэ трэба будзе даведацца падрабязна): можна было адправіць чалавека дадому паміраць — жыццё яму ўратавалі, а мовы пазбавілі, дык хай адпраўляецца на дажыванне. А здзелка з амерыканцамі застаецца ў сіле: абяцалі выпусціць — вось і выпусцілі. І нават не вывезлі з краіны. Але рэжым так і не зразумеў, які Статкевіч. У яго індэкс выжывання такі, што ўсе зялёныя, блакітныя, крапавыя і сіра-бура-маліновыя берэты могуць хіба што пасунуцца ўбок і прысесці на краёчак.

Не, Статкевіч не лічыць сябе несмяротным і ўсемагутным. Усе гэтыя гады (а ў агульнай складанасці Мікалай правёў за кратамі больш за 12 гадоў) ён выдатна разумеў, што яго могуць проста забіць у турме. Ён ведаў, што яго жыццём Лукашэнка можа распарадзіцца па сваім меркаванні, але выбарам, сумленнем, каштоўнасцямі — ніколі. А галоўная каштоўнасць для Статкевіча — гэта Беларусь. Менавіта ёй ён прысвяціў жыццё. Менавіта з ёй ён падзяліў пакуты. Менавіта дзеля яе вярнуўся ў турму, калі воля была за некалькі метраў — толькі прайдзі.

Памятаю, некалькі гадоў таму, калі я пісала гісторыю двух аднакласнікаў па Мінскім сувораўскім вучылішчы, якія загінулі ў вайне Расіі з Украінай па розныя бакі фронту, я размаўляла з многімі былымі афіцэрамі, якія на пачатку дзевяностых апынуліся на пераломе: СССР, якому яны давалі прысягу, абрынуўся, а што далей — незразумела. Тады ўсе новыя незалежныя дзяржавы пачалі фармаваць уласныя арміі. І тым, хто хацеў працягваць службу, трэба было выбіраць, куды ехаць і якой краіне прысягаць нанова. І многія ўкраінскія і беларускія вайскоўцы паехалі служыць у Расію — там у арміі было сытней, чым у зусім бедных беларускіх і ўкраінскіх арміях. Расійскія вайскоўцы жылі лепш. Гэтым і быў абумоўлены выбар.

Мікалай Статкевіч таксама мог. Тым больш што ён паспеў некалькі гадоў адслужыць на Поўначы, у Мурманскай вобласці. Сувязяў і знаёмстваў было дастаткова. Вопытны афіцэр, ды яшчэ і кандыдат навук — з рукамі б адарвалі. Але ён спачатку — адзіны сярод беларускіх вайскоўцаў — асудзіў жнівеньскі путч у жніўні 1991 года і абвясціў пра стварэнне «Беларускага згуртавання вайскоўцаў». Потым стаў адным з першых, хто прысягнуў на вернасць Беларусі ў гадавіну Аршанскай бітвы ў 1992 годзе, — гэта прысяга была ініцыятывай саміх афіцэраў, што вельмі не спадабалася вышэйшаму камандаванню. У былой савецкай арміі без загаду старэйшага па званні нават дрэва восенню не аблятала, а тут нейкія бунтары-афіцэры вырашылі самі прысягнуць роднай краіне, калі іх ніхто пра гэта не прасіў. Было зразумела, што на гэтым ваенная кар’ера Статкевіча скончыцца. Яна і скончылася ў 1993 годзе, яшчэ да Лукашэнкі. Аднак Мікалай Статкевіч застаўся салдатам. Салдатам свабоднай Беларусі.

І ўсё, што рабіў Статкевіч потым, — ствараў партыю, выводзіў людзей на вуліцы, забяспечваў ахову страйкоўцам, вылучаўся ў прэзідэнты, ішоў наперадзе любой калоны, зноў сядаў у турму, — ён рабіў, як сапраўдны вайсковец, па загадзе камандзіра. Яго камандзір — свабода. Яго акоп — паўсюль, дзе ёсць пагроза незалежнасці яго краіны. Яго армія — тыя, хто гатовы стаць побач. Яго каханне — Марына. Яго жыццё — Беларусь.

Спадзяюся, мы ўсе разам аднойчы адзначым дзень нараджэння Мікалая Статкевіча ў свабоднай Беларусі. І няхай гэта будзе не наступны юбілей, а значна раней. Будзьце здаровыя, салдат!

Ірына Халіп, спецыяльна для Charter97.org

Вы можаце падтрымаць сайт Charter97.org наступным чынам:

РАЗЛІКОВЫ МУЛЬТЫВАЛЮТНЫ РАХУНАК ДЛЯ АХВЯРАВАННЯЎ:

Назва банка: Bank Millennium S.A.
Адрас: ul. Stanislawa Zaryna, 2A, 02-593, Warszawa
IBAN: PL97116022020000000216711123
SWIFT: BIGBPLPW
Імя ўладальніка рахунку: Fundacja “KARTA ‘97”
рызначэнне аплаты: Darowizna na cele statutowe

Звязацца з намі можна праз адрас charter97@gmail.com