Аркадзь Мошэс: Латвія зрабіла рэжыму Лукашэнкі апошняе папярэджанне

У выпадку абвастрэння мяжу могуць закрыць цалкам.

Урад Латвіі вырашыў пакуль не зачыняць апошні пункт пропуску на мяжы з Беларуссю, а для барацьбы з нелегальнай міграцыяй плануюць часова размясціць ваенныя сілы саюзнікаў па НАТА. Пра гэта стала вядома літаральна напярэдадні, 4 жніўня. Дарэчы, вельмі падобна, што ключавое слова ў гэтай гісторыі — «пакуль».

Версія тэхнічных няспраўнасцяў выклікала сумненні практычна адразу. А прэм’ер-міністр Латвіі Андрыс Кулбергс прамым тэкстам сказаў, што першасным з’яўляецца пытанне бяспекі краіны, а не эканамічныя меркаванні.

Ці азначае гэта, што мы пабачылі, так бы мовіць, апошняе папярэджанне з боку Латвіі арганізатарам нелегальнай міграцыі, ці ж рэпетыцыя закрыцця мяжы — толькі частка псіхалагічнага ціску на рэжым Лукашэнкі і Крамль, калі той вырашыць правесці гібрыдную атаку?

Прычыны і перспектывы развіцця сітуацыі праект «Філін» абмеркаваў з дырэктарам даследчых праграм па Расіі, Усходняй Еўропе і Еўразіі Фінскага Інстытута міжнародных адносін Аркадзем Мошэсам.

— Гэта, безумоўна, папярэджанне, што калі нешта сур’ёзнае пачне адбывацца, то мяжу закрыюць. І, мяркую, у латвійскага боку ёсць падставы гэтага «нешта» баяцца, — адзначыў палітолаг.

Лічыцца, што за апошнія некалькі гадоў палякі і літоўцы ў значнай ступені падрыхтаваліся да крызісных сцэнараў на мяжы. Пры гэтым яны не толькі вырашылі тэхнічныя пытанні, але і падрыхтавалі грамадскую думку ў сваіх краінах. Хоць у Літве, можа быць, больш ахвотных ездзіць у Беларусь, але ў цэлым грамадства адэкватна ўспрымае праблему.

Наколькі Латвія гатовая да вялікага наплыву мігрантаў або, не дай Бог, масавага сілавога прарыву, меркаваць цяжка. Магчыма, у меншай ступені. Таксама і грамадская думка, асабліва ў прылягаючых раёнах, у Латгаліі, можа ўспрыняць поўнае закрыццё мяжы даволі балюча.

Не варта скідаць з рахункаў і ўнутрыпалітычны аспект, дадае Аркадзь Мошэс — напрыклад, разлік міністра ўнутраных спраў Латвіі за кошт пытання бяспекі мяжы павысіць рэйтынг — уласны і сваёй партыі — падчас маючых адбыцца ў кастрычніку парламенцкіх выбараў.

— Як паказаў літоўскі кейс, зачыняючы мяжу, трэба быць гатовым да рэакцыі рэжыму Лукашэнкі. У мінулым годзе мноства фур на літоўскіх і польскіх нумарах літаральна апынуліся ў закладніках у РБ, была хваля незадаволенасці з боку перавозчыкаў. І толькі праз некалькі месяцаў, пры ўдзеле амерыканскага боку, удалося вызваліць грузавікі. На вашу думку, ці ёсць у Латвіі разуменне магчымых рызык?

— Калі мы пра гэта памятаем, дык і людзі, якія будуць прымаць такія рашэнні ў Латвіі і разглядаць магчымыя наступствы, тым больш звернуць увагу на ўсе відавочныя рызыкі.

Але ўсё ж пры ацэнцы рызык, думаю, Рыга ў большай ступені будзе занепакоеная менавіта верагоднасцю масавага прарыву імігрантаў на тэрыторыю краіны, а не магчымымі эканамічнымі наступствамі для прадстаўнікоў малога бізнесу.

Асобна трэба адзначыць, што, як бы цынічна гэта ні гучала, пэўным палітычным сілам эскалацыя на мяжы або нават проста павышэнне градуса ўнутранай дыскусіі па гэтым пытанні сёння можа нават быць на карысць.

Жорсткае сутыкненне можа прывесці да палярызацыі грамадскай думкі: нехта будзе вельмі незадаволены, нехта — наадварот. А нехта скажа пацярпелым суайчыннікам: вам даўным-даўно казалі, што не трэба ездзіць у Беларусь. І цяпер Латвія папярэдзіла сваіх грамадзян, што не варта разлічваць на бесперашкоднае вяртанне ў краіну праз КПП «Патэрніекі».

Гэта якраз тое, пра што я казаў крыху раней, — падрыхтоўка грамадскай думкі, мабілізацыя сваіх прыхільнікаў перад выбарамі. Некаторыя партыі могуць на гэтым згуляць падчас перадвыбарчай кампаніі.

— Прама цяпер мяжу вырашылі не закрываць, але ўзмацніць, у тым ліку гавораць пра вучэнні з удзелам саюзнікаў па НАТА. Ці можна лічыць, што пакуль усё ўляглося, ці расслабляцца не варта?

— Расслабляцца дакладна не трэба. Хоць я не думаю, што тут вялікую ролю адыграе НАТА. Кантынгенты краін Альянсу наўрад ці будуць удзельнічаць у ахове мяжы Латвіі.

Памежнікі з Эстоніі, Літвы могуць быць размешчаныя (літаральна тыдзень таму Літва накіравала другую за лета групу сваіх памежнікаў для аховы знешняй мяжы Шэнгенскай зоны — С.), але хутчэй за ўсё гэта будзе зроблена альбо праз ЕС, у якога ёсць структура Frontex, гэта агенцтва берагавой і памежнай аховы, альбо на двухбаковай аснове.

Стараюся ніколі не праводзіць стоадсоткавых паралеляў, але тое, што адбываецца ў іспанскай Сеўце, паказала: калі ўрад той ці іншай краіны не спраўляецца, партнёры сёння могуць вельмі жорстка прад’явіць яму прэтэнзіі, што ён не ў стане забяспечыць ахову межаў. І ў такім выпадку іх трэба хаця б часова ізаляваць, выключыць з агульнай прасторы без унутраных межаў. Гэта рэч балючая, яе баяцца ўсе.

Іспанцам, каб вырашыць праблему, давялося задзейнічаць сваю армію. Мяркую, і ў Латвіі ёсць разуменне: магчыма, давядзецца задзейнічаць уласныя ўзброеныя сілы. Нейкія парамілітарныя фармаванні, добраахвотнікаў і гэтак далей.

Палітолаг нагадвае пра паказальны досвед поўнага закрыцця мяжы — тое, як гэта зрабіла Фінляндыя. Там адрэагавалі на рызыку ўзнікнення міграцыйнага крызісу поўным закрыццём мяжы з Расіяй. Потым яе прыадкрылі, але, убачыўшы, што праблема нікуды не знікла, мяжу закрылі ўжо канчаткова.

Цалкам магчыма, што і Латвія пойдзе гэтым шляхам. Пры гэтым давядзецца ўзважваць і патэнцыйную эканамічную шкоду, і пытанні бяспекі, і настроі грамадства, і перадвыбарчы кантэкст, які адназначна ўскладняе сітуацыю.

— З улікам усіх акалічнасцяў закрыць мяжу можа аказацца прасцей, чым ужываць дазаваную, павольную тактыку, так бы мовіць, «рэзаць салямі», — рэзюмуе Аркадзь Мошэс.

Вы можаце падтрымаць сайт Charter97.org наступным чынам:

РАЗЛІКОВЫ МУЛЬТЫВАЛЮТНЫ РАХУНАК ДЛЯ АХВЯРАВАННЯЎ:

Назва банка: Bank Millennium S.A.
Адрас: ul. Stanislawa Zaryna, 2A, 02-593, Warszawa
IBAN: PL97116022020000000216711123
SWIFT: BIGBPLPW
Імя ўладальніка рахунку: Fundacja “KARTA ‘97”
рызначэнне аплаты: Darowizna na cele statutowe

Звязацца з намі можна праз адрас charter97@gmail.com