Уцякай!

Расію пачалі пакідаць канфармісты.

Улада і яе прапагандысты рапартуюць, што ў Расію вяртаюцца эмігранты і рвуцца еўрапейцы, але сыход насельніцтва з краіны працягваецца. Ужорстачанне правілаў у краінах прыёму і скарачэнне фінансавых магчымасцяў ад’езд ускладняюць, зацягваюць — але не адмяняюць. Як будуць рэагаваць расійскія ўлады.

На напісанне гэтай калонкі мяне натхніла размова з расійскай знаёмай, якую мы з сябрамі называем Прыгожая Маркіза. Бо ў яе, што ні спытай — усё цудоўна. Здароўе? Выдатна, ціск скакаў, выпісалі таблеткі, цяпер усё цудоўна. Адпачынак? Цудоўна, у Турцыю не паехалі — дорага, у Дубай не паляцелі — бамбяць, але мы ўзялі тур на Ісык-Куль у Кыргызстан! Дроны? Проста выдатна, ніводзін побач не трапіў, міма пралятаюць. Цэны? Цудоўныя. Праца? Лепш не бывае.

Увогуле, чалавек з серыі «прыязджайце ў Расію, у нас тут хутка ўсё наладзіцца».

«Усё добра, прыгожая маркіза»

І вось нядаўна Прыгожая Маркіза раптам пачала распытваць мяне пра жыццё ў Сербіі. Якія цэны? Колькі трэба на жыццё? Дзе жыць лепш? Ці ёсць праца? Усё ў такім духу. Параўноўвала мае адказы з жыццём у Мінску: «Ой, а там танней… а гэтага няма… так, дорага ад вас у Расію лётаць, з Беларусі мы на машыне можам ездзіць».

Спытала нават, якое жыццё ў Баку: «Ты ж з Баку?» — на што я шчыра адказала, што не была там паўстагоддзя.

Карацей, пытанні не пакідалі сумневаў у іх прыродзе, і я не вытрымала — прадарвалася скрозь усе перадсвяточныя блакіроўкі інтэрнэту і проста спытала: «Што здарылася? Збіраешся эміграваць?» Ну, не тое каб эміграваць, адхрысцілася падруга. Проста… Ну, куды-небудзь паехаць пажыць. І каб дадому вяртацца было недорага. Не-не, усё добра, нават выдатна. Проста… нейк нядобра.

Сын рыдае: ён у нейкай анлайн-гульні меў высокі рэйтынг, а цяпер з-за блакіровак усё пылам пайшло. У мужа — ён айцішнік, але на адміністрацыйнай пасадзе, дробны начальнік, — на працы пачаліся скарачэнні. «Не, яго цэняць, ён не пад ударам, але яксьці… работнікаў не хапае і наогул…».

У самой вучні разбегліся: частка з’ехала, частка не можа выйсці анлайн з-за інтэрнэту, у часткі бацькі больш не могуць плаціць. Карацей, усё цудоўна, але неяк, неяк…

«У джынсы апрануліся самыя адсталыя слаі насельніцтва»

Вырашыла паглядзець, наколькі настрой знаёмай рэлеўантны для той часткі расійскага грамадства, якую апазіцыя пагардліва называе «балотам», палітолагі акуратна — «канфармісцкай», а ў пачатку ХХ стагоддзя іх звалі мяшчанамі — таксама, дарэчы, неашчадна крытыкавалі, хіба што Васіль Разанаў казаў, што гэта і ёсць аснова грамадства. Дык вось, дакладваю — настроі не тое каб панічныя, хутчэй — цяпер момант, што папярэднічае паніцы, калі людзі пачынаюць насцярожана круціць галавой у пошуках небяспекі і напрамку ўцёкаў.

Судзіце самі.

Айцішнікі зноў пацягнуліся на выхад: з Расіі сыходзяць дзве вялікія гульнявыя платформы. Сыходзяць разам з усімі супрацоўнікамі і іх сем’ямі. «Кажуць, цярпелі да апошняга», — піша крыніца на «Хабры»: блакіроўкі інтэрнэту іх дабілі. Дарэчы, як заўсёды на «Хабры», каментары не менш цікавыя. Пасля публікацыі яе аўтару пачалі пісаць людзі з ІТ-галіны, што цяпер гэта норма, калі супрацоўніка выклікаюць і прапануюць пераехаць з сям’ёй за мяжу:

На мой погляд, самае непрыемнае тут не сам факт рэлакцыі, а тое, што яна становіцца амаль побытавай з’явай, як у 2022 годзе. Людзі з’язджаюць не таму, што ім раптам захацелася «лепшага жыцця», а таму што прафесійнае асяроддзе паступова звужаецца: менш інструментаў, менш прадказальнасці, больш рэгуляцыйнага шуму. Для IT гэта асабліва балюча, бо галіна трымаецца на свабодным доступе да тэхналогій, рынкаў і ведаў.

Думаю, на ад’езд кампаній паўплывалі не толькі блакіроўкі, але і нястомныя клопаты расійскіх палітыкаў, дэпутатаў і проста актывістаў пры ўладзе, што шукаюць крамолу, у тым ліку і ў гульнях. Дый адбор актываў сектар не абышоў — дастаткова ўзгадаць гісторыю канфіскацыі актываў «Ланіт» і «Айтэка» ў сувязі з пераследам Аляксандра Галіцкага.

Ды што там айцішнікі — замміністры сыходзяць! Адразу двое замміністраў з Мінцыфры, Сяргей Кучушаў і Аляксандр Шойтаў, якія адказвалі за развіццё IT і кібербяспеку адпаведна. І правільна — якое тут ужо развіццё IT! А за бяспеку інтэрнэту ў нас цяпер, як вядома, адказвае другая служба ФСБ. Там размова кароткая: рванулі стоп-кран, а для самых упартых ёсць не толькі турэмны тэрмін, але і «цікавыя рэчывы».

Адзначу — гаворка пра ад’езд тых самых кампаній, якія дэманстратыўна адмовіліся не толькі асуджаць вайну, але і падладжваліся пад уладныя хацелкі, аргументуючы тым, што яны «па-за палітыкай». Але цяпер улада прыйшла і да тых, хто «па-за палітыкай».

Навіны аднаго толькі мінулага тыдня

На імпартную мэблю хочуць увесці загараджальныя мыты. Прычына? Ну, наш лясапрамысловы комплекс, сканцэнтраваны на Паўночным Захадзе Расіі, пасля закрыцця еўрапейскага рынку загінае, трэба дапамагчы. Не факт, што дапамогуць, але факт, што на куплю табурэткі давядзецца браць крэдыт.

Імпартных ботаў таксама не будзе — ураду прапанавалі рэзка абмежаваць іх пастаўкі. Няхай купляюць айчыннае. Тым, хто настальгуе па СССР, нарэшце ўдасца адатварыць савецкую рэчаіснасць, калі пара імпартных ботаў абыходзілася ў заробак інжынера.

Замежных фільмаў, нават іх пірацкіх копій, стане яшчэ меней: мала таго, што іх прыбіраюць перад кожнай прэм’ерай чарговага расійскага прапагандысцкага «блакбастэра» (і перад майскімі святамі таксама), дык цяпер у Крамлі лічаць, што фільмы пра постапакаліпсіс перашкаджаюць будаваць у Расіі светлую будучыню. Павінны быць толькі светлыя, праслаўляльныя Расію, фільмы, а дзе іх узяць.

«І такая драбядзень цэлы дзень».

Ужо дакладна падаражэюць з-за ўвядзення ПДВ імпартныя тавары на маркетплэйсах. Хутчэй за ўсё, расіяне неўзабаве пазбаўляцца магчымасці гуляць у замежныя анлайн-гульні ўвогуле, калі Раскамнагляд перайдзе ад штрафаў за адмову захоўваць даныя ў Расіі да блакіровак. Ці змогуць гуляць у айчынныя — пытанне, з-за таго ж іх сыходу з Расіі. А яшчэ больш — з-за блакіровак інтэрнэту ўвогуле.

Я спрабавала паглядзець жывы эфір з двума расійскімі экспертамі. Абодва ў Расіі, абодва карысталіся толькі «Max» і ВК — эфір ім давялося перапыніць з-за зусім немагчымых абрываў сувязі і падвісанняў. Выглядала жудасна. Арганізатары эфіру напісалі карыстальнікам, што будуць шукаць альтэрнатыву.

Некаторыя ўжо знайшлі альтэрнатыву: попыт расіян на арэнду і куплю жылля ў Мінску расце. Едуць не толькі айцішнікі і аматары анлайн-гульняў — едуць усе, каго дастала. Што? «Ды ўсё!», — як з горача сказала мне знаёмая, што якраз з’ехала ў Беларусь «пажыць».

Адразу хачу папярэдзіць тых, хто задумаўся пра пераезд туды, — не раю. Памятаю, як пасля падаўлення пратэстаў 2011–2012 гадоў некаторыя са знаёмых таксама задумаліся пра пераезд у Мінск. Маўляў, там, вядома, таксама дыктатура, але памякчэй і больш надзей на змены. А потым былі беларускія пратэсты 2020–2021 гадоў і іх крывавае падаўленне…

Што далей?

Хтосьці спрабуе з’ехаць — на час або назаўсёды куды падалей: выдача шэнгенскіх віз б’е рэкорды. Патрабаванні ўзмацняюцца і колькасць адмоваў расце, але колькасць зваротаў па візы расце яшчэ хутчэй.

Хтосьці спрабуе змагацца. Якраз на мінулым тыдні ўжо не толькі саўзаснавальніца «Лабараторыі Касперскага» Наталля Касперская спрабавала пагаварыць з ФСБ пра неразумнасць іх паводзінаў (безвынікова), але і яе былы муж, другі саўзаснавальнік кампаніі, Яўген Касперскі, узняў голас на абарону інтэрнэту. Лазейкі для выхаду ў знешні інтэрнэт заўсёды знойдуцца, а айчынную IT-індустрыю блакіроўкі заб’юць, заявіў ён у інтэрв’ю больш чым лаяльнаму ўладзе «Эксперту».

А хтосьці проста анямее, як трус перад удавам, залівае гора спіртным і кампенсуе бяссілле агрэсіяй. «Метро ўжо з перабоямі працуе. Сапраўды на галіне сёння прыпыняліся цягнікі на некалькі хвілін. Людзей на некаторых станцыях перасаджваюць у іншыя склады, потым у наступныя і г. д. Народ ужо баіцца, што ўвечары дадому не дабрацца. Далбаяшэры ўсё новыя забароны прыдумваюць. Сёння патупаў у аптэку, а там адразу папярэджваюць: тэрмінал не працуе, аплата або па QR-кодзе або наяўнымі… Крамы таксама бываюць без інтэрнэту на касе. Пачынаюць бурчэць нават тыя, каму падабалася „хахлоў мачыць“… Калі раней у вагонах метро або ў аўтобусах трымаўся свежы перагар, то цяпер адчуваецца ўнутраная насцярожанасць і злосць. Ну, а перагар не вывеяўся…», — піша мне маскоўскі прыяцель.

Дарэчы, баюся нават казаць Прыгожай Маркізе, што на Ісык-Куль ёй, магчыма, таксама не ўдасца паляцець: у маскоўскіх аэрапортах на мінулым тыдні было пекла з-за атак дронаў.

І калі гаварыць пра тое, «куды гэта ўсё коціцца», рана ці позна знаёмыя задаюць мне адно і тое ж пытанне: ці не зачыняць расійскія ўлады выезд з краіны, калі ўцёкі іх грамадзян стануць такімі ж або яшчэ больш масавымі, як у 2022-м? Раней я ўпэўнена адказвала: не, не зачыняць. З’язджаюць якраз нязгодныя або, як мінімум, тыя, хто не жадае ўдзельнічаць. Для ўлады гэта выгадна — знікае крыніца магчымых праблем. Цяпер усё часцей задумваюся.

Бо крыніцай праблем могуць стаць ужо фактычна ўсе слаі насельніцтва, аж да самых паслухмяных і лаяльных. Падкупіць усіх ужо не атрымаецца — грошай няма. Запалохаць? Пабягуць яшчэ хутчэй.

Пры цяперашнім дэфіцыце работнікаў (у сферы абаронкі і дзяржзаказу, адзначу) гэта можа стаць праблемай. Уводзіць працоўную павіннасць і тыловую мабілізацыю? Зноў жа пабягуць хутчэй. Карацей, куды ні кінь — паўсюль клін. А самы лагічны выхад — спыніць вайну і паслабіць гайкі — уладзе катэгарычна не падабаецца. І якім можа быць наступны ход у такой сітуацыі?

Тацяна Рыбакова, The Moscow Times

Вы можаце падтрымаць сайт Charter97.org наступным чынам:

РАЗЛІКОВЫ МУЛЬТЫВАЛЮТНЫ РАХУНАК ДЛЯ АХВЯРАВАННЯЎ:

Назва банка: Bank Millennium S.A.
Адрас: ul. Stanislawa Zaryna, 2A, 02-593, Warszawa
IBAN: PL97116022020000000216711123
SWIFT: BIGBPLPW
Імя ўладальніка рахунку: Fundacja “KARTA ‘97”
рызначэнне аплаты: Darowizna na cele statutowe

Звязацца з намі можна праз адрас charter97@gmail.com