Лукашэнка паверыў у цуда-рыбу і залатыя яйкі

Эканаміст расказаў пра правалы лукашэнкаўскай гігантаманіі.

Стратная беларуская цэментная галіна насамрэч не адрозніваецца ад усіх астатніх галін, якія гэтак жа бясслаўна былі мадэрнізаваныя і трапілі ў цяжкае фінансавае становішча, — адзначыў Сяргей Чалы на «Радыё Свабода». — Кожны раз усё пачынаецца з таго, што Лукашэнка, як чалавек, які не вельмі здольны мысліць сістэмна, спрабуе знайсці нейкую адну ідэю, якая, аднак, можа быць даволі нішавой.

Напрыклад, нядаўна ў яго была ідэя з рыбгаспадаркамі або з перапёлчанымі яйкамі. Яму кажуць, што цяпер там рэнтабельнасць 25–40%. І ён адразу прымае рашэнне: тады давайце ўсе будзем гэтым займацца, давайце яшчэ 15 такіх рыбгасаў, будзем рэзка павялічваць вытворчасць, бо рынак безданны.

Цэментная галіна аказалася стратнай, таму што рынак ніколі не пралічваўся. Быў кароткі перыяд, калі ў Расіі існаваў дэфіцыт цэменту і цэны ўзляцелі.

Адразу некалькі нашых цэментных вытворчасцяў былі, як у нас гэта называецца, мадэрнізаваныя, але фактычна гэта не была мадэрнізацыя, бо тэхналогія засталася старая.

Проста ўзялі кітайскія грошы, кітайскіх спецыялістаў і кітайскія тэхналогіі. Адпаведна, з’явіліся замежныя крэдыты. І пачалі выпускаць аб’ёмы, тыражуючы гэтую ідэю, якую не варта было маштабаваць, бо рынак для гэтага апынуўся занадта малым.

Да таго ж расіяне самі даволі хутка закрылі гэты дэфіцыт, то-бок пабудавалі ўласныя заводы з сабекоштам цэменту меншым, чым у беларускага.

У выніку мы засталіся з дарагім цэментам, якога шмат, і прадаваць яго ў Расію даводзілася ніжэй за сабекошт. А страты, даўгі павіслі на гэтых прадпрыемствах.

Далей заўжды адбываецца адно і тое ж: што будзем рабіць, давайце нешта прыдумаем, куды-небудзь гэты цэмент распіхаем, раз на экспарт цана ўпала.

З дрэваапрацоўкай быў увогуле мадэльны прыклад. ДВП пачалі выпускаць на кожным дрэваапрацоўчым прадпрыемстве. Адпаведна, цана ўпала ў тры разы. І ўсе задумаліся, чаму ў нас не атрымліваецца.

Вядома, не атрымліваецца, таму што вы выкінулі на рынак велізарную колькасць свайго тавару. А рынак працуе так: чым больш прапанова, тым меншая цана. Потым пачынаюць прыдумваць, куды дзець тое, што вырабілі.

З той жа цэментнай галіной вырашылі будаваць бетонныя дарогі. Пры гэтым тэхналогій не было, спецыялістаў не было, карысталіся досведам пецярбургскіх будаўнікоў, штосьці там закупалі.

Чалы падкрэслівае, што адзін і той жа правальны сцэнар ва ўсіх галінах, ці то з цэментам, пялетамі, малаком, цукрам і іншымі вытворчасцямі, заўсёды пачынаўся з неабгрунтаванага жадання Лукашэнкі маштабаваць нейкі маленькі праект, не пралічваючы эканамічную перспектыву і наступствы.

— З перапёлчанымі яйкамі гісторыя ўвогуле атрымалася анекдатычная. Яны збіраюцца заняць прыкладна 60% усяго расійскага рынку! Але так быць не можа, бо тады цана на яйкі будзе зусім іншай. Гэта не маштабуемы прадукт.

Але ў іх падыход усюды аднолькавы — гігантаманія. На мой погляд, у Лукашэнкі ёсць адчуванне, што часу для яго застаецца ўсё меней, і ён спрабуе знайсці любы праект, які хутка прынясе прыбытак. Аднак такіх праектаў па азначэнні няма.

Вось яму сказалі, што класная тэма з рыбай, пасля чаго ён захацеў паўсюль настроіць рыбгасаў. Але адно — разводзіць рыбу ў адкрытых вадаёмах, і зусім іншае — пабудаваць завод, які працуе па замкнёнай тэхналогіі.

Там зусім іншыя патрабаванні да абсталявання, да кармоў. А кармы, якія выпускае БНБК і якія трэба кудысьці дзяваць, насамрэч горшыя і даражэйшыя, чым імпартныя, у чым прызналіся самі вытворцы.

Потым высветлілася, што яшчэ трэба купляць ікру або не купляць, але зрабіць яшчэ тры вытворчасці для атрымання ікры, малькоў і г.д. То бок ідэя «давайце хутка зарабім грошай» абрастае велізарнай колькасцю таго, што яшчэ трэба.

Быў і выдатны прыклад са «спасеннем» «Камволя», для якога хацелі вырабляць айчынную воўну і развіваць авечкагадоўлю.

Пры гэтым Чалы звярнуў увагу на тое, што ў замежных інвестараў падобныя праекты атрымліваліся.

— Напрыклад, я параўноўваў «Кроноспан» з ААТ «Івацэвічдрэў». Там прыкладна аднолькавы аб’ём выпуску, але на «Кроноспане» працавала ў тры разы менш людзей. Вось і ўся розніца.

А ў нас усе буйныя прадпрыемствы з савецкіх часоў працуюць як сабесы. Яны маюць лішнюю занятасць, а гэта схаванае беспрацоўе, адпаведна, плацяць дапамогі па схаваным беспрацоўі. Потым мы дзівімся, чаму ўсе такія вытворчасці стратныя.

Бо задача Лукашэнкі з самага пачатку была такая — захаваць усе заводы, якія дасталіся нам ад Савецкага Саюза, і забяспечыць на іх занятасць з захаваннем калектываў. Вось гэтую задачу яны і вырашылі.

Пры гэтым Лукашэнка знаходзіцца ў рэжыме, калі вінаватыя ўсе, акрамя яго, бо па сутнасці ўсё, што ён павінен сказаць: «Прабачце, гэта я накасячыў, гэта былі мае ідэі».

У кожным правальным выпадку можна знайсці момант, калі Лукашэнка прыязджае і тым, хто лепш разбіраецца — дырэктару завода, профільнаму міністру, спецыялістам — кажа: «Верце мне, рынак безданны, усё будзе вырабляцца, я лепш за вас ведаю».

Пасля гэтага завод апынаецца стратным, ён знаходзіць туды новага дырэктара, кажа яму, маўляў, цяпер у цябе выйсця няма, ты мусіш зрабіць працу прыбытковай.

Але гэта немагчыма пры выкананні ўсіх яго патрабаванняў. Так і атрымліваецца, што вінаватыя ўсе, акрамя яго.

Вы можаце падтрымаць сайт Charter97.org наступным чынам:

РАЗЛІКОВЫ МУЛЬТЫВАЛЮТНЫ РАХУНАК ДЛЯ АХВЯРАВАННЯЎ:

Назва банка: Bank Millennium S.A.
Адрас: ul. Stanislawa Zaryna, 2A, 02-593, Warszawa
IBAN: PL97116022020000000216711123
SWIFT: BIGBPLPW
Імя ўладальніка рахунку: Fundacja “KARTA ‘97”
рызначэнне аплаты: Darowizna na cele statutowe

Звязацца з намі можна праз адрас charter97@gmail.com