«Я гэтых грошай нават у руках не трымаў»

Беларус стаў паручыцелем і зламаў сабе жыццё.

Болей за 20 гадоў таму мінчанін Аляксандр згадзіўся дапамагчы сябру, якога ведаў шмат гадоў. Па просьбе прадпрымальніка ён адкрыў на сваё імя фірму, а потым падпісаў паручыцельства па банкаўскім крэдыце. Тады ўсё гэта здавалася яму звычайнай фармальнасцю і паслугай для блізкага чалавека. Аднак праз некалькі месяцаў сябра арыштавалі і адправілі ў калонію, а Аляксандр застаўся сам-насам з чужым доўгам. Ён страціў сям’ю, кватэру, значную частку даходаў і дагэтуль выплачвае крэдыт, грошай ад якога ніколі не бачыў. Як так атрымалася, чытайце ў матэрыяле, піша Onliner.

«Падруга пазнаёміла з бізнесменам»

Да ўсёй гэтай гісторыі жыццё Аляксандра складвалася даволі звычайна. З маладосці ён працаваў з тэхнікай і аўтамабілямі, скончыў інстытут па профільнай спецыяльнасці і заўсёды лічыў сябе чалавекам працы. На пачатку 1990-х некалькі гадоў працаваў у Германіі, а потым вярнуўся ў Беларусь на ўласнай машыне — па тых часах гэта ўжо лічылася сур’ёзным дасягненнем.

— Увогуле, дзевяностыя былі зусім іншым часам. Тады за $50 можна было пражыць месяц, а тую ж машыну можна было абмяняць на кватэру. Бізнес толькі з’яўляўся, многія пачыналі нешта прадаваць, вазіць, адкрываць фірмы. Усё трымалася ў асноўным на даверы і асабістых знаёмствах.

Дык вось, пасля маёга вяртання адна знаёмая пазнаёміла мяне з Валянцінам — пачаткоўцам-бізнесменам, які займаўся пастаўкамі аргтэхнікі. Гэта былі самыя першыя камп’ютары, якія толькі пачалі масава з’яўляцца ў нас. Памятаю, прадавалі яшчэ 386-я мадэлі, факсы, ксероксы.

Першае ўражанне Валянцін ствараў добрае: камунікабельны, энергічны, заўсёды ў руху, пастаянна з нейкімі ідэямі і праектамі. Ён умеў знаходзіць агульную мову з людзьмі, быў вясёлы, кампанейскі чалавек. Вакол яго заўсёды нехта круціўся, пастаянна ішлі нейкія справы, перамовы, пастаўкі. Было відаць, што чалавек умее зарабляць грошы і адчувае сябе ўпэўнена.

Ён прапанаваў мне працаваць вадзіцелем на сваёй машыне. Я згадзіўся.

Спачатку нас звязвала толькі праца, але паступова адносіны сталі значна бліжэйшымі. Мы зносіліся сем’ямі, разам адзначалі дні нараджэння і святы.

Канечне, я бачыў, што Валянцін быў не без недахопаў: мог выпіць, любіў казіно, часам уплёўваўся ў сумнеўныя гісторыі. Але тады мне здавалася, што гэта проста асаблівасці характару паспяховага бізнесмена з дзевяностых. Нічога такога, што прымусіла б спыніць давяраць яму, я не заўважаў.

«Ён прапанаваў адкрыць фірму на маё імя і стаць паручыцелем»

Так прайшлі амаль два дзесяцігоддзі. За гэты час Аляксандр стварыў сям’ю, ажаніўся, у яго нарадзіўся сын. Валянцін таксама не стаяў на месцы. Яго бізнес пастаянна змяняўся: пасля аргтэхнікі былі харчовыя прадукты і іншыя напрамкі.

— За ўвесь гэты час у мяне ні разу не ўзнікла думкі, што калісьці менавіта гэта знаёмства цалкам разбурыць маё жыццё.

Пераломны момант адбыўся прыкладна ў 2013 годзе. Да таго часу мы з Валянцінам ведалі адзін аднаго больш за 20 гадоў. Таму, калі ён папрасіў мяне адкрыць на сваё імя фірму, нічога падазронага ў гэтым я не ўбачыў.

Ён патлумачыў усё проста: патрэбная яшчэ адна кампанія для працы. Што менавіта праз яе будуць рабіць, я асабліва не распытваў. Ды і, шчыра кажучы, ніколі не лез у яго бізнес. У кожнага была свая праца. Я займаўся сваімі справамі, ён — сваімі. За 20 гадоў ён ні разу мяне не падводзіў, таму прычын не давяраць яму ў мяне не было.

Фірму зарэгістравалі на мяне. Фармальна я лічыўся дырэктарам, але фактычна ніякімі працэсамі не кіраваў. Наколькі я разумею, усімі рахункамі, дакументамі і бухгалтэрыяй займаліся Валянцін і бухгалтар. Я туды амаль не ўмешваўся.

Праз нейкі час я вырашыў, што фірму пара закрываць. Сказаў пра гэта Валянціну. Ён адказаў, што закрыць кампанію не так проста, як адкрыць, і спачатку трэба вырашыць яшчэ адно пытанне.

Тады і з’явілася гісторыя з паручыцельствам.

Памятаю, ён патэлефанаваў мне і папрасіў прыехаць у банк. Калі я прыехаў, дакументы ўжо былі гатовыя. Мне патлумачылі, што трэба падпісаць паручыцельства па крэдыце для яго фірмы. Адразу скажу: ідэя мне не спадабалася. Я не хацеў станавіцца паручыцелем і браць на сябе чужыя абавязкі.

Але Валянцін пераконваў, што гэта звычайная фармальнасць. Казаў, што без гэтага банк не дасць крэдыт, а потым ужо можна будзе спакойна закрыць фірму, аформленую на мяне. Ніякіх праблем, паводле яго слоў, узнікнуць не магло.

Я шмат разоў задаваў сабе пытанне, чаму тады не адмовіўся. Напэўна, таму што перад мной быў не выпадковы чалавек. Гэта быў сябар, якога я ведаў многія гады, чалавек, з якім мы працавалі поруч амаль палову жыцця. Таму я проста ўзяў ручку і паставіў подпіс.

«Сябра пасадзілі, а даўгі перайшлі на мяне»

Пазней Аляксандр даведаўся, што падпісаў паручыцельства па крэдыце на суму 195 млн неденамініраваных беларускіх рублёў (прыкладна $22—23 тыс.). Паводле дагавора, грошы прадастаўляліся фірме Валянціна ў выглядзе овердрафту тэрмінам на адзін год — да студзеня 2014-га.

Пры гэтым адказнасць паручыцеля не абмяжоўвалася толькі сумай крэдыту. У дакуменце было ўказана, што ў выпадку праблем з выплатамі Аляксандр адказвае перад банкам амаль нараўне з пазычальнікам — за асноўны доўг, працэнты, камісіі і магчымыя штрафныя санкцыі.

— Пасля таго як я падпісаў паручыцельства, нейкі час нічога не адбывалася. Фірму, якую адкрывалі на мяне, у выніку закрылі. Я падумаў, што на гэтым уся гісторыя скончылася. Я працягваў працаваць, займаўся сваімі справамі.

Праўда, неўзабаве Валянцін сказаў, што я яму больш не патрэбны, і звольніў мяне. Але тут я нават асабліва не засмуціўся. Даўно хацеў вярнуцца да працы з аўтамабілямі, таму амаль адразу ўладкаваўся майстрам на СТА. Калі шчыра, тады мне нават здавалася, што ўсё складваецца да лепшага.

Але літаральна праз пару месяцаў пачаліся непрыемнасці.

Мне распавядалі, што ў офіс да Валянціна прыйшлі сілавікі. Сапраўднае «маскі-шоў» — з вобшукамі, праверкамі і ўсім астатнім. На той момант я там ужо не працаваў, таму напрамую мяне гэта не закранула. Але потым пачалі выклікаць у Следчы камітэт, дапытвалі, задавалі пытанні. Пазней я яшчэ і ў судзе выступаў сведкам.

Што менавіта яны там рабілі, я дагэтуль толкам не ведаю. Казалі пра нейкія схемы з абнаяўненнем грошай, але я ў гэтыя справы ніколі не лез. У мяне была свая праца: адвезці, прывезці, нешта даставіць. У бухгалтэрыю і фінансы я не ўмешваўся.

У выніку Валянціну далі 6 гадоў калоніі. Яшчэ некалькі чалавек таксама атрымалі рэальныя тэрміны. Памятаю, тады я падумаў: добра, што мяне ўжо не было ў гэтай кампаніі і гэтая гісторыя абышла мяне бокам. Як высветлілася, памыляўся.

Праз нейкі час мне прыйшла павестка ў суд. У суд з’явіўся прадстаўнік банка з нечымі разлікамі і дакументамі. Мяне спыталі толькі адно: падпісваў паручыцельства? Я адказаў, што падпісваў. Тады я ўпершыню зразумеў, што крэдыт, які браў Валянцін, цяпер хочуць спагнаць з мяне.

«У выніку сума доўгу вырасла ўдвая»

— Калі мне агучылі суму, я быў у шоку. Сам крэдыт быў на 195 млн рублёў — тады гэта было больш за $20 тыс. Але, пакуль ішло следства, суды і ўсе гэтыя разборы, банк працягваў налічваць працэнты. У выніку сума вырасла прыкладна да 258 млн рублёў.

Найбольш крыўдна было нават не гэта. Я гэтых грошай у руках ніколі не трымаў, імі не карыстаўся, нічога на іх не набываў, ніякай выгоды не атрымаў. Крэдыт браў не я, бізнес быў не мой, але па дакументах выходзіла, што адказваць цяпер павінен менавіта я.

Я спрабаваў зразумець, як гэта наогул магчыма.

Рахункі фірмы былі арыштаваныя, чалавек, які браў крэдыт, сядзеў у турме. Банку гэта было вядома. Адкуль у такой сітуацыі маглі ўзяцца грошы на выплаты? Але гэта нікога не цікавіла.

Памятаю свой стан у той момант: проста шок. Мне здавалася, што такую суму я не зараблю за ўсё жыццё. Я выйшаў з суда і не разумеў, што рабіць далей.

У галаве была толькі адна думка: як наогул жыць з такім доўгам?

Амаль адразу пачалі ўводзіць абмежаванні. Мне забаранілі выезд за мяжу, потым з’явіліся праблемы з паляўнічым білетам, пачалі прыходзіць лісты ад судовых выканаўцаў. На працу прыйшла пастанова ўтрымліваць частку зарплаты. І тады я ўпершыню зразумеў, што гэтая гісторыя не скончыцца ні праз месяц, ні праз год — яна расцягнецца на дзесяцігоддзі.

Потым з’явіліся судовыя выканаўцы. Яны прыходзілі дадому, апісвалі маёмасць. Памятаю, як складалі спісы: пральная машына, мэбля, нейкія бытавыя рэчы. Нешта потым даводзілася выкупляць назад.

Паралельна пачаліся праблемы ў сям’і. Жонка таксама аказалася ўцягнута ў усю гэтую гісторыю. Арыштоўвалі банкаўскія карткі, прыходзілі лісты, пастаянна былі нейкія праверкі і абмежаванні. Яна нервнічала не меней за мяне. Я яе разумею: маладой сям’і і без таго цяжка, а тут раптам аказваецца, што муж павінен велізарныя грошы.

Некалькі гадоў мы яшчэ спрабавалі захаваць адносіны. Нягледзячы на даўгі і пастаянны стрэс, працягвалі жыць разам і выхоўваць сына. Аднак у выніку шлюб не вытрымаў выпрабавання — праз некалькі гадоў мы ўсё ж такі развяліся. Я не магу сказаць, што вінаваты толькі доўг, але, калі б гэтай гісторыі не было, упэўнены, маё жыццё склалася б зусім інакш. І сям’я, хутчэй за ўсё, таксама захавалася б.

Я і сам тады жыў быццам у тумане: пастаянныя суды, паперы, выканаўчыя вытворчасці. Пачаліся праблемы са здароўем. Сэрца пачало падводзіць, з’явілася бессань. Памятаю, піў заспакаяльныя. Уначы ляжыш і думаеш: як наогул з гэтага выбрацца?

Найбольш непрыемна было на працы. Калі прыходзіць папера пра ўтрыманне паловы зарплаты, людзі пачынаюць задаваць пытанні. Хтосьці глядзіць падазрона, хтосьці думае, што ты махляр або яшчэ нешта нарабіў. Даводзілася кожнаму тлумачыць, што адбылося насамрэч.

«Ён выйшаў з турмы і абяцаў усё вярнуць»

— Калі Валянцін выйшаў з турмы, я, шчыра кажучы, абрадаваўся. Думалася: ну, нарэшце чалавек на волі, цяпер пачне разбірацца са сваімі даўгамі і выканае абяцанні. Ён сам мне патэлефанаваў, сказаў, што хоча сустрэцца. Мы сустрэліся, пагаварылі. Ён запэўніваў, што ўсё разумее і абавязкова разлічыцца. Казаў: «Не перажывай, я ўсё вярну».

Мы сустракаліся яшчэ некалькі разоў. Я прыязджаў да яго дадому ў Ждановічы. Сядзелі, размаўлялі, пілі чай. Ён зноў абяцаў, што ўсё наладзіцца і што мне няма пра што хвалявацца. Але час ішоў, а нічога не змянялася. Калі я пытаўся пра грошы, адказ заўсёды быў адзін і той жа: грошай няма.

Пры гэтым я бачыў, што жыве ён зусім не як чалавек без грошай. Яго двухпавярховы дом нікуды не знік, а потым ён і ўвогуле запрасіў мяне на сваё вяселле. Я дагэтуль не ведаю, як да гэтага ставіцца. Чалавек ведае, што праз яго я больш за 10 гадоў выплачваю чужы крэдыт, ведае, што ён вінны мне грошы, ведае, у якім становішчы я знаходжуся, але пры гэтым ладзіць вяселле ў рэстаране за горадам і кліча мяне ў госці.

Відаць, менавіта тады да мяне канчаткова дайшло, што ўсе абяцанні так і застануцца абяцаннямі.

Я не ўладкоўваў скандалаў і не спрабаваў з ім сварыцца: такі ўжо я чалавек. Пасля ўсяго гэтага наша зносіны паступова сышлі на нішто. Апошнія некалькі гадоў мы ўвогуле не размаўляем. Што б я сказаў яму цяпер? Напэўна, ужо нічога. Усе словы даўно былі сказаны. Ды і змяніць яны ўжо нічога не змогуць.

Навучыўся жыць без грошай

Цяпер Аляксандр атрымлівае прыблізна 900 рублёў у месяц, з якіх каля 450 адразу ідзе ў залік доўгу. У папярэднія гады сумы змяняліся разам з працай і зарплатай, але прынцып заставаўся тым жа: значная частка заробку аўтаматычна спісвалася па выканаўчай вытворчасці. Паводле яго слоў, яму давялося навучыцца жыць максімальна эканомна.

— З часам я проста навучыўся жыць без грошай. Атрымліваеш зарплату — палову адразу забіраюць. Купіць якую-небудзь вопратку, кудысьці з’ездзіць, нешта адкласці — пра гэта гаворкі ўжо не было. Добра, што дапамагалі сваякі. Часам бацька прывозіў прадукты, часам хтосьці даваў грошы ў доўг. Без гэтага было б зусім цяжка.

З кватэрай атрымалася асобная гісторыя. Калі ўсё гэта пачалося — даўгі, суды, выканаўчыя вытворчасці, — я ўжо дрэнна разбіраўся, што адбываецца. І вось тады жонка прапанавала перааформіць кватэру на яе маці: маўляў, так будзе спакайней. У цешчы іншае прозвішча, да маіх даўгоў яна дачынення не мае — значыць, кватэру ніхто не кране. У той момант гэта падалося мне разумным рашэннем. Я згадзіўся і аформіў дарственную.

Тады я быў упэўнены, што кватэра застаецца ў сям’і, тым больш у дагаворы прапісалі маё пажыццёвае права пражывання. Я думаў: ну якая розніца, на каго аформлены дакументы, калі ўсе свае людзі. А потым прайшло некалькі гадоў, і, як я ўжо казаў, мы з жонкай развяліся.

І тут я раптам зразумеў, што кватэра мне больш не належыць. Найбольш крыўдна, што рабілася ўсё гэта дзеля сям’і, а ў выніку атрымалася так, што я застаўся і з доўгам, і без кватэры. Цяпер мы жывём у той жа трохпакаёвай кватэры: я, былая жонка і сын. Раз’ехацца магчымасці няма. Кожны жыве сваім жыццём, я зносіны падтрымліваю толькі з сынам.

«Найдаражэйшы подпіс у маім жыцці»

— З таго подпісу прайшло больш за 10 гадоў, а наступствы я разграбляю дагэтуль. Доўг амаль выплаціў, цяпер засталося каля 12,8 тыс. рублёў. Калі ўспамінаю, колькі ўжо ўтрымалі за ўсе гэтыя гады, становіцца страшна. Але выбару няма, плачу далей.

Абмежаванні таксама нікуды не падзеліся. Нядаўна мне адключылі мабільную сувязь і інтэрнэт. Камусьці гэта можа падацца драбязой, але, калі ў цябе сын-падлетак, гэта становіцца праблемай. У яго вучоба, сябры, звычайнае жыццё, ды і мне самому сувязь патрэбная па працы.

Перыядычна спрабуюць абмежаваць вадзіцельскія правы. Кожны раз даводзіцца прыносіць даведкі з працы і даказваць, што без машыны я проста не змагу зарабляць.

За гэтыя гады я шмат што пераасэнсаваў. Вядома, часта задаваў сабе пытанне, чаму тады не адмовіўся, чаму не сказаў цвёрдае «не» проста ў банку. Напэўна, таму што давяраў чалавеку.

Калі б мяне зараз спыталі, які галоўны ўрок я вынес з гэтай гісторыі, я б адказаў проста: ніколі не станавіцеся паручыцелем, калі не гатовыя самі выплачваць гэты доўг. Не важна, хто просіць: сваяк, сябра дзяцінства або чалавек, якога вы ведаеце 20 гадоў.

І яшчэ я б параіў не даваць у доўг больш, чым вы гатовыя страціць.

Вы можаце падтрымаць сайт Charter97.org наступным чынам:

РАЗЛІКОВЫ МУЛЬТЫВАЛЮТНЫ РАХУНАК ДЛЯ АХВЯРАВАННЯЎ:

Назва банка: Bank Millennium S.A.
Адрас: ul. Stanislawa Zaryna, 2A, 02-593, Warszawa
IBAN: PL97116022020000000216711123
SWIFT: BIGBPLPW
Імя ўладальніка рахунку: Fundacja “KARTA ‘97”
рызначэнне аплаты: Darowizna na cele statutowe

Звязацца з намі можна праз адрас charter97@gmail.com