«Спачатку жартуюць — потым просяць прыехаць»

Беларус, які працуе асенізатарам, расказаў, чаму грошы не пахнуць.

Праца асенізатара — адна з тых, пра якія прынята жартаваць значна часцей, чым спрабаваць разабрацца, як яна ўладкаваная. Тым часам за кожным выклікам стаяць дзясяткі кіламетраў паездак, пастаянны рамонт старога МАЗа, шлангі, якія зношваюцца за некалькі месяцаў, і сэптыкі, у якіх можна знайсці што заўгодна — ад будаўнічага смецця да мабільных тэлефонаў. Сённяшні герой «Онлайнера» — Мікалай, які ўжо адзінаццаць гадоў адпампоўвае каналізацыю ў Мінску і ваколіцах. Журналісты пагаварылі з ім пра тое, як прыходзяць у гэтую прафесію, колькі можна зарабіць і як аднойчы ён ледзь не застаўся без галоўнай дэталі сваёй машыны.

Асобнага радка «асенізатар» у дыпломах няма, спецыяльнай школы з вучэбнымі бочкамі і выпускным экзаменам таксама не існуе. Як расказвае Мікалай, у гэтую прафесію звычайна заходзяць праз вадзіцельскую кар'еру: спачатку садзяцца побач з больш дасведчаным чалавекам, глядзяць, як абыходзіцца з машынай і шлангам, а затым спрабуюць самі.

— Да гэтага я некалькі гадоў працаваў вадзіцелем, проста ездзіў на іншых аўтамабілях. Потым мне прапанавалі паспрабаваць тут. Ну, я паспрабаваў — так і застаўся. Ніякіх сумненняў або дрэнных думак наконт гэтай працы ў мяне наогул не было. Для мяне галоўнае — гэта сама праца вадзіцелем, бо большую частку часу я знаходжуся за рулём, а ўсё астатняе ідзе ўжо як дадатак да гэтай прафесіі.

— А каб пачаць сваю справу, колькі грошай можа спатрэбіцца на старце?

— Я працую наёмным вадзіцелем, і мне за маю працу плацяць заробак. А калі вы хочаце зайсці на рынак як ІП, напрыклад, то спатрэбіцца нядрэнны такі стартавы капітал. Тут трэба разумець, якую машыну ты хочаш купляць і якую мэту пераследуеш. Адны купляюць аўто для таго, каб проста працаваць на сябе, іншыя бяруць адразу некалькі машын, наймаюць вадзіцеляў і так раскручваюцца.

Як па мне, калі пачынаць з маленькіх аб'ёмаў, то ёсць з адной машыны, то, магчыма, хопіць і $10 тыс. Але тут складана казаць, бо трэба глядзець стан машыны.

МАЗ, якому больш за 30 гадоў, і бочка

Працоўны інструмент Мікалая — МАЗ-5337 1991 года выпуску з 12-кубовай цыстэрнай і вакуумнай помпай. Грузавік даўно не новы, таму дробны рамонт для яго — звычайная справа. Вадзіцель рэгулярна мяняе пракладкі і ўшчыльняльнікі, каб машына не падсмоктвала паветра, сочыць за помпай і шлангамі.

— Найважнейшае ў машыне — утрымаць бочку. Усё астатняе можна купіць, пачыніць, а вось калі бочку складзе, то гэта ўжо сур'ёзная праблема. У мяне такое раз было, калі качаў глыбокі калодзеж. Тут бац — чую хлопок. Спачатку наогул не зразумеў, што здарылася. Потым выйшаў з кабіны, гляджу, а заднюю частку бочкі проста ўцягнула ўнутр. Мы потым залівалі яе вадой, падавалі паветра кампрэсарам, каб назад выгнуць. Але нічога не дапамагло, яна ўжо была стомленая ад жыцця, давялося мяняць. Добра, што тады з яе нічога не пацякло.

Яшчэ адзін пастаянны расходнік — шлангі. Іх Мікалай цягне па дварах, праз платы і паміж дрэвамі, таму служаць яны па-рознаму: дзесьці хапае на паўтара года, а бывае, што рвуцца ўжо праз некалькі месяцаў.

— Тут як пашанцуе. Калі па траве цягаеш, то шланг жыве даўжэй. Па асфальце або па жвіры зношваецца хутка. Зімаю ў маразы можа трэснуць. Бывае, у глыбокім калодзежы ён перагінаецца, унутры збіраецца вадкасць, і кольцы пачынаюць ламацца. Таму шлангі ў нашай прафесіі — пастаянны расходнік.

«Першы дзень? Паглядзеў, ацаніў абстаноўку і пайшоў працаваць»

Здаецца, першы працоўны дзень асенізатара павінен запомніцца на ўсё жыццё. Мікалай пасля невялікай паўзы толькі паціскае плячыма і сцвярджае, што нічога такога ў яго не было.

— У першы працоўны дзень, як і ў любой працы, спачатку праходзіш стажыроўку. Мне паказалі, як усё ўладкавана, што трэба рабіць, а далей я ўжо самастойна прыступіў да працы. Я разумеў, куды іду, разумеў, чым давядзецца займацца, таму ніякіх нечаканасцяў для мяне тут не было.

Жонка і сябры да маёй працы ставяцца нармальна. Як па мне, галоўнае, як кажуць, каб быў даход.

Першыя заказы, успамінае Мікалай, выконваліся не так хутка, як цяпер.

— У першыя дні ўсё атрымлівалася марудна. Хацелася зрабіць працу якасна, таму я і не спяшаўся. Цяпер ужо ўсё атрымліваецца значна хутчэй. Нейкіх сур'ёзных «касякоў» у мяне не было. Калі і здаралася якая дробязь, я заўсёды стараўся вырашыць яе на месцы, каб і заказчык не крыўдзіўся, і самому потым на душы было спакойна. Адзін раз у вузкім заездзе трохі «падраўняў» чалавеку вароты. Вось, напэўна, гэта мой самы вялікі «касяк».

— З чаго пачынаецца дзень асенізатара?

— З кубка кавы, — смяецца Мікалай. — А далей завёў машыну — і паехаў, як кажуць, да перамогі. Бывае так, што, дапусцім, з вечара паленаваўся прыбраць паветра ў бочцы або якую-небудзь пракладку памяняць, тады яшчэ раніцай нешта дзесьці падкручваеш. Сам працоўны дзень выглядае так: прыязджаеш на аб'ект, адпампоўваеш каналізацыю, потым едзеш на зліўны пункт, зліваеш бочку і накіроўваешся да наступнага заказчыка. Мяняюцца толькі маршрут і колькасць заказчыкаў.

Цяпер па Мінску зліўны пункт фактычна адзін. Таму бывае, што ад аб'екта да яго ехаць 10 кіламетраў, а бывае, што і ўсе 50. Раней, калі кропак зліву ў горадзе было больш, удавалася рабіць восем заказаў за дзень. Сёння за дзень прыкладна рэальна выканаць тры—пяць заказаў, але зразумела, што ўсё залежыць ад адлегласцей.

— Цяжкая ў вас праца?

— На самай справе больш за ўсё стамляешся ад дарогі. За дзень можна наматаць 300—400 кіламетраў. Машын шмат, пастаянна трэба сачыць і за дарогай, і за іншымі вадзіцелямі, і за сабой. Вось гэта сапраўды выматвае. А адпампаваць саму каналізацыю — справа некалькіх хвілін.

Пры гэтым ёсць рэчы, якія раздражняюць нават вопытнага вадзіцеля: напрыклад, калі ў сэптык трапляе будаўнічае смецце, анучы, дошкі або вільготныя сурвэткі.

— Самае складанае ў нашай працы — гэта калі ў калодцах смецце. І гаворка тут не толькі пра сурвэткі. Бывае, у каналізацыі плавае будаўнічае смецце, дошкі. Сустракалася нават такое, што і вопратка, і анучы плавалі. Усё гэта даводзіцца адганяць, каб не прысмактвалася да шланга пры адпампоўцы каналізацыі. Калі шланг засорыцца, можа скласці бочку, то бок ты адразу застанешся без працы.

Дарэчы, часам каналізацыя падкідвае прыемныя сюрпрызы.

— Я заўсёды кажу: што трапіла ў каналізацыю, тое прапала. Калі чыстзіцца бочка, знаходзіліся тэлефоны, пярсцёнкі і завушніцы — залатыя яны ці не, не ведаю. Мы сабе нічога не пакідаем, усё адразу выкідваем, бо знайсці ўладальніка праблематычна: той жа тэлефон мог месяцы тры ў бочцы катацца. Бывае, прыязджаеш да кліента, а ён кажа: «Я тут тэлефон уроніў, дапамажыце». Але шукаць яго, вядома, ніхто не будзе.

«Людзі думаюць, што мы смярдзім на ўвесь свет»

Размова пра прафесію асенізатара рана ці позна ўсё роўна зводзіцца да пахаў. Мы таксама не сталі рабіць выгляд, што гэта нас не цікавіць.

— Я ніколі не працаваў у рэспіратары. Проста прыйшоў на стажыроўку, зразумеў, што з гэтымі пахамі справлюся, і ўсё. За адзінаццаць гадоў працы каналізацыйнага паху я ўжо, як кажуць, не адчуваю. Адзінае, што «прабівае», — гэта калі трэба адпампоўваць біятуалеты, але, дзякуй богу, з імі мы працуем рэдка.

Так, бываюць дзіўнасці. Памятаю, быў у мяне адзін заказчык, які, як толькі я прыязджаў, адразу хаваў з падворка ўсіх дзяцей і закрываў вокны ў доме. Пакуль не закрыеш люкі, ён нікога на вуліцу не выпускаў. Яшчэ некаторыя кліенты думаюць, што мы смярдзім на ўвесь свет і да машыны лепш не падыходзіць, а то страціш прытомнасць. Але гэта ўсё лухта. Людзі проста з-за самай спецыфікі прафесіі прыдумваюць лішняе, бо няма там такога моцнага паху.

— А які пах для вас найбольш непрыемны?

— Да любых пахаў прывыкаеш. Вось я сам фарбую машыну — там ацэтонам смярдзіць, але і да яго прывык. Вядома, калі пах зусім рэзкі, ты яго адчуеш, і гэта, напэўна, нават добра: значыць, яшчэ жывы. А так, каб быў нелюбімы пах або любімы, — такога ў мяне няма.

— Для вас грошы не пахнуць?

— Так, грошы не пахнуць. Але пры гэтым гэта самая брудная рэч у свеце.

Колькі зарабляе асенізатар

Калі ўжо грошы ўсё ж усплылі ў размове, самы час высветліць, колькі каштуе адзін заказ і якую суму ў выніку атрымлівае сам вадзіцель.

— Калі браць кошт самога заказу, то тут усё залежыць ад многіх фактараў. У першую чаргу — ад адлегласці да аб'екта, аддаленасці ад зліўнога пункта, складанасці працы, ад таго, колькі шланга трэба разматаць. Калі браць самы просты варыянт, калі аб'ект знаходзіцца побач са зліўным пунктам, то цэны пачынаюцца прыкладна ад 80 рублёў.

Калі размова заходзіць пра ўласны заробак, Мікалай адказвае прыкметна асцярожней. Кажа, гучныя лічбы прыгожа гучаць толькі звонку, але людзі рэдка задумваюцца, колькі грошай ідзе на паліва, абслугоўванне машыны і расходнікі.

— Пра нейкі каласальны даход казаць складана. Канкурэнцыя вырасла, адлегласці сталі большыя. Калі браць сярэдні заробак за дзень, то бывае ад 200 рублёў і вышэй. Можна і 500 рублёў зарабіць, калі вельмі пастарацца. Тут усё залежыць ад таго, як складзецца дзень, якія будуць заказы.

Але трэба ўлічваць, што з гэтых грошай трэба адразу адняць на паліва, на абслугоўванне машыны, на расходнікі. У летні перыяд працуем практычна кожны дзень, субота і нядзеля ў нас выходныя, бо станцыя не працуе. Не скажу, што я мільянер. Не, але майго заробку мне на жыццё хапае.

«Спачатку жартуюць. Потым просяць прыехаць»

Варта чалавеку даведацца, кім працуе Мікалай, і размова амаль заўсёды ідзе па адным сцэнарыі. Спачатку гучыць пара жартаў — без іх, прызнаецца мужчына, амаль ніколі не абыходзіцца. Аднак за гады працы Мікалай прывык да такога стаўлення і даўно не крыўдзіцца.

— Ні на якія песенькі, анекдоты, жарты я не крыўджуся. Пажартавалі і пажартавалі, я заўсёды пазітыўна стаўлюся да гумару. У нашым калектыве няма такога, каб адзін аднаго прыніжаць або абзываць мэтанакіравана. Калі і жартуем між сабой, то па-даброму.

Я лічу, што наша праца сапраўды важная, бо мы аказваем паслугу, якая жыццёва неабходная людзям. Вельмі шмат населеных пунктаў не падключаныя да цэнтральнай каналізацыі, і без асенізатараў ім не абысціся.

Вы можаце падтрымаць сайт Charter97.org наступным чынам:

РАЗЛІКОВЫ МУЛЬТЫВАЛЮТНЫ РАХУНАК ДЛЯ АХВЯРАВАННЯЎ:

Назва банка: Bank Millennium S.A.
Адрас: ul. Stanislawa Zaryna, 2A, 02-593, Warszawa
IBAN: PL97116022020000000216711123
SWIFT: BIGBPLPW
Імя ўладальніка рахунку: Fundacja “KARTA ‘97”
рызначэнне аплаты: Darowizna na cele statutowe

Звязацца з намі можна праз адрас charter97@gmail.com