«Раздаў перцы на працы — усім было неверагодна дрэнна»

Да нядаўняга часу ў Яўгена досвед узаемадзеяння з раслінамі абмяжоўваўся фікусам, за якім спачатку даглядала маці, а потым жонка. Увогуле малады чалавек быў даволі абыякавы да пасадак, пакуль зусім выпадкова не купіў набор для вырошчвання вострых перцаў. Пасля гэтай пакупкі змяніўся не толькі вольны час мінчука, але і дызайн яго кватэры. Цяпер усё падпарадкавана звышвострым «захопнікам» (а мы папярэджвалі).

Набор для вырошчвання, успамінае Яўген, каштаваў каля 40 рублёў. У камплекце былі зямля, пяць насення, гаршочак і простая інструкцыя. Узыйшлі тры перцы, выжылі два. Іх з цягам часу давялося перасаджваць у новыя ёмістасці — Яўген купляў звычайныя пластыкавыя гаршкі прыкладна па 20 рублёў кожны.

— Амаль не купіў няспраўную фіталямпу за 600 рублёў. Добра, што праверыў — збярог сямейны бюджэт. У выніку ўзяў за 100 рублёў лямпу поўнага спектра, свеціць вельмі ярка. Праўда, спачатку зрабіў памылку: на ноч яе не выключаў. Перцам ад гэтага было нядобра, кветкі абсыпаліся. Потым я супакоіўся і проста паставіў іх на акно — заквітнелі і адразу завязаліся. Шчодра купляў угнаенні, падкормкі, стымулятары росту.

Грошай не шкада было, на ўсё патраціў прыкладна 300—500 рублёў.

Яўген прыкідаў прыблізныя выдаткі на вырошчванне першага ўраджаю звышвострага перцу ў кватэры:

Угнаенні — каля 100 рублёў.

Апора для раслін з кольцамі — каля 40 рублёў.

Лямпа — 100 рублёў.

Кілімок з падагрэвам — каля 50 рублёў.

Гаршкі (8 літраў) — па 20 рублёў за штуку.

Набор для вырошчвання — 40 рублёў.

Калі перцы падраслі, Яўген зразумеў, што яго ўласных ведаў для паспяховага агародніцтва не хапае. Маладому чалавеку давялося прагледзець каля 20 гадзін навучальных відэа ў інтэрнэце. Калі цяпер узнікаюць сумненні, ён звяртаецца па параду да ШІ.

Ты першыя перцы, з якіх усё пачыналася, былі заяўлены як «Кароліна Рыпер» — самы востры гатунак у свеце. Што менавіта вырасла, Яўген не ручаецца, але адзін выглядаў дакладна як «каролінскі жнец».

— Раздаў на працы — усім было неверагодна дрэнна, і ўсе радаваліся, наколькі яны вострыя. Паспрабавалі з сябрамі — чэрап знутры свярбіць. Водгукі калегі, які гатаваў з ім плаў, вельмі пазітыўныя.

Цяпер у кватэры ў маладога чалавека жыве ўжо другое пакаленне перцаў.

— Калі купляў пяць відаў у гадаўніку, зрабілі «падставу»: у падарунак паклалі яшчэ пяць. Давялося тэрмінова дакупляць касеты для расады, усё сеяць і за ўсім сачыць. І маці, і жонка кажуць: «Лепш бы ты якія-небудзь чэры пасадзіў». Жонка не радуецца, што ўвесь падваконнік заняты вялікімі перцамі. Мне нават здаецца, што яна іх атруціць хоча, каб вызваліць акно, — жартуе малады чалавек. — У цэлым цікавы досвед — хадзіць у садоўніцкія крамы і пытацца «А дзе ў вас тут нітрат калію?» або «Ці ёсць у наяўнасці HB-101 (актыватар імунітэту раслін. — Заўв. Onlíner) у гранулах?»

Адна праблема: Яўген не ведае, што рабіць са сваімі перцамі. Бо, паводле яго слоў, куст расце 12 гадоў: «Я як нейкі дылер: адзін раз паспрабаваў і іншым раздаю».

— Насамрэч даўно марыў пра дачу або свой дом, пра ўчастак зямлі. Зрабіў выснову: калі ўжо ў кватэры ўсё расце, дык на паветры ці ў парніку дакладна ўзыдзе. Гэты досвед надаў сіл і ўпэўненасці.

Справа не ў тым, што ў краме вострыя перцы дарагія.

Перш за ўсё хацелася павесяліцца, вырасціць нешта ўнікальнае. Бо агуркі ў ўсіх, а перац, які не з нашых шырот, — гэта прыкольна.

«Шклянка суніц у бабулі — 20 рублёў»

Вольга і Юрый ужо былі героямі артыкулаў. Гэтым разам Вольга запрасіла журналістаў прагуляцца па агародзе: «Мая гордасць — суніцы».

Участак у сям’і, адразу скажам, даволі вялікі — 25 сотак, але не ўсю зямлю гаспадыня адвяла пад агарод. Тут некалькі градок цыбулі, градка часнаку, кабачкоў, гарбузоў, буракоў, морквы.

— У дзяцінстве бабуля ўвесь час прымушала мяне нешта палоць. Я ненавідзела гэта. Таму наша першая дача была 5 сотак — і ўсё ў асфальце. А потым прыйшло разуменне, што нам мала месца. Купілі гэты ўчастак, нібыта трэба ж крыху цыбулі, зеляніны…

Сябры сказалі, што самы дарагі ў краме — часнак. І панеслася.

Прынцып Вольгі — нічога не выкідваць, даваць усяму другое жыццё. Скошаную траву наша гераіня ўкладвае паміж раслінамі — атрымліваная мульча не дае глебе перасыхаць і зарастаць пустазеллем. З кантэйнераў ад сродкаў для мыцця зручна паліваць градкі. Галіны пасля абразання вярбы становяцца падпоркамі для таматаў.

На пасадачны матэрыял часта і траціцца не даводзіцца. Зубчыкі часнаку атрымалі ад сваякоў. Рэвень пераходзіў у сям’і ў спадчыну ад дзеда. Грунт не куплялі, выкарыстоўваюць мясцовую зямлю. Угнаенні — таксама бясплатныя, дакладней па бартары.

— Лужок нам касіць не трэба: прыходзяць коні. Дамоўленасць такая: мы ім траву, яны нам арганіку. Яшчэ крапіву можна завараць — гэта лепшыя ўгнаенні. А прамысловыя не купляю, я ў іх нічога не разумею.

Вольга і Юрый купляюць толькі самае неабходнае. Напрыклад, самая танная цяпліца каля пяці гадоў таму абышлася ў 400 рублёў. У гэтым сезоне перакрылі полікарбанат, аддаўшы за два лісты 212 рублёў. Работу Юрый выканаў сам з дапамогай сяброў — разлічваўся шашлыкамі.

— Фінансава ўкладаемся па мінімуме. Але на інструменце эканоміць не варта, — лічыць Вольга. — Культыватар каштаваў каля 400 рублёў, тримэр-кустарэз — 73,94. Кампастар таксама добрая рэч, цана — каля 95 рублёў.

З іншых выдаткаў Вольга пералічвае:

Ацынкаваныя градкі — 51,49 і 63,78 рубля.

Цыбуля-севак — каля 5 рублёў (хапіла на градку, і яшчэ засталося).

Насенне гарбуза — 4 пачкі па 1,29 рубля.

Сродак ад мурашак — каля 15 рублёў.

У гэты пералік не ўносім насенне суніц. Так-то пакетык каштуе 2,5 рубля, але з Вольгай падзялілася кузіна. Кусты выраслі пышныя, і цяпер ужо наша гераіня прымае заказы на пасадачны матэрыял ад знаёмых і сваякоў.

— Шклянка суніц у бабуль, якія прадаюць уздоўж дарог, — 15—20 рублёў. Дарагая ягада. Але я пачала вырошчваць свае, таму што ў сям’і дачкі з’явілася папаўненне. Для маладой маці суніцы значна карыснейшыя за трускаўкі, асабліва белыя, — упэўнена Вольга. — Наступным летам унучка ўжо зможа есці сама.

Домік для духмянай ягады Вольга рабіла так: застлала зямлю картоном, зверху накідала галінак, кампосту, зямлі. Атрымаўся так званы высокі «цяплы град», які вясной прагрэваецца раней за звычайныя. Усю канструкцыю гаспадыня зацягнула чорным спанбондам і высадзіла расаду.

— Вырошчваць сваё з фінансавага пункту гледжання нявыгадна. Але дзеля блізкіх яно таго варта.

Аддаў 3,5 тыс. за цяпліцу. Затое стыльная і чорная

«35 гадоў — пара ў агарод», — так апісаў сваю матывацыю чытач Яўген. Яшчэ два гады таму ў маладога чалавека не было ніякага агароднага досведу, а дача асацыявалася са знясільваючай працай, якой старэйшае пакаленне прысвячае цэлыя дні.

А потым сям’я пераехала з Мінска ў прыватны дом у Фаніпальскім сельсавеце. Жонка Яўгена даглядае малога, якому толькі яшчэ трэба будзе пайсці ў дзіцячы садок. У дэкрэце дзяўчыне захацелася чымсьці заняць вольны час. Гэтым «чымсьці» стаў агарод.

Участак у хлопцаў — 15 сотак, дзе размясціліся той самы газон, высокія туі і градкі ў адкрытым грунце. Паглядзім, як міленіялы афармляюць прастору (ландшафтным дызайнам, дарэчы, займаліся самастойна).

— Мы любім усё стыльнае, сучаснае, і хацелі такую ж цяпліцу — з чорнага профілю. А ў нас яны ў асноўным старомодныя, у выглядзе дуг, ацынкаваныя, — дзеліцца ўражаннямі Яўген. — У выніку знайшоў прыдатную ў Туле — у расійскай мадэлі Аксаны Самойлавай такая ж. Прывезлі, сабралі з сябрам.

Плошча — 6×3 метры, цана цяпліцы — $1200.

За гэтыя 3,5 тыс. беларускіх Яўген атрымаў саму канструкцыю і дадатковыя функцыі — аўтапаліў і аўтафортачку. На наступны сезон хлопцы плануюць падключыць падсвятленне.

— У цяпліцу заказаў самасвал грунту (з запасам), выйшла каля 1 тыс. рублёў. На дарожкі пасыпалі жвір — аб’ём невялікі, мяркую, выйшла каля 60 рублёў. На расходнікі кшталту насення-лейкаў-стаканчыкаў для расады, думаю, патраціў яшчэ каля 200 рублёў.

Цяпліца аказалася, мабыць, адзіным буйным укладаннем. Яўген мяркуе, што яна акупіцца прыкладна за тры сезоны, і ні хвіліны не шкадуе пра выдаткаваныя грошы.

Асноўныя клопаты па вырошчванні ўраджаю цяпер на гаспадыні дома. Паколькі досведу ў хлопцаў не было, дзяўчыне давялося вучыцца ўсяму з нуля. Як перасаджваць, падвязваць, угнойваць — даведвалася ў інтэрнэце.

У агародных справах па меры сіл дапамагае маленькі сын — абразае маленькімі нажніцамі, палівае. «Дзіцяці цікава з гэтым вузацца, гэта ж лепш, чым гаджэты, у якіх многія дзеці цяпер сядзяць. Тут хоць нейкае развіццё», — разважае Яўген.

Хлопцы сцвярджаюць: каб атрымаць ураджай, шмат часу не трэба — дастаткова гадзіны-дзвюх на тыдзень. Паводле слоў Яўгена, «пасадзіў-паліў — яно ўсё само расце».

— Усё не так, як у нашых бацькоў, якія праводзяць у агародзе цэлы дзень. І з-за гэтага мне раней здавалася, што агарод адбірае шмат часу і працы. Для нас гэта адназначна адпачынак, у пэўнай ступені забава.

Нават па размове адчуваецца, як хлопцам падабаецца іх гародніна. Кажуць, смак зусім іншы, чым у крамных. Да таго ж, калі купленыя ў краме прадукты сапсаваліся, іх і выкінуць не шкада. Да выніку ж сваёй працы стаўленне зусім іншае.

— У мамы, дачніцы з шматгадовым досведам, у Радошкавічах толькі з’яўляюцца агурочкі, а ў нас ужо ўсё ёсць, — ганарыцца Яўген. — Цікава вырасціць нешта сваё, тым больш калі гэта першы досвед.