Сенсацыйны даклад аб эканоміцы РФ

Вайна Трампа прынесла РФ 30 млрд долараў, але гэтага недастаткова.

У будучыні, у выпадку дээскалацыі, здабычу нафты могуць чакаць стагнацыя або нават скарачэнне.

Цікава ў гэтай гісторыі тое, што даклад Андрэя Клепача — гэта не ацэнка заходніх аналітыкаў, эмігрантаў або ўкраінскіх экспертаў па санкцыях. Такую карціну малюе былы намеснік міністра эканамічнага развіцця РФ, які на момант падрыхтоўкі дакладу займаў пасаду галоўнага эканаміста дзяржаўнага ВЭБа. Гэта абсалютна сістэмны чыноўнік і навуковец, які паслядоўна падтрымліваў «мэты СВА», казаў пра Данецкую, Луганскую, Херсонскую і Запарожскую вобласці як пра «новыя рэгіёны РФ» і прапаноўваў для іх асобную мадэль развіцця. І вось у маі 2026 года ён апублікаваў несуцяшальны прагноз для эканомікі РФ. А ў жніўні яго звольнілі.

Яго даклад «Эканоміка Расіі і геапалітычныя выклікі» цікавы перадусім тым, што паказвае, як частка расійскай эканамічнай сістэмы сама бачыць сувязь паміж санкцыямі, вайной на Блізкім Усходзе, нафтавымі даходамі і станам бюджэту. І карціна там для Крамля не надта аптымістычная.

У канцы 2025 — на пачатку 2026 года нафтавыя санкцыі пачалі дзейнічаць менавіта так, як ад іх чакалі. Індыя рэзка скараціла закупкі расійскай нафты, тое самае зрабіў і Кітай, а Турцыя спыніла закупкі часткі расійскіх нафтапрадуктаў. Клепач наўпрост піша: «Усё ішло паводле санкцыйнага сцэнара». Калі б такая сітуацыя захоўвалася ўвесь год, то, паводле ацэнкі Інстытута ВЭБ, расійскі бюджэт недаатрымаў бы каля 2–2,5 трлн рублёў у параўнанні з законам аб бюджэце.

Але пачаўся напад на Іран — «дзякуючы Трампу і вайне ў Персідскім заліве мы атрымалі часовую палёгку і скачок цэн на нафту, газ і ўгнаенні».

Блакада Армузскага праліву і рызыка дэфіцыту нафты прывялі да рэзкага росту сусветных цэн. І, як фармулюе сам Клепач, Расія атрымала «часовую перадышку» дзякуючы росту цэн на нафту, газ і ўгнаенні. У сцэнарах ВЭБ гэта выразна бачна. Пры адносна кароткім канфлікце сярэдняя цана Brent у 2026 годзе ацэньваецца прыблізна ў $89 за барэль, Urals — у $68. Пры больш зацяжным канфлікце — ужо ў $103 і $83 адпаведна.

Пры гэтым асноўны выйгрыш Расіі абумоўлены не рэзкім ростам фізічных аб’ёмаў экспарту. У 2025 годзе РФ экспартавала 231 млн тон нафты. Паводле першага сцэнара ВЭБ на 2026 год — 239 млн тон, гэта значыць толькі на 3–4% больш. Аднак сукупныя даходы ад экспарту прадукцыі ПЭК растуць значна больш дзякуючы цонаваму фактару. Менавіта глабальны дэфіцыт энергарэсурсаў часова паслабляе санкцыйныя абмежаванні адносна расійскага экспарту: свету патрэбная нафта, і магчымасцяў цалкам выцесніць расійскія барэлі становіцца менш.

Але санкцыі нікуды не знікаюць. Нават падчас нафтавага шоку Urals застаецца танней за Brent. Гэта значыць, Расія атрымлівае толькі частку глабальнага цэнавага бонусу.

І Клепач наўпрост папярэджвае: выгода ад вайны ў Персідскім заліве — гэта перадусім 2026 год і, магчыма, пачатак 2027-га. Пасля магчымай нармалізацыі сусветнага рынку санкцыйны ціск можа зноў выявіцца ў поўнай меры.

Існуе і другі контур ціску — украінскія ўдары. У дакладзе страты ад удараў па партавой, нафтагазавай, хімічнай і лагістычнай інфраструктуры Расіі ўжо названыя «прыкметным макраэканамічным бар’ерам» для росту. ВЭБ дапускае, што расійская нафтавая галіна замест пашырэння ўваходзіць у фазу спаду, а аб’ём здабычы можа не перавысіць 500–505 млн тон.

Гэта значыць санкцыі і ўкраінскія ўдары ўздзейнічаюць на розныя часткі адной сістэмы. Санкцыі ўскладняюць продаж нафты і зніжаюць яе цану. Удары па НПЗ, партах і транспартнай інфраструктуры абмяжоўваюць магчымасці перапрацоўкі і фізічнага вывазу гэтай нафты.

Асабліва паказальна, што ВЭБ асобна мадэлюе ўдары па экспартнай інфраструктуры як фактар, здольны не толькі скараціць экспарт, але і — у выпадку далейшай эскалацыі — прымусіць Расію скарачаць саму здабычу.

Але самае цікавае пачынаецца далей. Вайна супраць Ірана прыносіць Расіі дзясяткі мільярдаў долараў дадатковай экспартнай выручкі, але практычна не забяспечвае эканамічнага росту. Паводле першага сцэнара, экспарт РФ у 2026 годзе павялічваецца з 422 млрд да 498 млрд долараў. А ВУП — толькі на 0,3%. Пры гэтым інвестыцыі скарачаюцца на 2,5%.

Нават пры значна больш спрыяльным другім сцэнары, у якім экспарт дасягае 566 млрд долараў, ВУП дадае толькі 0,6%, а інвестыцыі скарачаюцца на 1,7%. Менавіта таму сам Клепач піша, што блізкаўсходні канфлікт даў эканоміцы «дадатковае дыханне», аднак станоўчы эфект для рэальнага сектара будзе нязначным.

Частка дадатковых нафтавых даходаў ідзе ў рэзервы, частка — на адток капіталу, частка падтрымлівае бюджэт. Іншымі словамі, расійская эканоміка ўсё горш трансфармуе нафтавую рэнту ў інвестыцыі і доўгатэрміновы рост. А потым надыходзіць 2027 год. У сцэнары ВЭБ цана Urals падае з $68 да $48 за барэль. Агульны аб’ём экспарту РФ — з $498 млрд да $414 млрд, гэта значыць нават ніжэй за ўзровень 2025 года.

І найбольш балюча гэта б’е па бюджэце. У сцэнары Клепача нафтагазавыя даходы федэральнага бюджэту падаюць прыкладна з 9,1 трлн рублёў у 2026 годзе да 6,8 трлн у 2027-м. Агульныя даходы бюджэту аказваюцца прыкладна на 3,3 трлн ніжэй за запланаваныя. І гэта ўжо стварае праблему не толькі для нафтавай галіны.

Выдаткі на абарону застаюцца высокімі. Таму Клепач папярэджвае пра рызыку скарачэння так званых «расходаў на развіццё» — на навуку, адукацыю, інфраструктуру і нацыянальныя праекты.

Механізм такі: больш танная нафта — меншыя даходы бюджэту — большы дэфіцыт — секвестр — менш інвестыцый у будучыню.

Пры гэтым нават зацяжны канфлікт на Блізкім Усходзе не вырашае праблему цалкам. Высокія цэны на нафту здольныя падтрымліваць нафтагазавыя даходы, аднак слабея ўся эканоміка — а разам з ёй і ненефтагазавая падаткавая база. Таму сярэднетэрміновы прагноз ВЭБ вельмі красамоўны. У базавым сцэнары цана на нафту маркі Urals пасля 2026 года падае да 48–57 долараў за барэль і нават да 2030 года не вяртаецца да ўзроўняў, абумоўленых блізкаўсходнім шокам. Сам ВЭБ наўпрост канстатуе: станоўчы эфект ад росту цэн на нафту вычарпаецца ўжо да 2028 года.

А калі дадаць да гэтага новае ўзмацненне санкцый і далейшыя ўкраінскія ўдары па прамысловых і транспартных аб’ектах, Клепач ацэньвае патэнцыйны рост ВУП Расіі ў 2027 годзе толькі ў 1–1,5%.

Адсюль вынікае важная выснова для ацэнкі санкцый. Нельга рабіць выснову, што санкцыі «не працуюць», гледзячы на высокія даходы Расіі ад продажу нафты ў перыяд глабальнага энергетычнага шоку. Да пачатку 2026 года санкцыйны механізм ужо пачаў аказваць ціск на расійскі экспарт і бюджэт. Вайна супраць Ірана проста рэзка змяніла сусветную кан’юнктуру і часова кампенсавала гэты эфект.

Вайна з Іранам выйграла для Крамля час. Але яна не вырашыла ніводнай з праблем, дзеля якіх гэты час быў патрэбны РФ.

Максім Гардус, Facebook

Вы можаце падтрымаць сайт Charter97.org наступным чынам:

РАЗЛІКОВЫ МУЛЬТЫВАЛЮТНЫ РАХУНАК ДЛЯ АХВЯРАВАННЯЎ:

Назва банка: Bank Millennium S.A.
Адрас: ul. Stanislawa Zaryna, 2A, 02-593, Warszawa
IBAN: PL97116022020000000216711123
SWIFT: BIGBPLPW
Імя ўладальніка рахунку: Fundacja “KARTA ‘97”
рызначэнне аплаты: Darowizna na cele statutowe

Звязацца з намі можна праз адрас charter97@gmail.com