«Найпрыгажэйшая краіна ў свеце з тых, дзе я пабывала»

Беларуска лічыць, што знайшла рай на зямлі.

Беларуска засталася ў Чылі — аказалася, там рай на зямлі. Журналісты devby.io пагаварылі з Software Engineer/ Frontend Developer Лізай пра жыццё на другім канцы свету.

— Бачу ў вашым вакенцы зімовую чылійскую раніцу.

— Сёлета зіма ў нас выдалася вельмі дзіўная, нетыповая — халодная і даждлівая. Вось ужо два месяцы запар ліе і ліе.

— А ў Санцьяга ж няма сістэмы цэнтральнага ацяплення?

— Так, і цяпер гэта сапраўдная праблема. Бывае, ноччу на вуліцы +12°, прачынаешся — і ў кватэры +12°. Адзіны варыянт — купіць абагравальнікі і плаціць за электрычнасць.

— Гэта дорага?

— Для параўнання, улетку мы плацім каля 40 еўра за электрычнасць, гэта максімум. А за мінулы месяц з абагравальнікам прыйшоў рахунак на 130 еўра. Але яно таго варта.

А наогул (і для мяне гэта велізарная перавага) — сонца тут амаль круглы год. Восем месяцаў у годзе ты ўвогуле не глядзіш прагноз надвор'я.

«Прыехала ў Чылі ў адпачынак — і краіну закрылі»

— У вас нетыповы старт для распрацоўніцы — лінгвістычная адукацыя ў БДУ. Звычайна гэта хутчэй шлях у HR, PR, SMM і інш.

— Калі ў 17 гадоў паступаеш, звычайна нават не думаеш, што табе гэтая адукацыя прынясе ў будучыні. Так склалася, і я вырашыла пайсці вучыцца мовам. Калі скончылася размеркаванне, трэба было думаць, што рабіць далей. Адна мая падруга працавала ў ІТ — кампанія адкрылася ў 2017–2018, яны актыўна набіралі тэставальнікаў нават без досведу. І ў гэтай кампаніі ў мяне адразу ўсё стала вельмі добра атрымлівацца.

Працавала так каля чатырох гадоў — і настаў момант, калі пара кудысьці рухацца: ужо нават сумна, плюс грашовы фактар. Вырашыла, што пайду вучыцца на распрацоўніка. У кампаніі мяне падтрымалі: «Ідзі, у цябе 100% атрымаецца». Пайшла на курсы па React у IT-Incubator, гэта вельмі моцная беларуская школа.

Да таго часу я ўжо ведала, што хутка паеду ў Чылі.

— Чаму Чылі?

— Я пераехала жыць да свайго мужа, ён чыліец.

Мая гісторыя з Чылі пачалася з таго, што я прыехала сюды ў адпачынак у 2020-м. Тады якраз пачалася пандэмія, праз 10 дзён краіну закрылі на выезд.

Замест адпачынку я засталася тут жыць на восем месяцаў. Калі мяне тут закрылі, я не ведала, што рабіць са сваёй працай у Беларусі. Але кампанія сказала: купі сабе ноўтбук і працуй.

Потым я ўжо і не хацела з'язджаць з Чылі, але не было легальнага спосабу застацца, таму давялося вярнуцца на нейкі час. Якраз гэтым часам я і скарысталася, каб вучыцца праграмаванню. І напрыканцы 2021 года зноў пераехала ў Чылі — і ўжо шукала тут працу.

— А колькі часу займае пералёт з Беларусі ў Чылі?

— У 2020-м межы яшчэ не былі закрытыя. Я даехала да Вільнюса, потым лоўкостэрам каля трох гадзін да Рыма, з Рыма за 12 гадзін да Санцьяга — раней былі такія прамыя рэйсы.

Цяпер трэба з Мінска даляцець да Стамбула, гэта 5 гадзін. Са Стамбула можна купіць білет да Санцьяга з перасадкай у Амстэрдаме або ў Парыжы. І, хутчэй за ўсё, у Буэнас-Айрэсе. Гэта прыкладна суткі ў дарозе.

«Шлюб не дае табе перавагі ў легалізацыі. І ўвогуле сістэма працуе дрэнна»

— Напэўна, у вас ужо ёсць грамадзянства?

— Тут няма такога, што шлюб адразу дае нейкія перавагі ў легалізацыі. І тыя, хто тут па працы, і тыя, хто па шлюбе, — у аднолькавым становішчы. Можа, па працы нават у чымсьці будзе лягчэй.

Любому прыезджаму спачатку трэба падацца на часовую візу, якая тут з'яўляецца аналагам від на жыхарства. Незалежна ад падставы — пасля падачы дакументаў ты становішся ў агульную чаргу.

Наступны этап пасля часовой візы — пастаянная. Гэта як ПМЖ. І зноў ты становішся ў такую ж агульную чаргу і чакаеш.

Адзіны плюс, які дае шлюб, — гэта меншы перыяд, па заканчэнні якога ты можаш падацца на пашпарт. Я падалася на пачатку 2026-га, але цяпер трэба запасціся цярпеннем — невядома, калі я яго атрымаю.

Ёсць нейкія афіцыйныя тэрміны, але яны даўно ўжо нічога не значаць. Нават калі гэта зойме пяць гадоў, гэта не будзе дзіўна.

Затое чылійскі пашпарт топавы: з ім можна і ў ЕС, і ў ЗША падарожнічаць без віз.

— Чылі — адна з самых дабрабытных краін Лацінскай Амерыкі. Шмат ці едзe туды мігрантаў з іншых лацінаамерыканскіх краін?

— Вельмі шмат. Асабліва людзей з Венесуэлы — з-за палітычных падзей.

Чылі лічыцца краінай магчымасцяў, людзі імкнуцца сюды трапіць, і цяпер гэта ўжо не так проста. Прыехаць, вядома, можна — ім усё ж такі віза сюды не патрэбна. Але застацца ўжо складаней. Раней было проста «прыязджайце», а цяпер ужо як бы «прыязджайце, але з папкай дакументаў».

— Можа, з-за гэтага і легалізацыя тармозіцца?

— Так. Сістэма проста не працуе, і самае страшнае — ты не можаш проста патэлефанаваць і атрымаць патрэбную інфармацыю. Можна толькі напісаць скаргу і атрымаць аўтаматычную фармальную адпіску.

Я атрымлівала дзве візы, і з абедзвюма былі праблемы. Мы перачыталі ўсе форумы і знайшлі варыянты, да каго можна звярнуцца наўпрост — інакш, магчыма, я дагэтуль другую візу чакала б. Такія моманты, вядома, вельмі цяжкія.

— А як з банкаўскімі рахункамі?

— Вось калі табе даюць першую візу і звязаную з ёй пластыкавую картку-пасведчанне, прысвойваюць асабісты нумар — тады ты можаш адкрыць базавы рахунак у банку. Да гэтага нельга.

— А чылійскае пасведчанне вадзіцеля вы рабілі?

— Не. Я хацела тут атрымаць правы, але для гэтага трэба пацвярджэнне, што ў цябе ёсць базавая школьная адукацыя. І я не разумею, як мне гэта пацвярджэнне атрымаць. Нават думала здаць мясцовы школьны экзамен. Ці неяк праз пасольства. Дарэчы, беларускага пасольства ў Чылі няма, найбліжэйшае — у Аргенціне.

Але пакуль гэтым не займаюся.

«Грошай цяпер нават больш, чым калі працавала на ЗША»

— Цяпер вы працуеце ў чылійскай кампаніі?

— Так. Гэта мясцовая аўтсорсінгавая кампанія, і яна аўтсорсіць мяне таксама ў Чылі. Мой кліент — буйная сетка гандлёвых цэнтраў. І, хаця яны знаходзяцца ў Санцьяга, у офіс я не хаджу, працую амаль дыстанцыйна, але часам ёсць жывое зносіны з калегамі, карпаратывы — мне гэта вельмі падабаецца.

— Чым, на ваш погляд, чылійская ІТ-сфера адрозніваецца ад беларускай?

— Гэта мая першая праца на чылійскіх працадаўцаў, таму не змагу даць нейкую звышаб'ектыўную карціну.

Насамрэч я вельмі доўга не хацела працаваць у Чылі і аддавала перавагу замежным заказчыкам, бо лічыла, што тут зарплата значна ніжэйшая, водпуск невялікі, плюс іспанская мова.

Але пасля папярэдняй працы я ўзяла сабатыкал, і потым мяне запрасілі на суразмову ў гэтую чылійскую кампанію. Я вырашыла схадзіць і паглядзець. І аказалася, што прапанавалі прыкладна такую ж зарплату, якая ў мяне была пры працы на кампанію з ЗША. Зразумела, калі Штаты аўтсорсяць Лацінскую Амерыку, яны не плацяць амерыканскія заробкі мясцовым супрацоўнікам. Але, тым не менш, я думала, што розніца будзе прыкметная, — а яе не аказалася.

У чым плюсы? Тут я працую па кантракце, а не B2B. Адпаведна, мне не трэба самастойна плаціць падаткі — за мяне гэта робіць кампанія. І іншыя ёсць «плюшкі», кшталту медстрахоўкі. Атрымліваецца, гэтыя выдаткі цяпер самі сабой адпадаюць, і ў выніку грошай застаецца нават больш, чым калі я працавала на ЗША. Для мяне гэта была прыемная нечаканасць.

Людзі тут вельмі добразычлівыя. Ты прыходзіш у любую каманду — і цябе адразу ўсе любяць. Знік вось гэты стрэсавы фактар, калі цябе могуць раскрытыкаваць, зрабіць заўвагу. Такога ўвогуле не бывае. Пра задачы кіраўнік пытаецца так: «Ты не падумай, я на цябе не цісну, але як ты думаеш, прыблізна калі ты магла б скончыць вось гэту задачу?» І яны ўсе так камунікуюць. Для мяне гэта вельмі моцны кантраст. Дзякуючы гэтаму я адчуваю сябе расслаблена на працы.

І так не толькі на працы. Не важна, прыходзіш ты ў краму ці ў падатковую — табе дапамогуць, і ўвогуле не трэба баяцца з кімсьці загаварыць.

— Вам, іншаземцы, ужо ўдалося стаць для сваіх калег «сваёй»?

— Насамрэч ніякага адчужэння наогул не было. Наадварот, чылійцы да цябе цягнуцца — ім цікава, хто ты і адкуль, просяць распавесці пра тваю краіну. У мяне такое пачуццё, што яны аўтаматычна прымаюць цябе ў сваю каманду, у сваю сям'ю, як толькі ты прыйшла.

Я бачу, што да мяне ставяцца вельмі добра, і гэта не таму, што я нейкі ўнікальны чалавек. Упэўнена, што тут сябе так будзе адчуваць любы прыезджы. Гэта вельмі класна.

У цэлым у грамадстве тут вельмі вялікая талерантнасць. І сапраўды лічыцца дрэнным тонам — быць нецярпімым да іншых нацыянальнасцей.

Не магу сказаць, што ў мяне тут з'явіліся нейкія вельмі блізкія сябры, але я і мэты такой не ставіла. Затое ёсць вельмі шмат знаёмых, да якіх я магу прыйсці — і адчуваць, што яны мяне чакалі, яны мне рады і мяне любяць.

Дарэчы, падзялюся назіраннем: тут у адной кампаніі з айцішнікамі звычайна вельмі шмат людзей іншых прафесій. Ведаеце, як бывае ў Мінску: ты збіраешся з кампаніяй — і там практычна ўсе з ІТ або хочуць туды трапіць. У Чылі не так.

— Айцішнікі ў Чылі таксама атрымліваюць заўважна больш, чым астатнія чылійцы?

— Я б сказала так: ІТ-заработак у Чылі, напэўна, вышэйшы за заробак сярэднестатыстычнага чылійца. Але ІТ тут — далёка не адзіны спосаб нармальна зарабляць і жыць.

— А якая цяпер сярэдняя зарплата ў Чылі?

— Сям'я з сярэдняга класа з двума працуючымі людзьмі жыве тут на суму ад 2000 да 3500 еўра. Гэта той даход, які дазваляе камфортна жыць. Ёсць невялікі працэнт людзей, у якіх даход значна ніжэйшы.

Пры гэтым я ўжо не вельмі добра ўяўляю разрыў з іншымі краінамі, не ведаю, дзе людзі жывуць лепш ці горш.

Часам мне здаецца, што ў Чылі нешта дорага. А потым падруга з Польшчы распавядае, колькі там каштуе стрыжка, і я разумею, што ў нас танна.

Хаця вось рэстараны тут вельмі дарагія. Паход удвух у якое-небудзь зусім звычайнае месца абыдзецца ў 40 еўра за які-небудзь бургер і напой. Па-мойму, гэта дорага. Прадукты ў крамах таксама дарагія, і яны пастаянна даражэюць. Напрыклад, балючая тэма — гэта яйкі. Скарабок з 12 яек каштуе 4 еўра. Мне здаецца, гэта вельмі дорага.

З другога боку, такая важная артыкул выдаткаў, як адзенне, тут зусім невялікая. Да нас нават хлопцы з Аргенціны прыязджаюць з чамаданамі на закупы.

У цэлым на зарплату ўзроўню беларускага айцішніка тут можна добра, камфортна жыць.

«Найпрыгажэйшая краіна ў свеце з тых, дзе я пабывала»

— Памятаеце першыя ўражанні ад Чылі?

— Калі я яшчэ не ведала, што буду тут жыць, я падумала: «Гэта несправядліва, што ў адной краіне ёсць усё».

З Санцьяга за гадзінку-паўтары ў адзін бок лёгка можна даехаць да гор або да акіяна. Пакуль нас не закрылі на каранцін, я паспела з'ездзіць на акіян, у горы, на вінаграднікі. 10 дзён — гэта не вельмі шмат, але мне хапіла, каб адчуць шок ад прыгажосці гэтай краіны.

Я да гэтага часу лічу, што Чылі — найпрыгажэйшая краіна ў свеце з тых, дзе я пабывала. Яна знаходзіцца ў вельмі розных кліматычных зонах і вельмі разнастайная. Ляднікі, горы, квітнеючыя пустыні… Крок улева, крок управа — і ў цябе новы пейзаж, нейкая новая культурная праграма.

І гэта я яшчэ не даехала да Патагоніі з яе ляднікамі, і да пустыні Атакама таксама. На чылійскі Востраў Велікод таксама калі-небудзь з'езджу.

— А былі якія-небудзь побытавыя шокі, не звязаныя з прыгажосцю краіны?

— Супермоцных шокаў не было. Спачатку было нязвыкла, што ў нядзелю сапраўды зачыняецца ўсё. Ці што ў грамадскім транспарце вельмі шмат музыкі — людзі так зарабляюць грошы, прыходзяць са сваім мікрафонам, калонкай, хтосьці спявае, хтосьці чытае рэп. Часам ты нават не хочаш заходзіць у вагон або аўтобус, таму што будзе вельмі гучна. Але потым да гэтага прывыкаеш.

Пры гэтым многія ўяўляюць сабе ўсіх лацінаамерыканцаў грукатлівымі, шумнымі. Але самі чылійцы наогул не шумныя — гэта частка іх культуры, яны жывуць так, каб ніяк цябе не закрануць.

— А куды вы на акіян ездзіце?

— У такія маленькія гарадкі, вёскі. Прыязджаеш у вёску — і там добры пляж. Наша любімае месца — Эль-Табо. Здымаеш домік і жывеш сабе ў цішыні на пляжы. Дарэчы, акіян у нас халодны, прыязджаеш проста на беразе пасядзець. Але для сёрфераў выдатна падыходзіць.

— Па суседніх краінах вы ўжо падарожнічалі?

— Я была ў Аргенціне, зазірнулі і ў суседні Уругвай — але пакуль я яшчэ недастаткова паездзіла і па самім Чылі.

— А калі вы зберацеся ў Еўропу, колькі каштуе пералёт?

— Апошні раз у Еўропу я лятала ў 2023-м. Якія ў нас ёсць варыянты? З Санцьяга самыя папулярныя рэйсы ёсць у Барселону, Мадрыд, Парыж, Амстэрдам. Калі купляць загадзя, за некалькі месяцаў, можна ўкласціся ў 1200–1300 еўра ў абодва бакі.

«Не трэба стаяць з каштоўнай рэччу каля дарогі»

— Раскажыце пра раён, у якім вы жывяце.

— Санцьяга дзяліцца на камуны. І кожная камуна — гэта асобны свет са сваімі правіламі і «плюшкамі». Калі ў камуне добры старшыня — ён можа нейкі бясплатны басейн уладкаваць, напрыклад.

Твой узровень дабрабыту адразу бачны па камуне, дзе ты жывеш. Ёсць некалькі камун проста вельмі дабрабытных. У іх там наогул свае светы. Звычайна яны далей ад цэнтра. Сам цэнтр — гэта скопішча вулічнага гандлю і не самыя бяспечныя месцы, а не нешта прэстыжнае.

Наша Правідэнсія — не самы круты раён, але адзін з найлепшых. Мне не падабаецца слова «маладзёжны» — але тут жывуць актыўныя людзі. Шмат рэстаранаў, кіно, тэатры, гандлёвыя цэнтры. Сапраўды пехатой можна дайсці да любога месца, якое мне патрэбна.

— А як з бяспекай у Санцьяга?

— Гэта, напэўна, адзінае, што я б аднесла да прыкметных мінусаў. Не скажу, што тут небяспечна. Але трэба ведаць, дзе варта быць насцярожы.

Колькі тыдняў таму бачыла дзяўчыну-турыстку ў істэрыцы: яна стаяла на святлафоры, і ў яе вырвалі тэлефон. Для мяне гэта ўжо азбука: не стаяць з каштоўнай рэччу каля дарогі. Пазбягаць хадзіць па некаторых раёнах уначы.

Мне здаецца, у многіх краінах Еўропы падобная гісторыя.

Затое тут вельмі класнае метро. Праезд каштуе каля 0,8 еўра (залежыць ад часу сутак) — плаціш за паездку і на працягу двух гадзін можаш карыстацца адным QR-кодам для паездкі, перасаджвацца хоць 10 разоў і выкарыстоўваць розныя віды транспарту. Напрыклад, можаш з'ездзіць у адзін бок на метро, а вярнуцца на аўтобусе (аўтобусы павінны быць розных маршрутаў). У метро шмат ліній, усё вельмі зручнае і чыстае.

Ды і ў цэлым Санцьяга вельмі чысты. Ведаеце, пра Беларусь таксама звычайна гэта кажуць, ганарацца гэтым. Калі я сюды ехала, я думала, што ў Санцьяга можа быць інакш. Але не.

— Пакуль жывяце тут, у Санцьяга бываюць землятрусы?

— Сур'ёзных не было. А калі цябе крыху патрасла — тут гэта нармальна. Яно ж не трасецца так, што ў цябе нешта падае са стала. Ты бачыш, што, напрыклад, падлогавая лямпа крыху пахістваецца.

Калі шчыра, многія рэчы ў жыцці мяне пужаюць. Але тут мне сказалі — «нічога страшнага», і я такая «Добра, нічога страшнага». Я веру ў чылійскія будаўнічыя нормы. Чылі заўсёды рыхтуецца да землятрусаў, асабліва пасля разбуральнага Вялікага землятрусу 1960 года.

«У Польшчы купіць сваю кватэру можа быць праблемай — а тут не»

— Я лічу, што цэны на арэнду кватэр тут вельмі адэкватныя, не вышэйшыя, чым у Беларусі. Нашу кватэру плошчай каля 45 м² здымаем за 600 еўра.

Цікавы момант. Па законе, арэндныя стаўкі тут прывязаныя да інфляцыі і пералічваюцца па афіцыйнай формуле. Кошт павышаецца, можа, еўра на 20 у год. Наколькі памятаю, гэтую кватэру мы пачалі здымаць пяць гадоў таму за 480 еўра, а цяпер яна каштуе 600. Увогуле, не бывае такога, што гаспадар прыходзіць і кажа: «Учора было 500 еўра, а сёння 800».

Асобна яшчэ аплачваюцца камунальныя паслугі, і кансьержу трэба плаціць заробак. Кансьержы тут паўсюль. А ў новых дамах часта яшчэ і басейны, трэнажорныя залы, гэта таксама дадатковыя выдаткі.

Ведаю, што ў Польшчы, напрыклад, для беларусаў купіць жыллё можа быць праблемай. А тут іпатэка — цалкам рэальная тэма. Цэны адэкватныя, як і працэнтныя стаўкі. І ўзяць у іпатэку кватэру абыдзецца прыблізна ў тую ж суму, што і арэнда такой жа кватэры.

— Якія цяпер у Чылі іпатэчныя стаўкі?

— 4–5% гадавых.

— Чылійская валюта настолькі стабільная?

— Цяпер даволі стабільная (еўра якраз каштуе каля 1000 песа, таму пра чылійскія цэны я кажу ў еўра, зручна пералічваць).

Але ўвогуле ў іх для ўсіх арэндных рэчаў і кошту жылля ёсць іншая адзінка, UF [Unidad de Fomento, «Умоўная разліковая адзінка»]. Крэдыт у Чылі ты бярэш не ў песа, а ў гэтых умоўных адзінках. Калі пачынаецца інфляцыя, курс песа да UF крыху вагаецца, пералічваецца. Фактычна UF мацней абаронены ад інфляцыі.

«У адной краіне ёсць усё, гэта нават несправядліва». Засталася ў Чылі — аказалася, там рай на зямлі | dev.by

Пагаварылі з Software Engineer/ Frontend Developer Лізай* пра жыццё на другім канцы свету.

«Медыцына вельмі даступная»

— Як уладкаваная сістэма чылійскай аховы здароўя?

— Ёсць бясплатная дзяржаўная і платная прыватная медыцына. Доступ да дзяржаўнай страхоўкі мне далі пасля падачы першай падатковай дэкларацыі: з'явілася першая віза (аналаг від на жыхарства), я адкрыла ІП і пачала плаціць падаткі.

Падчас візіту да ўрача я прыкладваю палец да прылады, каб зарэгістравацца, і аўтаматычна прымяняецца даволі вялікая зніжка. А калі ёсць яшчэ і прыватная медыцынская страхоўка, то гэтыя зніжкі сумуюцца. У выніку можа атрымацца так, што за прыём у якога-небудзь гастраэнтэролага ты плаціш тры еўра. Без зніжак такі візіт абышоўся б у 30 еўра.

Увогуле, кошты на медыцыну тут цалкам даступныя. Не так, каб ты захварэў — і памірай.

«Часам на званках яны не ўключаюць камеры, бо ўкачваюць дзетак»

— Размеркаванне роляў у сям'і ў чылійцаў падобнае да беларускага ці яно іншае?

— З таго, што я бачу на прыкладзе сваёй сям'і (зараз я кажу пра вялікую сям'ю ў лацінаамерыканскім сэнсе), магу зрабіць выснову, што тут раўнапраўе. Ва ўсіх сферах: у бюджэце, у размеркаванні абавязкаў.

У маёй камандзе ёсць некалькі мужчын з маленькімі дзеткамі. Часам на званках яны не ўключаюць камеры, таму што ў гэты момант яны гэтых дзетак, напрыклад, на руках укачваюць. Калі хтосьці на званку кажа «прабачце, што ціха адказваю, я цяпер з дзіцём сяджу», усе да гэтага нармальна ставяцца.

У аднаго з маіх калег трое дзяцей, а жонка працуе. Не дыстанцыйна, а ходзіць на працу. І вось ён даглядае дома за зусім маленькім дзіцянём, двух дзяцей у школу адвозіць, рыхтуе — і яшчэ і працуе. І гэта нікога не бянтэжыць.

«Грамадства вельмі палітызаванае, але сем'і не свараюцца»

— У Чылі яшчэ жыве шмат людзей, якія выдатна памятаюць і будаўніцтва сацыялізму пры Сальвадоры Альендэ, і жорсткую правую дыктатуру Аўгуста Піначэта. Мусіць, чылійскае грамадства даволі палітызаванае?

— Тут да палітыкі ніхто не абыякавы, і ў кожнага чылійца ёсць уласная палітычная пазіцыя.

Дарэчы, у Чылі абавязковы ўдзел у выбарах. Ты не можаш устрымацца або не пайсці, за гэта накладуць штраф.

З іншага боку, паводле маіх назіранняў, тут не бывае сямейных сваркаў з-за палітыкі. Звычайная сітуацыя — калі бацькі прытрымліваюцца больш правых поглядаў, «як раней», а моладзь падтрымлівае нейкія сацыялістычныя ўяўленні. Часто хтосьці стаіць на сваім даволі радыкальна. Але без лаянкі паміж пакаленнямі.

Яшчэ мне было цікава меркаванне старэйшага пакалення, якое застала і час Альендэ, і дыктатуру Піначэта.

У многіх з іх перыяд да перавароту застаўся ў памяці як цяжкі час: не ставала прадуктаў, было складана жыць і выхоўваць дзяцей. Пасля перавароту з бытавога пункту гледжання для часткі людзей стала лягчэй, таму ў старэйшага пакалення правыя часта асацыююцца з эканамічнай стабільнасцю.

У моладзі погляд ужо іншы. Яны пры Піначэце не жылі, але добра ведаюць пра рэпрэсіі і парушэнні правоў чалавека, таму не хочуць, каб такое паўтарылася. А левыя ідэі яны часцей звязваюць не з камунізмам, а з больш даступнымі адукацыяй і медыцынай, павышэннем пенсій і абаронай правоў меншасцяў.

Атрымліваецца, што ў розных пакаленняў проста розныя страхі: адны баяцца зноў сутыкнуцца з эканамічнымі праблемамі, а другія — з абмежаваннем правоў і свабод.

«Гэта не тое месца, з якога ты зможаш на выходныя з'ездзіць дадому»

— А іншыя беларусы вам у Чылі сустракаліся?

— Вочыма не бачыла. Мне заўсёды хтосьці распавядае, што чуў пра нейкіх беларусаў.

— Для вас Чылі — гэта прамежкавы пункт?

— Я абажаю Чылі і хачу застацца тут назаўсёды.

— Што б вы параілі беларусам, якія прыглядаюцца да Чылі для магчымага пераезду?

— Калі ў вас ёсць такая магчымасць, я б параіла паспрабаваць. Але ёсць адзін момант: трэба разумець, што Чылі — гэта не тое месца, з якога ты зможаш на выходныя з'ездзіць дадому. Ці што да цябе хтосьці прыедзе. Гэта не проста, гэта недзяшова.

— Дарэчы, як гэта — адзначаць улетку Новы год і Божае Нараджэнне?

— Напэўна, гэта адзіныя дні ў годзе, калі я сумую, што не дома. Звычайна раблю сабе нейкі аліўе, уключаю навагоднія фільмы, каб на снег паглядзець. Не хапае ўсёй гэтай звыклай святочнай атмасферы. Спякотна, ходзіш у майцы і шортах, цямнее позна — якая-небудзь ялінка ў гандлёвым цэнтры тут не дапаможа стварыць калядны настрой.

Вы можаце падтрымаць сайт Charter97.org наступным чынам:

РАЗЛІКОВЫ МУЛЬТЫВАЛЮТНЫ РАХУНАК ДЛЯ АХВЯРАВАННЯЎ:

Назва банка: Bank Millennium S.A.
Адрас: ul. Stanislawa Zaryna, 2A, 02-593, Warszawa
IBAN: PL97116022020000000216711123
SWIFT: BIGBPLPW
Імя ўладальніка рахунку: Fundacja “KARTA ‘97”
рызначэнне аплаты: Darowizna na cele statutowe

Звязацца з намі можна праз адрас charter97@gmail.com