У Еўропы яшчэ ёсць шанец спыніць катастрофу
- Уладзімір Пастухоў
- 28.09.2026, 6:12
- 1,622
Часу значна менш, чым здаецца.
Двое сутак Крэмль імітуе падрыхтоўку да нападу на краіны Балтыі. Да тролінгу на другім этапе далучыўся сам Пуцін. Прычына — дыскусія пра размяшчэнне ў Балтыі ядзернай зброі. Сэнс дэмаршу зразумелы, але пакуль не бачна амуніцыі пад гэтую амбіцыю. Хоць можна меркаваць, што калі 300 тысяч мабілізаваных збяруць не пад Данбас, а пад нешта іншае, то і амуніцыя знойдзецца.
Праблема з імітацыямі, аднак, у тым, што паміж імі і рэчаіснасцю не існуе глухой кітайскай сцяны (у прамым і пераносным сэнсах слова). Перад уварваннем ва Украіну два гады толькі і размоў было, што пра імітацыю, а вось як усё павярнулася. Імітацыя вайны на паперы часта аказваецца толькі падрыхтоўкай да сапраўднай вайны на зямлі.
На мой погляд, еўрапейская глеба ўжо даўно добра прагрэтая для вялікай вайны. Парадокс у тым, што да яе даўно сур'ёзна рыхтуюцца, але амаль ніхто пра яе сур'ёзна не думае. Гэта стварае ілюзію вялікага запасу часу, на працягу якога яшчэ ўсё можна будзе паправіць. Баюся, што часу значна менш, чым здаецца.
Частка I. Халоднае лета 27-га.
Мне здаецца, што значная частка «убудаваных назіральнікаў» новай еўрапейскай катастрофы не да канца аддае сабе справаздачу ў тым, да чаго рухаецца справа. А справа як рухалася, так і працягвае рухацца да вялікай вайны з уцягваннем многіх еўрапейскіх краін. Калі проста працягнуць пунктірам усе «тэндэнцыі развіцця», то лініі перасекнуцца дзесьці да лета наступнага, 2027 года, у пункце вялікай еўрапейскай вайны з ненулявымі шанцамі стаць сусветнай і ядзернай. Калі для некалькіх папярэдніх пакаленняў, чый досвед або наўпрост, або праз адзін крок упіраўся ў гістарычную памяць пра жахі другой сусветнай вайны, у гэтым месцы ўключалася чырвоная лямпачка, то для цяпер дамінуючых у соцыуме пакаленняў, чый ваенны досвед у большай ступені пазычаны з камп'ютарных гульняў, у гэтым месцы настае ступар.
У гэтым затарможаным стане, якое больш нагадвае стан перад першай, чым перад другой сусветнай вайной, Еўропа практычна без супраціву рухаецца да свайго, магчыма, яркага (калі браць чыста фізічныя характарыстыкі) заняпаду. Усе моўчкі рыхтуюцца да вайны, якая нікому не была патрэбная, але якой не змаглі пазбегнуць.
З пяці асноўных гульцоў, якія так ці інакш уплываюць на сітуацыю, трое непасрэдных удзельнікаў (Расія, Украіна і Еўропа) нацэлены на эскалацыю, адзін не мае выразна сфармуляванай пазіцыі і аддае перавагу заставацца ў ролі назіральніка (Кітай), і толькі адзін прадпрымае хай і непаслядоўныя, але скіраваныя на дэскалацыю намаганні (ЗША). Гэта відавочна не лепшы для мірнага выніку расклад сіл.
Частка II. Мір — гэта вайна.
Ці можа Украіна перамагчы ў цяперашняй вайне? Так, безумоўна, але толькі ўжо як складовая частка больш шырокай кааліцыі, што здобудзе перамогу ў агульнаеўрапейскай, а пры няўдалым развіцці сітуацыі — і сусветнай вайне. Пры гэтым у гэтай кааліцыі Украіне адведзена роля рэдуту, які павінен знясіліць праціўніка да падыходу галоўных сіл з усімі вынікаючымі наступствамі. То-бок найбольш верагодная цана перамогі Украіны ў вайне з Расіяй — гэта і ёсць вялікая еўрапейская вайна.
Ці можа Расія перамагчы? Так, але нават на горшых, чым у Украіны, умовах. Перамога над Украінай для Расіі прадугледжвае перамогу над усёй еўрапейскай кааліцыяй, што падтрымлівае Украіну ў глабальнай вайне. Канешне, калі мы выключаем сцэнар, пры якім Еўропа ў апошні момант прадасць Украіну, на што разлічвае Пуцін, але пра што пакуль нічога не сведчыць. Аднак, улічваючы расклад сіл, перамога Расіі над еўрапейскай кааліцыяй магчымая толькі пры рэальным пераводзе вайны ў ядзерны канфлікт. Такім чынам, цана перамогі для Расіі па сутнасці аказваецца роўнай ядзернаму суіцыду.
Бескампраміснае трыумфаванне справядлівасці, як і такое ж бескампраміснае трыумфаванне несправядлівасці, з вялікай верагоднасцю абернецца дадатковымі сотнямі тысяч, калі не мільёнамі ахвяр. Усе гэта разумеюць, але працягваюць імкнуцца толькі да перамогі, набліжаючы катастрафічную развязку.
Гэтае імкненне, тым не менш, умела замаскіравана пад іх барацьбу за мір. Сітуацыя падобная да апісанай у старым савецкім анекдоце. Армянскае радыё спыталі: «Ці будзе Трэцяя сусветная вайна?» Рэдакцыя адказала: «Не. Але будзе такая барацьба за мір, што каменя на камені не застанецца». Яе мы, уласна, зараз і назіраем.
Адны кажуць, што ім не патрэбныя часовыя меры кшталту нейкага перамір'я, бо яны хочуць трывалага міру, вядома ж, «на іх умовах» (чытай — юрыдычнага прызнання вынікаў агрэсіі). Іншыя кажуць, што хоць заўтра гатовыя спыніць агонь, але таксама толькі «на сваіх умовах», гэта значыць без якіх-небудзь абавязацельстваў (чытай — пакідаючы за сабой права аднавіць статус-кво пры першай магчымасці).
У выніку канфлікт развіваецца па экспаненце паводле правілаў «гульні з нулявой сумай», якая ў прынцыпе выключае кампраміс як метад вырашэння. Каб выйсці з зоны экстрэмальнай рызыкі, патрэбна іншая гульня, у якой кампрамісы прызнаюцца рашэннем. А гэта азначае, што сітуацыя, пры якой хтосьці выйдзе з гэтай вайны цалкам «на сваіх умовах», апрыёры не можа быць рэалізаваная. Таксама, дарэчы, як і сітуацыя, у якой хаця б часткова агучаныя кожным з бакоў умовы не будуць задаволеныя.
Акрамя агульнага жадання націснуць на тармазы, каб пачаць адначасовае тэрміновае тармажэнне, патрэбная формула, пазычаная з кааператыўных гульняў, калі ўсе бакі вайны будуць адчуваць сябе адначасова і тымі, хто прайграў, і тымі, хто выйграў. То-бок мір як па формуле Расіі, так і па формуле Украіны і Еўропы, на мой погляд, аднолькава недасягальны сёння.
Выйсці ж за межы гэтых умоваў афіцыйна ніхто не рызыкуе ні з таго, ні з другога боку, што яшчэ раз падкрэслівае: ніякай сур'ёзнай размовы пра мір у Еўропе ніхто не вядзе, нягледзячы на ўвесь драматызм сітуацыі. Пакуль бакі разглядаюць мірныя перамовы як працяг вайны іншымі сродкамі. Усе, апроч Трампа, дарэчы.
Частка III. Формула міру.
Шчыра кажучы, я сам бачу не так шмат прасторы для кампрамісу, што толькі падштурхоўвае мой песімізм адносна будучыні Еўропы. У той жа час гэты песімізм не абсалютны. Якіясьці вузкія шчыліны, што дазваляюць прайсці паміж струменямі, застаюцца, — было б жаданне.
У якасці базы мы маем дзве «сімвалічныя» пазіцыі, адступленне ад якіх разглядаецца кожным з бакоў як капітуляцыя, а значыць, на практыцы непрымальна. Расійская — кантроль над усім Данбасам, да гэтага вайна працягваецца без спынення. Украінская — спачатку спыненне агню, а потым любыя размовы пра будучыню.
Я пакуль бачу толькі адну шчыліну паміж гэтымі пазіцыямі, у якую ў тэорыі можна паспрабаваць праціснуцца — абмен тэрыторыямі, з якога бакі выходзяць у адначасовае спыненне агню і пачатак «мірнай канферэнцыі» (нешта кшталту «Венскага кангрэса») з удзелам Расіі, Украіны, Еўропы, ЗША і Кітая, на якой павінны быць агавораныя контуры бяспечнага міру ў Еўропе, уключаючы вырашэнне спрэчных пытанняў паміж Расіяй і Украінай.
Перафразоўваючы героя аднаго з культовых савецкіх мультфільмаў, можна сказаць, што каб аддаць нешта добрае, трэба атрымаць узамен нешта не менш добрае. Праблема абмену тэрыторыямі, якая далёка не новая, у тым, што вельмі няпроста знайсці нешта, атрыманне чаго абодва бакі палічаць вартым кампрамісам, які тлумачыць змяненне прынцыповай пазіцыі.
На мой погляд, на дадзены момант больш-менш разумным кампрамісам выглядаў бы абмен рэшткаў Данбаса на Запарожскую АЭС і прылеглыя тэрыторыі. Гэта істотны набытак, які дазваляе Зяленскаму растлумачыцца з грамадствам і абгрунтаваць свой разварот на 180 градусаў. Нічога суадноснага з гэтым я асабіста пакуль не бачу.
Для Масквы — гэта істотная, але ў значнай ступені сімвалічная страта. Практычнае выкарыстанне атамнай электрастанцыі, што знаходзіцца проста на лініі фронту, у выпадку непазбежнай эскалацыі канфлікту мне ўяўляецца нерэалізуемай задачай, а здарыся што, адказнасць за катастрофу планетарнага маштабу ўсё роўна будзе ляжаць на Маскве. Што датычыць выкарыстання электраэнергіі, дык гэтыя пытанні вырашальныя ў межах звычайных пагадненняў аб падзеле прадукцыі і з удзелам трэціх асобаў, хай то будзе Трамп або МАГАТЭ.
Гэта фармальна адкрывае шлях да спынення агню. А каб расійскія «хотелкі» па ліквідацыі першапрычын не віселі ў паветры (інакш Масква не зможа прыняць кампраміс), Крэмлю можна прапанаваць фармат мірнай канферэнцыі са стварэннем некалькіх трэкаў, у тым ліку і па тэрытарыяльным пытанні.
Я хачу быць правільна зразуметым — гэта, на жаль, не прагноз. Прагноз пакуль у тым, што ў поўнай адпаведнасці з законамі Паркінсана сітуацыя, пакінутая самой сабе, будзе развівацца ад дрэннага да яшчэ горшага, то бок ад лакальнай вайны да агульнаеўрапейскай. Я таксама не бачу ў бліжэйшай будучыні аніводнай разумнай прычыны, паводле якой як Масква, так і Кіеў (разам з Еўропай, што стаіць за ім) павінны былі б капітуляваць і зняць ужо агучаныя патрабаванні.
Але калі ўсё ж інстынкт самазахавання акажыцца больш моцным матыватарам, чым мне пакуль здаецца, то апісаная вышэй формула можа быць адной з «дарожных карт» прадухілення катастрофы.
Уладзімір Пастухоў, Telegram
Назва банка: Bank Millennium S.A.
Адрас: ul. Stanislawa Zaryna, 2A, 02-593, Warszawa
IBAN: PL97116022020000000216711123
SWIFT: BIGBPLPW
Імя ўладальніка рахунку: Fundacja “KARTA ‘97”
рызначэнне аплаты: Darowizna na cele statutowe
Звязацца з намі можна праз адрас charter97@gmail.com
