Аляксандр Мілінкевіч: «Шмат хто лічыць мяне здраднікам»

Польская «Gazeta Wyborcza» друкуе інтэрв’ю з былым кандыдатам у прэзідэнты Беларусі Аляксандрам Мілінкевічам.

-- Эўразьвяз спыніў на паўгоду візавыя санкцыі ў дачыненьні да прадстаўнікоў беларускага ўраду. Аляксандар Лукашэнка й ягоныя чыноўнікі цяпер могуць езьдзіць у Эўропу. Ці гэта добры крок?

-- Гэта адзіная магчымая стратэгія ўзмацненьня незалежнасьці Беларусі. Калі мы хочам супрацы Эўразьвязу зь Беларусьсю, то павінны адбывацца сустрэчы на найвышэйшым узроўні. Падчас апошняга візыту ў Брусэль прадстаўнікі беларускай апазыцыі прасілі ўнесьці ў сьпіс патрабаваньняў да рэжыму пункт аб свабодзе СМІ, напрыклад, дазвол на выхад апазыцыйнай прэсы. У Брусэлі гэтага не зрабілі. Але мы цешымся з таго, што ёсьць. Гэта своеасаблівае выпрабаваньне. А стаўка, як у вядомым польскім кінасэрыяле, большая за жыцьцё.

-- Што зьяўляецца гэтай стаўкай?

-- Гэтай стаўкай зьяўляецца незалежнасьць Беларусі. Таксама палітычныя адносіны з Расеяй. Наша эканоміка цягам дзесяцігодзьдзяў разьвіваецца толькі дзякуючы таннай расейскай энэргасыравіне. Паступова яна даражэе, а ўрад ня мае сродкаў, каб за яе плаціць. У сувязі з гэтым Расея ратуе нас крэдытамі. Беларуская запазычанасьць Расеі складае мільярды даляраў. Калі Масква запатрабуе выплаты запазычанасьці, трэба будзе аддаць усю нацыянальную маёмасьць. А чым больш Масква будзе прысутная на Беларусі ў эканамічным сэнсе, тым хутчэй будзе павялічвацца палітычная інтэграцыя, аж урэшце Масква вырашыць далучыць Беларусь да складу Расеі. На маю думку, нельга дапусьціць да рэалізацыі гэтага сцэнара.

-- Як вы думаеце, звычайнаму беларусу адпавядае эўрапейскі стыль жыцьця й эўрапейскія каштоўнасьці?

-- Зь незалежнага сацыялягічнага апытаньня вынікае, што каля 34% беларускага насельніцтва ня толькі жадае збліжэньня з Эўропай, але й станоўча выказваецца за ўваход Беларусі ў склад Эўразьвязу. Гэта пераважна маладыя людзі з вышэйшай адукацыяй і прадпрымальнікі. Аднак без незалежных СМІ будзе даволі цяжка пераадолець постсавецкі стэрэатып. Афіцыйныя СМІ паведамляюць, што Захад – гэта вораг, а NATO – злачынца, адказны за ваенныя канфлікты ва ўсім сьвеце. Нягледзячы на прапаганду, палова беларусаў хоча супрацы з Эўропай. Другая палова апытаных беларусаў выказваецца за супрацу з Расеяй, але гэта зразумела, паколькі яны разьлічваюць на далейшае карыстаньне танным расейкім газам і нафтай. Але калі запытаць беларусаў, ці жадаюць яны інтэгравацца з Расеяй, пазытыўна выказваецца толькі 2-3% апытаных. Гэта вялікі посьпех, паколькі яшчэ зусім нядаўна за інтэргацыю з Расеяй была амаль палова беларусаў. Таму, нават пад уладай Лукашэнкі пачуцьцё сувэрэнітэту ў народзе ўзмоцнілася. Беларусы хочуць жыць ва ўласнай краіне.

-- У Беларусі Вас моцна крытыкуюць за падтрымку ідэі адмены эўрапейскіх санкцыяў у дачыненьні да Лукашэнкі.

-- Сапраўды, тое, што чытаю пра сябе ў інтэрнэце, пераходзіць людзкія паняцьці. Ня ўсе апазыцыянэры мяне разумеюць. Шмат хто лічыць мяне здраднікам. Але я прытрымліваюся сваіх поглядаў. Я надалей лічу, што Эўразьвяз павінен спрабаваць размаўляць з рэжымам, можа Лукашэнка чаго-небудзь навучыцца. Трэба спрабаваць. Пакуль не спрабуем, не даведаемся, якім чынам гэта дзейнічае.

-- Беларуская апазыцыя падзеленая й раздробленая. Лукашэнка можа ствараць спрэчкі паміж вамі, а Захад атрымлівае супярэчлівую інфармацыю ад розных лідэраў апазыцыі. Што з гэтым зрабіць?

-- Гэта не зусім так. Падчас апошніх парлямэнцкіх выбараў мы стварылі супольны сьпіс апазыцыйных кандыдатаў. Тры гады таму я быў адзіным супольным кандыдатам ад апазыцыі ў прэзыдэнцкіх выбарах. Калі трэба, мы ўмеем аб’яднацца. Моцная апазыцыйная кааліцыя павінна стварыцца вакол такіх каштоўнасьцяў, на якіх базуе аб’яднаная Эўропа: маральнасьць, хрысьціянскія каштоўнасьці, правы чалавека, дэмакратыя. На такіх прынцыпах гатовыя аб’яднацца ня толькі партыі правага накірунку, але й сацыял-дэмакратычныя партыі, напрыклад партыя Станіслава Шушкевіча. Мы павінны аб’ядноўвацца не вакол нейкай ідэалёгіі, але вакол мадэлі разьвіцьця.

-- Вы не баіцеся таго, што Лукашэнка ізноў пачуе, што апазыцыя набрала сілы й зноўку пачне рэпрэсіі?

-- На сёньняшні дзень у Беларусі няма палітзьняволеных, але ў любы момант могуць пачацца арышты. Аднак, калі Лукашнка хоча атрымаць ад Эўропы эканамічныя карысьці, то ён павінен пайсьці на саступкі, напрыклад, у пытаньні доступу да незалежных СМІ, альбо большай свабоды дзейнасьці грамадзкіх аб’яднаньняў і палітычных партыяў. Я ведаю, што ўлада гэтага баіцца, але палітыка патрабуе кампрамісаў. Гэта апошні шанец, каб Беларусь прайшла працэс пераменаў мірным шляхам.

-- Чаму Лукашэнка ня даў згоды на тое, каб у парлямэнт увайшоў хаця б адзін апазыцыйны кандыдат?

-- Пасьля таго, як улетку ён выпусьціў палітзьняволеных, ён не атрымаў ад Захаду канкрэтнага сыгналу. Я казаў, што ўжо тады трэба было адмяніць прынамсі частку санкцыяў. А так ён падумаў, што яго хочуць ашукаць.