Палі, Рыгорыч

Рэінкарнацыі не будзе.

Нядаўна заходняя калега спытала: «Няўжо за ўсе больш як 30 гадоў Лукашэнка нічога добрага ўвогуле не зрабіў? Я бывала ў Беларусі, я бачыла шчаслівых людзей, якіх усё задавальняла, і яны казалі, што задаволеныя жыццём. Значыць, усё ж такі хоць нешта добрае ён зрабіў?»

Я задумалася. Перабірала, як архіўныя лісты, падзеі найноўшай гісторыі Беларусі. Магчыма, думала я, гэта ўжо проста звычка — лічыць, што нічога добрага Лукашэнка не здзейсніў? Нават маньяк-забойца ў сваім жыцці можа раз-другі перавесці бабулю праз дарогу або пакарміць бяздомнага ката. Няўжо Лукашэнка нічога такога не зрабіў?

Потым зразумела: зрабіў. І робіць гэта дагэтуль. Ён забяспечвае будучыню Беларусі, выклікаючы татальную нянавісць у грамадстве. Гэта значыць, што калі ў нашу краіну вернуцца выбары, беларусы больш ніколі не прагаласуюць за неадукаванага калгасніка з маніякальнымі задаткамі. Цяпер, як і ўсе 30 гадоў, ён робіць усё, каб гэта ніколі не паўтарылася ў іншым абліччы ва ўладзе. А тое, што гэты працэс займае столькі гадоў, — дык самі вінаватыя, калі ўжо столькі гадоў жылі паводле прынцыпу «ў Беларусі ўсё добра, калі ў палітыку не лезці».

Гісторыя — навука вялікая. Магчыма, самая вялікая з усіх. Бо менавіта яна са сваімі пылавымі архівамі дае нам дакладнае ўяўленне пра тое, што будзе далей. Нічога ўнікальнага ў жыцці і развіцці чалавецтва няма. Усё, што здаецца новым і незвычайным, калісьці ўжо было. У іншай форме, з іншымі ўдзельнікамі, у іншую эпоху, але было. Трэба толькі сцерці пыл, адмыць шкло, прыгледзецца да мінулага — і адразу ўсё становіцца зразумела.

Пасля прышчэпкі франкізму ў Іспаніі там больш ніколі не прыходзілі да ўлады правыя. І ўсе сённяшнія праблемы з «акупасамі», ад якіх стогнуць жыхары краіны, усе партрэты прэм’ер-міністра і словы падзякі яму на іранскіх ракетах, увесь іспанскі «фрыпалестынізм» — гэта наступствы дыктатуры Франка. Іспанцы больш не галасуюць за правых. Не будзем абмяркоўваць, наколькі гэта дрэнна ці добра, — гэта проста ёсць і менавіта так працуе. Дакладна гэтак жа, як у іншых краінах Заходняй Еўропы левізна і любоў да мігрантаў (не любоў, вядома, але чортава лаяльная міграцыйная палітыка) — гэта таксама наступствы гістарычных падзей.

«Чырвоны май» у Францыі ў 1968 годзе, студэнцкія бунты ў Германіі, Італіі, Швецыі, Фінляндыі, Бельгіі — гэта попел Клааса, які дагэтуль стукае ў сэрца Еўропы. Тады еўрапейскія краіны, ачуняўшы ад наступстваў Другой сусветнай вайны, нарэшце пачалі росквіт. Іх кансерватызм здаваўся залогам стабільнасці, але моладзі хацелася іншага. Студэнцкія пратэсты называлі бунтамі супраць «таткавай Еўропы». Іх удзельнікі казалі: «Нашы бацькі ўсё жыццё насілі шэрыя касцюмы, а нам падабаюцца ліловыя штаны і аранжавыя світары». Барыкады, сутыкненні з паліцыяй, закрытая Сарбона, перапынены Канскі фестываль, масавыя забастоўкі, сцягнутыя да Парыжа войскі, партрэты Мао і Леніна на вуліцах — магчыма, гэта было самым яскравым у жыцці тых юных студэнтаў. Яны гэтага не забылі, як не забылі свайго паражэння ад галлістаў і канца рэвалюцыі. Яны скончылі свае ўніверсітэты, але з таго часу і галасуюць за левых. Магчыма, яны галасуюць за ўласную маладосць і ўсё яшчэ спрабуюць перамагчы ў той рэвалюцыі шэсцьдзесят восьмага.

А вось у Польшчы пасля савецкай дыктатуры і ваеннага становішча, наадварот, левым было цяжка. Толькі адзін прэзідэнт — Аляксандр Квасьнеўскі — быў умерана левы (і то з вялікай нацяжкай — галоўнымі пунктамі ягонай праграмы былі ўступленне Польшчы ў Еўразвяз і НАТА і прыватызацыя дзяржаўнай маёмасці). Прычым у Сейме нават падчас яго прэзідэнцтва дамінавалі правыя. Але з 2005 года ў Польшчы за ўладу з пераменным поспехам змагаюцца «Права і справядлівасць» і «Грамадзянская платформа», то-бок правыя з правымі. І камуністычны рэванш у Польшчы ўжо дакладна немагчымы.

Дык што ўсялякая брыдота ў гістарычным працэсе, якая праехалася танкам па нашым з вамі жыцці, — гэта гарантыя таго, што такое ў нашай гісторыі больш не здарыцца. І нашы дзеці, і ўнукі, і праўнукі ні за што не прагаласуюць за рэінкарнацыю Лукашэнкі. Ён, вядома, будзе з’яўляцца ў іншых абліччах, вабіць, абяцаць, прыкідвацца сваім — як тады. Але тады не было прышчэпкі, досведу распазнавання, гістарычнай памяці. Цяпер ёсць.

Дык што палі, Рыгорыч.

Ірына Халіп, спецыяльна для Charter97.org

Вы можаце падтрымаць сайт Charter97.org наступным чынам:

РАЗЛІКОВЫ МУЛЬТЫВАЛЮТНЫ РАХУНАК ДЛЯ АХВЯРАВАННЯЎ:

Назва банка: Bank Millennium S.A.
Адрас: ul. Stanislawa Zaryna, 2A, 02-593, Warszawa
IBAN: PL97116022020000000216711123
SWIFT: BIGBPLPW
Імя ўладальніка рахунку: Fundacja “KARTA ‘97”
рызначэнне аплаты: Darowizna na cele statutowe

Звязацца з намі можна праз адрас charter97@gmail.com