Ад Ажэшкі да Статкевіча

Хто з беларусаў і ўраджэнцаў Беларусі прэтэндаваў на Нобелеўскую прэмію.

Нобелеўскую прэмію прысуджаюць ужо больш за 125 гадоў. Лаўрэаты 2026 года былі абвешчаныя на Нобелеўскім тыдні (5–12 кастрычніка). Уручэнне адбудзецца 10 снежня ў Осла (прэмія міру) і Стакгольме (астатнія).

За стагоддзе з чвэрцю сярод яе намінантаў былі пісьменнікі, вучоныя і грамадскія дзеячы, народжаныя і/або тыя, хто жыў на тэрыторыі сучаснай Беларусі, піша «Позірк».

Некаторыя з іх перамаглі, іншыя — былі блізкія да перамогі, многіх вылучалі неаднаразова, але яны так і не сталі лаўрэатамі.

Як з’явілася Нобелеўская прэмія

Прэмію заснаваў шведскі вынаходца і прадпрымальнік Альфрэд Нобель, які атрымаў вядомасць дзякуючы вынаходству дынаміту.

У запавеце, падпісаным 27 лістапада 1895 года ў Парыжы, ён распарадзіўся накіраваць асноўную частку свайго стану на штогадовыя ўзнагароды людзям, якія прынеслі найбольшую карысць чалавецтву.

Першапачаткова Нобель прадугледзеў пяць кірункаў: фізіку, хімію, фізіялогію і медыцыну, літаратуру і прэмію міру.

Пасля яго смерці ў 1896 годзе выканаўцам запавету спатрэбілася некалькі гадоў, каб арганізаваць сістэму ўзнагароджання. Першыя прэміі ўручылі 10 снежня 1901 года — у гадавіну смерці ідэйнага натхняльніка ўзнагароды.

У 1969 годзе да пяці першапачатковых кірункаў дадалася прэмія па эканамічных навуках памяці Альфрэда Нобеля, заснаваная Банкам Швецыі.

Фармальна яна адрозніваецца ад пяці прэмій, прадугледжаных запаветам, хоць прысуджаецца ў межах той самай сістэмы.

Навуковыя прэміі і прэмію па літаратуры прысуджаюць у Швецыі, прэмію міру — у Нарвегіі.

Кандыдатуры вылучаюць члены парламентаў і ўрадаў, кіраўнікі дзяржаў, лаўрэаты мінулых гадоў, рэктары ўніверсітэтаў, прафесары ў адпаведных галінах навукі і інш. Сам факт намінацыі не азначае, што кандыдат уваходзіў у лік фіналістаў або быў блізкі да атрымання ўзнагароды.

Імёны намінантаў становяцца вядомыя толькі праз 50 гадоў. Таму звесткі пра вылучэнне сучасных пісьменнікаў і вучоных нярэдка грунтуюцца на паведамленнях арганізацый, якія абвяшчалі пра свае ініцыятывы, а не на адкрытым архіве Нобелеўскага камітэта.

Адкуль грошы праз 125 гадоў пасля смерці Нобеля?

Нобелеўскія прэміі працягваюць фінансавацца за кошт стану Альфрэда Нобеля. Пасля яго смерці асноўная частка спадчыны была перададзеная ў кіраванне Нобелеўскаму фонду, які інвесціруе ў акцыі, аблігацыі, нерухомасць і іншыя актывы.

Даходы ад інвестыцый дазваляюць штогод выплачваць прэміі і пакрываць выдаткі на іх прысуджэнне, захоўваючы капітал фонду для будучых пакаленняў. У 2026 годзе памер кожнай поўнай Нобелеўскай прэміі складае 11 млн шведскіх крон (1,1 млн долараў ЗША).

Як праходзіць цырымонія ўручэння

Цырымонія ўручэння Нобелеўскіх прэмій праходзіць 10 снежня, у гадавіну смерці Альфрэда Нобеля. Узнагароды па фізіцы, хіміі, фізіялогіі або медыцыне, літаратуры і эканоміцы ўручаюць у Стакгольме.

Лаўрэаты атрымліваюць з рук караля Швецыі залатую медаль, дыплом і дакумент, які пацвярджае грашовае ўзнагароджанне. Пасля цырымоніі ў Стакгольмскай ратушы адбываецца ўрачысты банкет на больш чым тысячу гасцей.

Нобелеўскую прэмію міру паводле запавету Нобеля ўручаюць асобна — у Осла. Цырымонія праходзіць у гарадской ратушы ў прысутнасці нарвежскай каралеўскай сям’і. Узнагароду ўручае старшыня Нарвежскага Нобелеўскага камітэта.

Такі падзел існуе з моманту ўстанаўлення прэміі: пры жыцці Нобеля Швецыя і Нарвегія знаходзіліся ва ўніі, а выбар лаўрэата прэміі міру вынаходца даверыў камітэту, прызначанаму нарвежскім парламентам.

Хто стаў лаўрэатам 2026 года

У 2026 годзе прэміі па літаратуры ўдастоена канадская паэтка, эсэістка і перакладчыца Эн Карсан — за «наватарскую творчасць, якая аб’ядноўвае розныя літаратурныя формы і антычную традыцыю».

Прэмія міру аддадзена паўднёваафрыканскай юрыстцы Наві Пілэй за «намаганні па ўмацаванні міжнароднага права і прасоўванні міру». І ў яе ёсць сувязь з Беларуссю.

У 2008–2014 гадах Пілэй займала пасаду вярхоўнай камісаркі ААН па правах чалавека. У гэты перыяд яна неаднаразова крытыкавала палітычныя рэпрэсіі ў Беларусі.

У снежні 2010 года, пасля разгону пратэстаў супраць афіцыйных вынікаў прэзідэнцкіх выбараў, Пілэй выказала занепакоенасць ужываннем сілы супраць дэманстрантаў, затрыманнямі апазіцыйных кандыдатаў і ціскам на грамадзянскую супольнасць.

У красавіку 2012 года быў падрыхтаваны даклад Упраўлення вярхоўнай камісаркі ААН аб парушэннях правоў чалавека ў Беларусі. У дакуменце згадваўся, у прыватнасці, арышт кіраўніка праваабарончага цэнтра «Вясна» Алеся Бяляцкага — будучага лаўрэата Нобелеўскай прэміі міру.

У ліпені таго ж года Савет ААН па правах чалавека ўстанавіў мандат спецыяльнага дакладчыка па сітуацыі ў Беларусі.

Бяляцкі вітаў прысуджэнне ўзнагароды Пілэй, назваўшы яго «важным сігналам падтрымкі міжнародных праваабарончых інстытутаў».

У галіне фізіялогіі або медыцыны ўзнагарода прысуджаная Карлу Дайсерату, Пэтеру Хэгеману і Георгу Нагелю за адкрыцці, звязаныя са святлачуллівымі іённымі каналамі і аптагенетыкай.

Прэмію па фізіцы вырашана ўручыць Фрэнсісу Хальзену за ўклад у стварэнне неўтрынавай абсерваторыі IceCube і адкрыццё нейтрына астрафізічнага паходжання.

Лаўрэатамі ў галіне хіміі сталі Анры Каган і Кэнсо Соай за працы па асіметрычным сінтэзе малекул.

Нобелеўская прэмія па эканоміцы прысуджаная Роберту Холу і Майклу Вудфарду за мікраэканамічныя асновы макраэканамічнай стабілізацыі.

Хто атрымаў прэмію ў найноўшай гісторыі Беларусі

Беларусь стала першай постсавецкай краінай, якая атрымала абедзве гуманітарныя прэміі — па літаратуры і міру, прычым сталася гэта ўсяго за сем гадоў.

Святлана Алексіевіч стала лаўрэаткай Нобелеўскай прэміі па літаратуры ў 2015 годзе. Шведская акадэмія адзначыла яе «шматгалосую творчасць, у якой адлюстраваныя пакуты і мужнасць сучаснікаў».

Алексіевіч нарадзілася ва ўкраінскім Івана-Франкоўску, вырасла ў Беларусі. Вядома, што ў прамежку з 2003-га па 2015 год яна была намінавана мінімум дзевяць разоў. Можна сказаць, што прэмію Алексіевіч атрымала даволі хутка.

Знакамітаму нямецкаму пісьменніку Гюнтэру Грасу спатрэбілася 33 гады, а чэшскаму нобелеўскаму лаўрэату Яраславу Сэйферту — 30. Былі і гісторыі куды цікавей.

Вядомы выпадак, калі пісьменніка намінавалі на «нобеля» 155 разоў. Гэта іспанскі філолаг, гісторык і фалькларыст Рамон Менендэз Підаль. Яго вылучалі на ўзнагароду 26 гадоў запар, а пікам намінацыйнай кампаніі стаў 1956 год, калі ў Шведскую акадэмію паступіла адразу 95 заявак у яго падтрымку.

Гэта быў першы і апошні маштабны міжнародны «флэшмоб»: скаардынаваная акцыя сотняў вучоных, літаратараў і крытыкаў павінна была літаральна прымусіць камітэт прысудзіць узнагароду Підалю.

Аднак беспрэцэдэнтны ціск не спрацаваў: Нобелеўскі камітэт праігнараваў гэты масавы заклік і аддаў прэмію другому іспанскаму аўтару, паэту Хуану Рамону Хіменэсу, даказаўшы, што колькасць лістоў зусім не гарантуе перамогу.

Алесь Бяляцкі, заснавальнік праваабарончага цэнтра «Вясна», атрымаў Нобелеўскую прэмію міру ў 2022 годзе, падзяліўшы яе з расійскай праваабарончай арганізацыяй «Мемарыял» і ўкраінскім Цэнтрам грамадзянскіх свабод. Узнагароду прысудзілі за «намаганні па абароне правоў чалавека, дэмакратыі і мірнага суіснавання».

Паводле адкрытых крыніц, праваабаронца быў намінаваны мінімум сем разоў.

Ён нарадзіўся ў Карэліі, аднак з трох гадоў выхоўваўся на радзіме бацькоў у Беларусі.

Хто нарадзіўся на тэрыторыі Беларусі, але атрымаў прэмію, жывучы па-за яе межамі

Жарэс Алфёраў (1930–2019) нарадзіўся ў Віцебску. Савецкі і расійскі фізік атрымаў Нобелеўскую прэмію па фізіцы ў 2000 годзе сумесна з нямецкім вучоным Гербертам Крэмерым.

Палову прэміі ім прысудзілі за распрацоўку паўправадніковых гетэраструктур, якія выкарыстоўваюцца ў хуткаснай электроніцы і аптаэлектроніцы. Другую палову атрымаў амерыканскі інжынер Джэк Кілбі за ўклад у вынаходніцтва інтэгральнай схемы. Алфёраў зрабіў навуковую кар’еру ў СССР і Расіі.

Менахем Бегін (1913–1992) нарадзіўся ў Брэст-Літоўску — цяперашнім Брэсце. Ён стаў прэм’ер-міністрам Ізраіля і ў 1978 годзе атрымаў Нобелеўскую прэмію міру разам з прэзідэнтам Егіпта Анварам Садатам.

Узнагароду ім прысудзілі за перамовы, якія прывялі да заключэння мірнага пагаднення паміж дзвюма краінамі. Важным этапам перамоў сталі Кэмп-Дэвідскія пагадненні, заключаныя пры пасрэдніцтве прэзідэнта ЗША Джымі Картэра.

Шымон Перэс (1923–2016) нарадзіўся ў вёсцы Вішнева, якая сёння знаходзіцца ў Мінскай вобласці. Ён займаў пасады прэм’ер-міністра і прэзідэнта Ізраіля, узначальваў знешнепалітычнае ведамства краіны.

У 1994 годзе Перэс атрымаў Нобелеўскую прэмію міру сумесна з прэм’ер-міністрам Ізраіля Іцхакам Рабінам і палестынскім лідарам Ясірам Арафатам за намаганні па дасягненні міру на Блізкім Усходзе. Узнагарода была звязаная з перагаворным працэсам, які прывёў да падпісання пагадненняў у Осла.

Эліза Ажэшка: першая вядомая намінантка з Беларусі

Першай вядомай прэтэндэнткай на Нобелеўскую прэмію, народжанай на тэрыторыі сучаснай Беларусі, была польскамоўная пісьменніца Эліза Ажэшка (1841–1910).

Яна з’явілася на свет у сядзібе Мілкаўшчызна паблізу Гродна і стала адной з прыкметных постацей польскай літаратуры XIX стагоддзя. У Гродне ўсталяваны помнік Ажэшцы, на аднайменнай вуліцы працуе яе дом-музей — дакладная копія дома, дзе яна жыла і працавала.

У 1905 годзе Ажэшку вылучылі на Нобелеўскую прэмію па літаратуры. Паводле апублікаваных даных, яна атрымала восем намінацый і дайшла да фінальнага разгляду поруч з Львом Талстым і Генрыкам Сенкевічам.

Частка членаў камітэта прапаноўвала падзяліць узнагароду паміж Ажэшкай і Сенкевічам, аднак прэмію ў выніку прысудзілі толькі Сенкевічу.

Па словах аднаго з акадэмікаў, Ажэшка ўступала Сенкевічу «як мастак-апавядальнік і віртуоз мовы», але мела тое, што, паводле самога Нобеля, «мела б большую вагу, чым вялікі эпічны размах»: «У яе вялікае, багатае, любячае сэрца».

Ураджэнка Беларусі мела рэальны шанец стаць першай жанчынай, якая атрымала найвышэйшую літаратурную ўзнагароду. Але гэтага не адбылося, і першай літаратурнай лаўрэаткай у 1909 годзе стала шведка Сэльма Лагерлёф.

Першай жанчынай, якая атрымала Нобелеўскую прэмію, была полька Марыя Складоўская-Кюры. Яна застаецца адзінай лаўрэаткай прэмій па фізіцы (1903) і хіміі (1911).

Як насуперак этыцы сын вылучыў бацьку

Прафесар Леў Розанаў, які ўзначальваў кафедру нармальнай фізіялогіі Белдзяржуніверсітэта і атрымаў афіцыйнае права вылучаць кандыдатаў, у 1928 годзе выкарыстаў гэтую прывілей неардынарна.

Насуперак акадэмічнай этыцы ён намінаваў на найвышэйшую навуковую ўзнагароду ўласнага бацьку — земскага ўрача-эпідэміёлага Паўла Розанава.

Пры гэтым у вылучанага кандыдата адсутнічалі колькі-небудзь сур’ёзныя навуковыя працы, а ягонае імя згадвалася ў медыцынскай перыёдыцы толькі аднойчы. Нобелеўскі камітэт адмовіўся разглядаць такое прапанаванне.

Вучоныя з Беларусі, чые адкрыцці прэтэндавалі на прэмію

Напалеон Цыбульскі (1854–1919) — фізіялог, народжаны ў Крываносах на тэрыторыі сучаснай Беларусі (Гродзенская вобласць). Даследаваў фізіялогію кровазвароту і эндакрыннай сістэмы. Яго кандыдатуру вылучалі на Нобелеўскую прэмію па фізіялогіі/медыцыне ў 1911, 1914 і 1918 гадах. Лаўрэатам ён не стаў.

Леанід Мандэльштам (1879–1944) нарадзіўся ў Магілёве, адзін з найбуйнейшых фізікаў свайго часу. У 1930 годзе яго намінавалі на Нобелеўскую прэмію па фізіцы. Мандэльштам разам з Грыгорыем Ландсбергам адкрыў камбінацыйнае рассейванне святла — з’ява, якая пазней атрымала назву эфекту Рамана (у 1930 годзе Нобелеўскую прэмію за даследаванні рассейвання святла прысудзілі індыйскаму фізіку Чандрасэкару Венката Раману).

Маісей Куніц (1887–1978) нарадзіўся ў Слоніме. Быў біяхімікам і даследаваў ферменты, у тым ліку трыпсін і рыбануклеазу. Куніц разам з Джонам Нортрапам вылучаўся на прэмію па фізіялогіі і медыцыне ў 1937 годзе, а ў 1941-м — па хіміі. Нортрап атрымаў прэмію ў 1946 годзе.

Філіп Левін (1900–1987) нарадзіўся ў Клецку. Пасля пераезду ў ЗША стаў вядомым імуногематолагам, даследаваў групы крыві, у прыватнасці рэзус-фактар і яго сувязь з гемалітычнай хваробай нованароджаных.

Яго кандыдатуру на Нобелеўскую прэмію па фізіялогіі/медыцыне вылучалі ў 1946, 1950, 1952 і 1953 гадах.

Якаў Зельдовіч (1914–1987) нарадзіўся ў Мінску. Фізік-тэарэтык, астрафізік і фізік-хімік, унёс уклад у вывучэнне ядзерных рэакцый, касмалогіі і эвалюцыі Сусвету. Зельдовіча вылучалі на Нобелеўскую прэмію па хіміі ў 1968 годзе, а ў 1971-м — па фізіцы.

У апошнім выпадку яго кандыдатуру прапанавалі разам з амерыканскімі астрафізікамі Маартэнам Шмідтам і Джонам Уілерам.

Віталь Гольданскі (1923–2001) родам з Віцебска. Даследчык у галіне ядзернай хіміі, ядзернай фізікі і мёсбаўэраўскай спектраскапіі.

У 1971 годзе яго вылучылі на Нобелеўскую прэмію па хіміі разам са шведскім фізікам Каем Сігбанам.

У архіве Нобелеўскай прэміі захавалася запіс пра намінацыю: вылучыўшы іх хімік Мікалай Эмануэль лічыў, што ўзнагароду варта падзяліць паміж двума вучонымі. Аднак прэмію ім тады не прысудзілі. Сігбан атрымаў Нобелеўскую прэмію праз 10 гадоў — без Гольданскага.

Чалавек, які змяніў міжнароднае права, родам з Беларусі

Рафаэль Лемкін (1900–1959) нарадзіўся паблізу Ваўкавыска. Юрыст яўрэйскага паходжання, ён прысвяціў жыццё распрацоўцы міжнародна-прававых механізмаў супраць масавага знішчэння людзей.

На фарміраванне поглядаў Лемкіна паўплываў судовы працэс над армянинам Сагамонам Тэйлераянам, які ў 1921 годзе застрэліў у Берліне былога міністра ўнутраных спраў Асманскай імперыі Талаата-пашу — аднаго з галоўных арганізатараў генацыду армян.

На судзе абмяркоўваліся масавыя забойствы і дэпартацыі армян, а нямецкі суд прысяжных апраўдаў Тэйлераяна, пастанавіўшы, што малады армянін дзейнічаў у стане афекту.

Гэтыя падзеі згадваюцца ў новым рамане вядомага беларускага пісьменніка Альгерда Бахарэвіча «Падземныя пераходы» (магчыма, менавіта ён калісьці стане чарговым айчынным нобелеўскім лаўрэатам?).

Працэс над Тэйлераянам прымусіў Лемкіна задумацца, чаму масавае знішчэнне людзей не пераследуецца як самастойнае міжнароднае злачынства і ці можа асобны чалавек творыць правасуддзе замест суда.

Пазней гэтыя разважанні сталі адным са стымулаў яго працы над міжнародна-прававым вызначэннем генацыду і механізмамі пакарання за яго.

Лемкін увёў у міжнародны ўжытак паняцце генацыду і адыграў ключавую ролю ў прасоўванні Канвенцыі ААН аб папярэджанні злачынства генацыду і пакаранні за яго, прынятай у 1948 годзе.

Яго кандыдатуру на Нобелеўскую прэмію міру вылучалі неаднаразова — паводле апублікаваных біяграфічных звестак, шэсць разоў з 1950-га па 1959 год. Аднак прэмію ён так і не атрымаў.

Уладзімеж Колас (1928–1996) — польскі хімік і фізік, народжаны ў Пінску. Стаў адным з заснавальнікаў сучаснай квантавай хіміі, вядомы піянерамі разлікаў электроннай структуры малекул.

У 1973 годзе Коласа вылучылі на Нобелеўскую прэмію па хіміі разам з фізікам і хімікам Клеменсам Рутанам і хімікам Лютаславам Вольневічам.

У архіве Нобелеўскай прэміі захавалася запіс пра намінацыю, аднак узнагароду вучоныя не атрымалі.

Авром Суцкевер (1913–2010) — яўрэйскі паэт, адзін з найбуйнейшых аўтараў, якія пісалі на ідышы. Нарадзіўся ў Смаргоні, у дзяцінстве разам з сям’ёй апынуўся ў Сібіры, пасля жыў у Вільні (Вільнюсе). Падчас Другой сусветнай вайны знаходзіўся ў Віленскім гета, удзельнічаў у супраціве нацыстам, ратаваў яўрэйскія культурныя каштоўнасці.

У 1970, 1974 і 1975 гадах яго вылучалі на Нобелеўскую прэмію па літаратуры. Намінацыі зафіксаваныя ў архіве Нобелеўскага камітэта. Лаўрэатам Суцкевер не стаў.

Каго яшчэ намінавалі з беларускіх пісьменнікаў

У найноўшай гісторыі Беларусі пра вылучэнне на Нобелеўскую прэмію абвяшчалі і літаратурныя арганізацыі.

Рыгор Барадулін (1935–2014) — паэт, перакладчык і народны паэт Беларусі. У 2005 годзе Беларускі ПЭН-цэнтр абвясціў пра рашэнне прадставіць яго кандыдатуру на Нобелеўскую прэмію па літаратуры. У публікацыях пра паэта таксама ўказвалася, што ў 2006 годзе ён фігураваў сярод намінантаў.

Адзін з твораў, на якія асаблівую ўвагу звярталі прыхільнікі вылучэння Барадуліна, — зборнік рэлігійнай паэзіі «Ксты».

Васіль Быкаў (1924–2003). Адзін з самых вядомых пісьменнікаў XX стагоддзя, які праславіўся празай пра Другую сусветную вайну, маральны выбар і адказнасць чалавека. Ягоныя творы перакладзеныя на многія мовы.

Кандыдатуру Быкава называлі сярод магчымых прэтэндэнтаў на Нобелеўскую прэмію па літаратуры; у падтрымку міжнароднага прызнання яго творчасці ўдзельнічалі замежныя літарата́ры.

Паводле розных гістарычных сведчанняў (у прыватнасці, дзённікаў Барадуліна), першая спроба вылучыць Быкава на найвышэйшую літаратурную ўзнагароду была зробленая ў 1993 годзе.

Спробы перыядычна паўтараліся, але дзесяці гадоў Быкаву не хапіла. У 2003-м яго не стала.

Уладзімір Някляеў (1946) — паэт і празаік. У лютым 2011 года Беларускі ПЭН-цэнтр падтрымаў прапанову вылучыць яго на Нобелеўскую прэмію па літаратуры. Ініцыятарам выступіў паэт і грамадскі дзеяч Генадзь Бураўкін.

У 2012 годзе пра новае вылучэнне Някляева паведамлялі як пра сумесную ініцыятыву Беларускага ПЭН-цэнтра і Саюза беларускіх пісьменнікаў (незалежнага). Прэмію ён не атрымаў.

Георгі Марчук (1947–2023) — пісьменнік, драматург і сцэнарыст. Працаваў галоўным рэдактарам кінастудыі «Беларусьфільм», узначальваў выдавецтва «Мастацкая літаратура».

Пра яго намінацыю на Нобелеўскую прэмію па літаратуры паведамлялася ў 2009 годзе. Намінарам упершыню быў праўладны Саюз пісьменнікаў Беларусі. Інфармацыі пра наступныя намінацыі ад гэтай арганізацыі знайсці не ўдалося.

Важна адрозніваць публічна абвешчанае вылучэнне і пацверджаную запіс у архіве Нобелеўскага камітэта. Імёны намінантаў апошніх дзесяцігоддзяў афіцыйна не раскрываюцца на працягу 50 гадоў, таму магчымасці незалежнай праверкі падобных паведамленняў абмежаваныя.

Алесь Разанаў (1947–2021) — паэт, перакладчык. Эксперыментаваў з паэтычнымі формамі, ствараў версэты і кароткія філасофскія тэксты, перакладаў творы замежных аўтараў.

У беларускай літаратурнай супольнасці Разанава называлі магчымым кандыдатам на Нобелеўскую прэмію па літаратуры; у прыватнасці, пісьменнік Уладзімір Арлоў узгадваў яго сярод айчынных аўтараў, якія маглі б прэтэндаваць на ўзнагароду. Аднак надзейнага пацверджання канкрэтнага вылучэння ў адкрытых крыніцах знайсці не ўдалося.

Хто з беларускіх палітыкаў намінаваўся на прэмію

Святлана Ціханоўская, Марыя Калеснікава і Вераніка Цэпкала у 2021 годзе былі вылучаныя на Нобелеўскую прэмію міру. Ініцыятарам стаў дэпутат нарвежскага парламента Геір Тоскедал, які адзначыў іхнюю барацьбу за сумленныя выбары і ўклад у мірны супраціў беларускім уладам.

Жаночае трыа было сімвалам пратэстнага руху пасля прэзідэнцкіх выбараў 2020 года. Лаўрэаткамі прэміі яны не сталі.

У 2021 і 2022 гадах асобна намінавалі Святлану Ціханоўскую. Яе вылучалі, адпаведна, прэзідэнт Літвы Гітанас Науседа і нарвежскі парламентарый Хаарэк Эльвенэс.

Мікалай Статкевіч (1956) — апазіцыйны палітык. У студзені 2025 года дэпутат Еўрапарламента ад Літвы Пятрас Аўштравічус вылучыў яго на Нобелеўскую прэмію міру.

На той момант Статкевіч знаходзіўся ў зняволенні, адбываючы 14-гадовы тэрмін па абвінавачанні ў «арганізацыі масавых беспарадкаў». Нобелеўскім лаўрэатам Статкевіч не стаў.

Вы можаце падтрымаць сайт Charter97.org наступным чынам:

РАЗЛІКОВЫ МУЛЬТЫВАЛЮТНЫ РАХУНАК ДЛЯ АХВЯРАВАННЯЎ:

Назва банка: Bank Millennium S.A.
Адрас: ul. Stanislawa Zaryna, 2A, 02-593, Warszawa
IBAN: PL97116022020000000216711123
SWIFT: BIGBPLPW
Імя ўладальніка рахунку: Fundacja “KARTA ‘97”
рызначэнне аплаты: Darowizna na cele statutowe

Звязацца з намі можна праз адрас charter97@gmail.com