Пра што Ніксан папярэджваў яшчэ 30 гадоў таму

Украіна незаменная.

У сакавіку 1994 года Рычард Ніксан вярнуўся з паездкі ў Расію, Украіну, Германію і Вялікабрытанію і напісаў прэзідэнту ЗША Білу Клінтану канфідэнцыйны ліст. Фактычна гэта быў яго апошні буйны знешнепалітычны мемарандум. Праз месяц Ніксан памёр.

У гэтым лісце ёсць фраза, якую сёння варта было б высекчы на сценах кабінетаў, дзе прымаюцца рашэнні пра будучыню Еўропы: «But Ukraine is in a different class — it is indispensable».

«Украіна — гэта зусім іншая катэгорыя. Яна незаменная».

Не «важная». Не «перспектыўны партнёр». Не «буфер». Не «частка паслясавецкай прасторы».

Незаменная.

У 1994 годзе Ніксан зразумеў пра Украіну тое, што Захад потым тры дзесяцігоддзі адмаўляўся давесці да лагічнага завяршэння.

Ён убачыў галоўнае: пытанне Украіны — гэта не пытанне перыферыі былага СССР. Гэта пытанне пра тое, якой будзе сама Расія, якой будзе Еўропа і дзе пройдзе мяжа паміж прасторай свабоды і прасторай імперскага рэваншу.

Асабліва ўражвае іншае. Тады ўся заходняя палітыка літаральна была апантаная ўкраінскай ядзернай зброяй. Трэба было вывезці баягалоўкі, ракеты і сродкі дастаўкі, закрыць праблему нераспаўсюджання. Ніксан жа прапанаваў прынцыпова іншую логіку: думаць трэба не толькі пра колькасць зброі, але перадусім пра тое, што можа прывесці да яе прымянення.

Гэта і ёсць стратэгічны ўзровень мыслення.

Праз дзевяць месяцаў Украіна падпісала Будапешцкі мемарандум і адмовілася ад ядзернага арсеналу ў абмен на запэўніванні адносна бяспекі, суверэнітэту і тэрытарыяльнай цэласнасці. Але галоўнае пытанне, пра якое папярэджваў Ніксан, так і засталося без адказу: якое месца Украіна павінна заняць у новай сістэме еўрапейскай бяспекі?

Замест адказу ўзнікла шэрая зона.

Украіну не вярнулі пад кантроль Масквы, але і не ўключылі ў сістэму рэальных калектыўных гарантый. Ёй казалі пра партнёрства, рэформы, перспектыву, асаблівыя адносіны. У Бухарэсце ў 2008 годзе НАТА нават зафіксавала: Украіна стане членам Альянсу. Але палітычнага рашэння, якое зрабіла б гэтую перспектыву незваротнай, тады не прынялі.

Расія вытлумачыла гэтую няпэўнасць па-свойму.

2008 — вайна супраць Грузіі.

2014 — Крым і Данбас.

2022 — поўнамаштабнае ўварванне ва Украіну.

Кожны наступны крок быў праверкай: дзе тая мяжа, пасля якой Захад перастане толькі рэагаваць і пачне сам фарміраваць асяроддзе бяспекі?

І вось парадокс.

Праз 32 гады пасля ліста Ніксана Захад фактычна прыйшоў да яго высновы. У 2026 годзе НАТА ўжо кажа пра доўгатэрміновую і прадказальную падтрымку Украіны і абавязалася забяспечыць пастаўкі ваеннай тэхнікі, дапамогу і навучанне на суму 70 млрд еўра на працягу года. Еўрапейскі саюз адкрыў першы перагаворны кластар на шляху ўступлення Украіны. Украінская армія фактычна стала адной з ключавых сіл еўрапейскай бяспекі. Еўропа пераўзбройваецца, перабудоўвае абаронную прамысловасць і зноў вучыцца гаварыць на мове стрымлівання.

Але праблема, якую Ніксан убачыў яшчэ ў 1994 годзе, так і не знікла канчаткова.

Нельга адначасова прызнаваць Украіну крытычна важнай для бяспекі Еўропы і пакідаць адкрытым пытанне пра яе канчатковае месца ў гэтай сістэме.

Нельга гадамі казаць, што Украіна абараняе Еўропу, і адначасова захоўваць стратэгічную няпэўнасць адносна таго, хто і як будзе гарантаваць бяспеку самой Украіны пасля завяршэння актыўнай фазы вайны.

Нельга выбудоўваць доўгатэрміновую палітыку ў надзеі, што чарговы кіраўнік Крэмля акажацца «больш прагматычным», «больш прадказальным» або «гатовым дамаўляцца».

Ніксан яшчэ ў дачыненні да Ельцына папярэджваў Клінтана: не блытайце асабістыя адносіны з дзяржаўнымі інтарэсамі і не прывязвайце палітыку да аднаго чалавека.

Бо расійская праблема ніколі не была праблемай аднаго толькі Пуціна.

Гэта праблема імперскай мадэлі, якая аднаўляецца кожны раз, калі Масква бачыць вакол сябе прастору слабасці, няпэўнасці і страху перад прыняццем рашэнняў.

Менавіта таму моцная Украіна — гэта не дабрачыннасць Захаду і не «дапамога далёкай краіне».

Гэта адзін з найбольш эфектыўных элементаў стрымлівання Расіі на еўрапейскім кантыненце.

Украіна не просіць Захад прыдумаць новую геапалітыку. Яна ўжо заплаціла жудасную цану за тое, што старая геапалітыка аказалася памылковай.

У 1994 годзе Ніксан напісаў Клінтану: Украіна незаменная.

У 2026 годзе гэта ўжо не прагноз.

Гэта факт, даказаны вайной.

Цяпер пытанне толькі ў тым, ці хопіць сучасным заходнім лідарам палітычнай волі зрабіць апошні крок і давесці гэтую думку да лагічнага завяршэння.

Бяспека Украіны не можа быць дадаткам да еўрапейскай бяспекі.

Бяспека Украіны і з'яўляецца адным з яе фундаментаў.

Усё астатняе мы ўжо спрабавалі.

І цану гэтага эксперыменту мы ведаем занадта добра.

Віктар Ягун, «Фэйсбук»

Вы можаце падтрымаць сайт Charter97.org наступным чынам:

РАЗЛІКОВЫ МУЛЬТЫВАЛЮТНЫ РАХУНАК ДЛЯ АХВЯРАВАННЯЎ:

Назва банка: Bank Millennium S.A.
Адрас: ul. Stanislawa Zaryna, 2A, 02-593, Warszawa
IBAN: PL97116022020000000216711123
SWIFT: BIGBPLPW
Імя ўладальніка рахунку: Fundacja “KARTA ‘97”
рызначэнне аплаты: Darowizna na cele statutowe

Звязацца з намі можна праз адрас charter97@gmail.com