19 лiстапада 2026, Чацвер, 11:41
Падтрымайце
сайт
Сім сім,
Хартыя 97!
Рубрыкі

«Мы ўжо бачылі гэты фільм»: дырэктар Інстытута Буша ўказаў на памылкі адміністрацыі Трампа

«Мы ўжо бачылі гэты фільм»: дырэктар Інстытута Буша ўказаў на памылкі адміністрацыі Трампа
Дэвід Крамер

Нельга паддавацца на ўлоўкі Лукашэнкі.

Дэмакратычная партыя здобыла аглушальную перамогу на выбарах у Кангрэс, атрымаўшы перавагу і ў Палаце прадстаўнікоў, і ў Сенаце. Якія працэсы цяпер могуць пачацца ў Рэспубліканскай партыі? Хто можа стаць кандыдатам ад рэспубліканцаў на выбарах? Ці зменіцца палітыка ЗША ў дачыненні да Украіны і Беларусі?

Пра гэта сайт Charter97.org пагаварыў з былым памочнікам дзяржсакратара ЗША па пытаннях дэмакратыі і правоў чалавека, экс-дырэктарам Freedom House, выканаўчым дырэктарам Інстытута Джорджа Буша-малодшага Дэвідам Крамерам:

— Думаю, выбаршчыкі хацелі перамен. Галоўнай прычынай свайго выбару яны называлі дарагавізну жыцця. Эканоміка — традыцыйна галоўная тэма амерыканскіх выбараў: людзей хвалюе, колькі яны плацяць за прадукты, бензін і ўсё астатняе. Гэтыя выбары не сталі выключэннем.

Адрозненне гэтых выбараў — у наступных па значнасці тэмах. Перш за ўсё — гэта непрыманне вайны з Іранам, якую прэзідэнт Трамп пачаў у канцы лютага: вайна пагоршыла праблему дарагавізны, падштурхнуўшы цэны на бензін і прадукты. Акрамя таго, ёсць тэма карупцыі — амерыканцы выказвалі сур'ёзную занепакоенасць тым, што яны ўспрымаюць як выпадкі карупцыі, звязаныя з адміністрацыяй. Гэта былі тры галоўныя тэмы. Эканоміка на нашых выбарах заўсёды стаіць на першым месцы. Так было і гэтым разам. Думаю, выбаршчыкі таксама лічаць, што пошліны, уведзеныя Трампам, пагоршылі эканамічныя цяжкасці.

Прэзідэнты і іх партыі нярэдка церпяць няўдачы на так званых прамежкавых выбарах — калі самога прэзідэнта не перавыбіраюць, але перавыбіраюць траціну Сената і ўвесь склад Палаты прадстаўнікоў. Партыя, якая займае Белы дом, даволі часта страчвае пазіцыі. Так сталася і гэтым разам, але паражэнне аказалася вельмі сур'ёзным. Цікава будзе паглядзець, як Белы дом яго растлумачыць і што зробіць далей.

Прызначэнне Сцівена Мілера новым кіраўніком апарата Белага дома сведчыць пра тое, што адміністрацыя гатовая заняць жорсткую пазіцыю ў дачыненні да дэмакратаў у Палаце прадстаўнікоў і Сенаце і не мае асаблівага намеру шукаць кампрамісы. Хоць па некаторых пытаннях дамаўляцца ўсё ж давядзецца.

— Каго вы бачыце кандыдатам у прэзідэнты ад Рэспубліканскай партыі ў 2028 годзе?

— Лічылася, што найбольш верагодным кандыдатам рэспубліканцаў стане віцэ-прэзідэнт Джэй Дзі Вэнс. На наступны дзень пасля прамежкавых выбараў ён выступіў з заявай, усклаўшы віну за паразу на вайну з Іранам. Думаю, пераканаць у гэтым выбаршчыкаў яму будзе няпроста: ён займае пасаду віцэ-прэзідэнта з першага дня другога тэрміну Трампа.

Паводле ўсяго відаць, гэта выклікала пэўную напружанасць у ягоных адносінах з прэзідэнтам Трампам, які на мінулым тыдні адхіліў віцэ-прэзідэнта ад перамоў з Іранам і цяпер даручыў яму засяродзіцца на ўнутраных пытаннях — расследаванні махлярства ў шэрагу штатаў, якімі кіруюць дэмакраты, як гэта фармулюе Белы дом. Таму, думаю, пазіцыі віцэ-прэзідэнта некалькі пахіснуліся, і ўзнікае цэлы шэраг пытанняў пра тое, хто яшчэ можа ўступіць у гонку.

Дзяржсакратар і дарадца па нацыянальнай бяспецы Марка Рубіо заяўляў, што не будзе балатавацца, калі ў гонку пойдзе Вэнс, аднак цяпер яго імя гучыць даволі часта. Некаторыя называюць сыходзячага губернатара Фларыды Рона Дэсанціса; могуць з'явіцца і іншыя прэтэндэнты. Але, думаю, чакалася, што пасля прамежкавых выбараў менавіта віцэ-прэзідэнт стане галоўным прэтэндэнтам на вылучэнне. Магчыма, так і будзе, але цяпер гэта ўжо не так відавочна, як раней.

— А што вы думаеце пра Тэда Круза як пра кандыдата?

— Тэд Круз — яшчэ адно імя, якое згадваецца ў гэтым кантэксце. Яго называлі сярод магчымых кандыдатаў у прэзідэнты ад рэспубліканцаў. Паглядзім.

У Тэхасе — родным штаце Круза, які ён прадстаўляе ў Сенаце, — выбаршчыкі, што называецца, «прагаласавалі за сініх», то-бок падтрымалі дэмакратаў практычна па ўсім бюлетэні: на выбарах сенатара на месца Джона Корніна, губернатара, віцэ-губернатара, генеральнага пракурора штата і далей па спісе. Цікава будзе паглядзець, як цяпер паступіць Круз.

— Сярод галоўных тэмаў для выбаршчыкаў вы назвалі дарагавізну жыцця, вайну з Іранам, карупцыю і пошліны. Атрымліваецца, тэма Украіны не ўвайшла нават у першую чацвёрку. Што вынікі прамежкавых выбараў азначаюць для падтрымкі Украіны з боку ЗША?

— У цэлым можна чакаць, што Палата прадстаўнікоў і Сенат пад кантролем дэмакратаў зоймуцца законапраектамі, якія дэманструюць цвёрдую падтрымку Украіны з боку ЗША. Украіна карысталася шырокай двухпартыйнай падтрымкай — і рэспубліканцаў, і дэмакратаў. Але кіраўніцтва абедзвюх палат не спяшалася выносіць такія законапраекты на разгляд.

Думаю, новы спікер Палаты прадстаўнікоў — ім, хутчэй за ўсё, стане Хакім Джэфрыс з Нью-Ёрка — і новы лідар большасці ў Сенаце — верагодней за ўсё, Чак Шумер (хоць Крыс Ван Холэн таксама заявіў пра намер балатавацца на гэту пасаду) — будуць дзейнічаць больш рашуча. Мяркую, законапраекты ў падтрымку Украіны з'явяцца ўжо ў пачатку 2027 года. Можа ісці пра вайсковую дапамогу і ўзмацненне санкцый.

Сыходзячы Кангрэс усё ж такі прыняў законапраект Ліндсі Грэма аб узмацненні санкцый супраць Расіі і аб увядзенні пошлін супраць найбуйнейшых пакупнікоў расійскіх энерганосьбітаў. Сенат ухваліў яго 86 галасамі супраць 11, Палата прадстаўнікоў — таксама з вельмі саліднай перавагай.

— Як вы сказалі, новых законапраектаў варта чакаць у найбліжэйшы час. Але тады ўзнікае наступнае пытанне: што адміністрацыя будзе рабіць з прынятымі законамі?

— Гэта і ёсць галоўнае пытанне, таму што прэзідэнт Трамп падпісаў закон Ліндсі Грэма, але затым скарыстаўся правам не прымяняць яго і не выконвае гэты закон. Гэтае ж пытанне паўстане і пры новым Кангрэсе. Галасаванні ў падтрымку Украіны, хутчэй за ўсё, будуць, але адміністрацыя можа не выконваць прынятыя законы, а то і ўвогуле накласці на іх вета. І тады ўзнікне пытанне: ці знойдзецца ў Палаце прадстаўнікоў і Сенаце большасць у дзве траціны галасоў, неабходная для пераадолення вета? І ўсё ж, думаю, новы Кангрэс будзе часцей выказвацца ў падтрымку Украіны і, верагодна, стане больш жорстка крытыкаваць і ўважлівей вывучаць палітыку адміністрацыі ў дачыненні да Украіны і ціску на Расію.

Буквальна на мінулым тыдні ў Абу-Дабі прайшлі перамовы, парадак дня якіх, на мой погляд, быў выстаўлены ў адваротным парадку. Замест таго каб засяродзіцца на спыненні вайны і неадкладным спыненні агню, удзельнікі абмяркоўвалі пасляваенную архітэктуру еўрапейскай бяспекі. Менавіта пра гэта хоча гаварыць Масква. Я лічу, што парадак павінен быць адваротны. Нельга абмяркоўваць пасляваенную еўрапейскую бяспеку, пакуль не скончылася вайна, якую Расія развязала супраць Украіны. Думаю, падыход адміністрацыі да намаганняў па спыненні вайны будзе падвяргацца больш пільнай увазе і крытыцы.

— З моманту прыходу Трампа да ўлады ў 2024 годзе амерыканская вайсковая дапамога рэзка скарацілася — да менш чым аднаго працэнта ад папярэдняга ўзроўню. Гіпатэтычнае пытанне: пераносімся ў 2027 год. Адміністрацыя па-ранейшаму супраць, але група сенатараў, гарачых прыхільнікаў Украіны, ездзіць ва Украіну і робіць гучныя заявы. Наколькі іх дзейнасць урэшце здольная нешта змяніць?

— Паводле нашай Канстытуцыі, прэзідэнт ЗША валодае значнымі паўнамоцтвамі ў знешняй палітыцы, а магчымасці Кангрэса абмежаваныя. Гэта паказаў прыклад закона Ліндсі Грэма: Кангрэс можа прыняць закон, прэзідэнт можа нават яго падпісаць, але калі ў законе прадугледжаныя выключэнні, прэзідэнт можа імі скарыстацца — або проста не выконваць закон.

Наколькі мне вядома, з моманту вяртання адміністрацыі Трампа нідзе не ўводзіліся санкцыі ў рамках Глабальнага закона Магніцкага. Даклад аб правах чалавека, які Дзярждэпартамент павінен публікаваць штогод, за 2026 год так і не выйшаў. Неабходна дамагацца выканання патрабаванняў закона і прыцягваць да адказнасці за іх невыкананне. А публікацыя гэтага дакладу аб правах чалавека — абавязак адміністрацыі.

Патрэбныя намаганні, каб аказваць ціск на адміністрацыю і дамагацца выканання таго, за што прагаласаваў Кангрэс. Але ў яе шырокія паўнамоцтвы ў знешняй палітыцы, і забяспечыць выкананне рашэнняў Кангрэса можа апынуцца няпроста.

— Пасля выбараў 2006 і 2010 гадоў Лукашэнка дзейнічаў паводле адной і той жа няхітрай схемы: сфальсіфікуй выбары, вазьмі ў закладнікі палітвязняў, абмяняй іх на аслабленне санкцый і разрадку. Сёння адміністрацыя ЗША гуляе з Лукашэнкам у тую самую гульню, а еўрапейцы выбіраюць іншы шлях і не адступаюць ад санкцый. Як варта вырашаць гэтую праблему сёння?

— Мы ўжо бачылі гэты фільм. Проста як у фільме «Дзень сурка», дзе герой прачынаецца і зноў і зноў пражывае адзін і той жа дзень.

З аднаго боку, я аддаю належнае Джону Колу і адміністрацыі: яны дамагліся вызвалення сотняў палітвязняў. Але адначасова з'явіліся новыя палітвязні — людзей затрымліваюць, арыштоўваюць і саджаюць у турмы. А многіх з вызваленых да таго ж выдварылі з уласнай краіны, адправіўшы ў выгнанне. Таму ўпадаць у эйфарыю не варта.

Да таго ж трэба заўсёды памятаць: Лукашэнка толькі выпраўляе зло, якое ўвогуле не павінен быў учыняць. Ён не заслугоўвае асаблівай падзякі за тое, што спачатку кідае людзей за краты за іх палітычныя погляды і крытыку, потым выпускае, а на вызваленыя месцы саджае новых.

Таму адміністрацыі трэба быць асцярожнай — асабліва калі гаворка ідзе пра ціск на Літву і іншыя краіны, якія захоўваюць санкцыі і ўскладнілі для Лукашэнкі атрыманне эканамічнай выгады. Адміністрацыі варта быць асцярожнай у ўласным падыходзе і ў спробах занадта зблізіцца з Лукашэнкам.

Трэба памятаць: Лукашэнка не толькі скраў выбары 2020 года, а затым жорстка падавіў мірныя пратэсты. У траўні 2021 года ён таксама захапіў грамадзянскі авіялайнер, што ляцеў з Афінаў у Вільнюс. Ён ператварыў мігрантаў і бежанцаў у зброю супраць суседніх краін. Ён дазволіў Расіі выкарыстаць тэрыторыю Беларусі для пачатку поўнамаштабнага ўварвання ва Украіну ў лютым 2022 года. На руках у Лукашэнкі шмат крыві, і занадта цеснага збліжэння з ім трэба сур'ёзна асцерагацца.

Да таго ж, як вы і адзначылі, Лукашэнка дзесяцігоддзямі выкарыстоўвае адны і тыя ж прыёмы. Ён ва ўладзе з 1994 года і ведае, як весці гэтую гульню, сутыкаючы Расію і Захад адно з адным. Але каб утрымацца ва ўладзе, ён заўсёды будзе залежаць ад Пуціна і Расіі. Не варта паддавацца на ягоныя ўлоўкі і верыць, што яго можна перацягнуць у наш лагер. Гэта папросту немагчыма.

Напісаць каментар

Таксама сачыце за акаўнтамі Charter97.org у сацыяльных сетках

▲