«Мне хопіць сіл, каб перамагчы і жыць шчасліва і спакойна»
- 20.11.2026, 11:39
Экс-палітвязень-беларус выхоўвае ў Польшчы двух дзяцей.
Некалькі гадоў пасля разводу для свайго сына і дачкі экс-палітвязень Ян Папковіч быў «татай выхаднога дня», а потым яго затрымалі. У лістападзе 2024-га, калі мужчына знаходзіўся ў калоніі, яго раптам выклікалі ў кабінет. «Падпішы», — пратягнулі паперу. У дакуменце было сказана: ягоная былая жонка цяпер у СІЗА, а ён становіцца «абавязанай асобай». Ян спалохаўся, што Добраміру і Яніслава адправяць у дзіцячы дом. Тады беларус і ўявіць не мог, што ў жніўні 2026-га ён з дзецьмі пачне будаваць новае жыццё за мяжой. Вось толькі гэтае шчасце няпростае: у сына і дачкі сур'ёзныя праблемы са здароўем, піша «Зеркало».
У верасні 2022-га Яна жорстка затрымалі, а ў маі 2023-га асудзілі па двух артыкулах КК: «народнай» 342-й і 361-3 (Удзел або падрыхтоўка да ўдзелу на тэрыторыі замежнай дзяржавы ў ваенных дзеяннях без паўнамоцтва ад дзяржавы). Мужчыну прысудзілі да чатырох гадоў. У зняволенні на яго яшчэ двойчы заводзілі крымінальныя справы па арт. 411 (Злоснае непадпарадкаванне патрабаванням адміністрацыі ІК). Пэўны час ён утрымліваўся ў СІЗА КДБ, пасля яго перавялі ў СІЗА № 1. За гады ў заценках Ян сядзеў у трох калоніях — ІК-15 (у Магілёве), ІК-9 (у Горках), ІК-20 (у Мазыры), а таксама ў турме № 4 у Магілёве. Мужчыну вызвалілі ў снежні 2025-га ў групе са 123 чалавек. Гэта адбылося пасля візіту Джона Коула у Мінск.
Ян Папковіч — баксёр і былы інкасатар. Мужчына не хавае: думаў, што ў заценках ён назаўсёды, але ў снежні 2025-га яго нечакана вызвалілі і выдварылі з краіны. Цяпер беларус жыве ў польскім Вроцлаве. Сюды ж пераехалі яго бацькі і дзеці — 11-гадовая Добраміра і 9-гадовы Яніслаў. У дзяўчынкі мукавісцыдоз — генетычнае захворванне, пры якім парушаецца праца дыхальнай і стрававальнай сістэм. У хлопчыка — лёгкая ступень аўтызму і цукровы дыябет.
— Калі нарадзілася дачка, мне было 23, а жонцы Валерыі — 19. Праз два гады з’явіўся сын. Хацелася даць дзецям нязвыклыя, прыгожыя імёны, таму выбралі стараславянскія. У мяне самога імя не вельмі распаўсюджанае — Ян, а Яніслаў — сын Яна, — распавядае суразмоўца. — У Беларусі многія, пачуўшы, як іх завуць, здзіўляліся: «Ого!» У Польшчы якось інакш.
Для Яна Валерыя была першым вялікім каханнем, але іх гісторыя як пары атрымалася нядоўгай. Хутка пасля таго, як нарадзіўся Яніслаў, сужэнцы перасталі жыць разам, а праз тры гады афіцыйна развяліся. Дзеці засталіся з мамай, а Ян стаў татам выхаднога дня.
— За тыя тры гады, што мы былі разам, у дачкі ніякіх сур’ёзных праблем са здароўем не ўзнікала. Пра тое, што з Яніславам нешта не так, задумаўся, калі яму было гадоў паўтара. Дзіця не размаўляла, — успамінае бацька. — А яшчэ ён любіў узяць цацкі і раскласці ў пэўным парадку. Гэта мяне здзіўляла. Падзяліўся з братам, а ён скідвае артыкул з прыкметамі аўтызму. Шчыра, не хацеў у гэта верыць, адштурхоўваў ад сябе такія думкі.
Па назіраннях таты, з часам хлопчык ужо мог сказаць нешта «чыста, прыгожа на свой узрост», але стараўся не размаўляць. Бацькі водзілі яго на развівальныя заняткі. Спецыялісты казалі, што з інтэлектам усё ў парадку, але ёсць праблемы з паводзінамі: расеяная ўвага, можа рабіць адно, потым рэзка пераключацца на іншае або капрызіць.
— Памятаю, хадзілі з Валерыяй і Яніславам да ўрача. Медык тлумачыў, што ў дзіцяці, хутчэй за ўсё, аўтызм. Жонка ніяк. Казала, што ў яго нічога няма, а мы з лекарам спрабавалі ёй патлумачыць сітуацыю, — расказвае Ян. — У выніку трэба было пакласці яго ў шпіталь на абследаванне, але мяне пасадзілі.
«Я не быў прыхільнікам таго, каб дзяцей у такія месцы прывозілі»

Яна затрымалі 2 верасня 2022 года, на наступны дзень пасля таго, як ён з Валерыяй адвёў Добраміру ў 1-ы клас. «Гаспадары з КДБ» на дапытанні яму так і заявілі: «Скажы дзякуй, што далі дачку на лінейку завесці».
— Думаў, гадоў 15 мне дакладна ўляпяць, гэтыя ж могуць. Прыйшло ўсведамленне, што былой жонцы давядзецца дзяцей самой выхоўваць. Перажываў, што дзесьці нешта не дарабіў. Памятаю, як ёй напісаў: «Відаць, усе разыходжанні пара пахаваць. Самае галоўнае для мяне — дачка і сын», — кажа экс-палітвязень. — Пісаў бацькам, прасіў максімальна ёй дапамагаць.
Яна судзілі ў Мінску. На адно з пасяджэнняў Валерыя прывяла Добраміру. Паводле слоў мужчыны, на працэсы дзяцей не пускаюць, але канвой даў ім хвілінку, і бацька паспеў памахаць сямігадовай дзяўчынцы са шкляной клеткі. Потым яна распавядала родным: «Тата ў акварыуме плаваў».
Другі раз яны ўбачыліся праз год, калі ўжо экс-палітвязня накіравалі ў ІК-9 у Горках. Візіт дачкі з мамай атрымаўся нечаканым, Ян дагэтуль не разумее, як у Валерыі атрымалася дамовіцца пра сустрэчу.
— У мяне, скажам так, была асобная праграма, і да таго мяне пазбаўлялі ўсіх спатканняў. А тут, толькі прывезлі ў калонію, прыбягае адзін з начальнікаў аператыўнай службы і кажа: «Пайшлі». Думаю: куды? Убачыўшы Добраміру, здзівіўся і адначасова вельмі ўзрадаваўся, — усміхаецца суразмоўца. — Калі шчыра, я не быў прыхільнікам таго, каб дзяцей у такія месцы прывозілі. І калі Валерыя пісала і пыталася, адказваў: «Не хачу, каб яны ўсё гэта бачылі».
Папковічу далі кароткатэрміновае спатканне, якое доўжылася дзве гадзіны. Тату з Добрамірай раздзяляла шкло, яны размаўлялі праз тэлефон.
— Пра што балакалі? Пра многае. Дачка распавядала, што баіцца Месяца. Пытаю: «А чаго яго баяцца? Вось вярнуся, падару табе тэлескоп, будзем глядзець на яго», — смяецца. — Абмяркоўвалі школу, як вучыцца, з кім сябруе. Гэтыя дзве гадзіны праляцелі, як 15 хвілін.

З Яніславам за тры гады ў зняволенні бацька не бачыўся ні разу.
— Ён для гэтага быў яшчэ занадта малы, — коратка тлумачыць Ян.
«Ты сядзіш, закатаны ў пяці квадратных метрах бетону, і пачынаеш павольна звар’ячаць»

Ян — прафесійны спартовец. Дзе б ні знаходзіўся, трэніруецца. Калоніі, куды яго накіроўвалі, — не выключэнне. Кажа, з-за гэтага людзі хацелі з ім мець зносіны. Супрацоўнікам такая сітуацыя не падабалася, таму ў зняволенні Папковічу давялося няпроста: яго неаднаразова адпраўлялі ў ШІЗА і ПКТ. Успамінае, нават крымінальнікі з вялікім стажам яму спачувалі. Але ўсё гэта было не так страшна, як тое, што адбылося ў адзін з лістападаўскіх дзён 2024-га. На той момант мужчына каля паўгода сядзеў у адзіночцы памяшкання камернага тыпу ў Горках.
— Адчыняюцца дзверы, мяне выклікаюць. Вядуць у кабінет, кладуць перад мною паперы, кажуць: «Падпішы». Пачынаю знаёміцца, там напісана нешта кшталту «Бацькі не могуць выконваць сваіх абавязкаў». Гляджу: месца знаходжання жонкі — СІЗА (у яе не «палітычны» артыкул). У мяне ўнутры ўсё абарвалася… Памятаю, што мне сілавікі абяцалі: «Мы тваіх дзяцей забярэм, бацькоў пасадзім». Такі ціск. Думаю: няўжо выконваюць абяцанні? І ўнутры такая пустата, не ведаў, куды сябе падзець, — апісвае ён, што адчуваў у той момант. — Працягваюць: «Давай хутчэй падпісвай». Спыняю: «Патлумачце, што гэта?»
Тлумачыць ніхто не стаў. Дакумент Ян не падпісаў, а далей пачалося самае складанае. Мозг хацеў зразумець, што адбылося, але адказу не было.
— Ты сядзіш, закатаны ў пяці квадратных метрах бетону, і пачынаеш павольна звар’ячаць. Не мог уявіць, што былая жонка нешта зрабіла, вырашыў: гэта ўсё з-за мяне. Тым больш старэйшага брата (брат Яна — экс-палітвязень Алесь Папковіч. — Заўв. рэд.) з-за мяне пасадзілі… У яго быў усяго адзін эпізод па 342-й. Мне гаспадары з КДБ казалі: «Назло табе, што на здзелку не ішоў»… — дзеліцца перажываннямі суразмоўца. — Унутры такая барацьба адбывалася… Думаў, як трымаць сябе ў руках, як не ўпасці ў істэрыку… Але ў той жа час верыў: справядлівасць пераможа, калі-небудзь я абавязкова абдыму сваіх дзяцей…
Толькі праз нейкі час Яну дазволілі патэлефанаваць родным, ад іх ён даведаўся, што Добраміру і Яніслава перадалі пад апеку яго бацькам.
— І я яксьці супакоіўся, ведаў: з мамай з імі нічога дрэннага не будзе, — кажа суразмоўца.
Я такі: «У якім сэнсе?» Унутры ўсё «правалілася»

Спакой быў нядоўгім. Вясной 2025-га на мінчука другі раз завялі справу па арт. 411 КК, неўзабаве да яго прыехаў адвакат. Падчас размовы абаронца між іншым сказаў: «У вашага сына цукровы дыябет».
— Я такі: «У якім сэнсе?» Унутры ўсё «правалілася», — апісвае суразмоўца сваё адчуванне ў той момант і прызнаецца, што па-сапраўднаму ўсвядоміў, што з Яніславам, толькі на судзе. — Памятаю, мне дадаюць тэрмін, адвакат заяўляе хадайніцтва, каб яго зменшыць, і называе змякчальныя абставіны. Дзіця з інваліднасцю, кажа, у яго аўтызм і цукровы дыябет. Зачытвае дыягназы… Гэта як кашмар наяве. Пра аўтызм я здагадваўся, праз дыябет больш перажываў. У мяне сябра ад яго памёр. Успамінаў, што гэта за захворванне, як за ім трэба пастаянна сачыць. Хацелася вырвацца, дапамагчы ім, але не мог.
Пасля новага прысуду Яна з Горак перавялі ў ІК-20 у Мазыр. Сюды на спатканне да яго прыехала мама. Яна расказала, што Яніслаў займаецца з лагопедам, ходзіць у спецыялізаваны клас.
— Дыябет у яго выявілі выпадкова. Проста здалі аналізы ў паліклініцы, і яны паказалі, што цукар дрэнны, — і мама пачала гэтым грунтоўна займацца, — успамінае тую размову экс-палітвязень. — Мая мама — герой для мяне. Ёй 67 гадоў, у яе самой праблемы са здароўем, яна ледзь перасоўваецца, а столькі ўсяго з дзецьмі прайшла. Яна заўважыла, што Добраміра пастаянна кашляе. Вадзіла яе па лекарах, тыя казалі: «Прастудзілася, бранхіт». Пры гэтым у дзіцяці не было ні тэмпературы, нічога.
Бабуля спрабавала зразумець, што адбываецца. Адказ на гэтае пытанне сям’я атрымала зімой 2025-га, калі Ян быў ужо на волі. Дзяўчынцы паставілі дыягназ «мукавісцыдоз», а ў студзені ёй зрабілі аперацыю на лёгкім.
«Чакаў іх у аэрапорце, як на іголках»

Пакуль дачка аднаўлялася ў Беларусі, бацька ў Польшчы прыходзіў у сябе пасля зняволення. Цяпер ён вядзе індывідуальныя і групавыя трэніроўкі па боксе, кікбаксінгу і тайскім боксе, а тады быў у разгубленасці.
— У мяне не было ні працы, ні жылля, мовы таксама не ведаў. Куды мне іх цягнуць, калі сябе не магу на ногі паставіць? — шчыра кажа Ян і прызнаецца, што хацеў забраць дзяцей да сябе. — Пры гэтым усведамляў: там яны закладнікі. Яскрава памятаў словы людзей з КДБ на допытах: «Дзеці ў дзіцячы дом паедуць, а ты тут згніеш». Ды і мае бацькі ўжо ў гадах: маме — 67, бацьку — 73.
Двое братоў Яна да таго моманту таксама выехалі ў Польшчу, таму пра тое, каб пераехаць у новую краіну, гаварылі не толькі для Добраміры і Яніслава, але і для іх бабулі з дзядуляй. Ад планаў да справы перайшлі ў жніўні 2026-га. Дарогу з Мінска да Вроцлава мужчына называе спецаперацыяй. У страху, што дзяцей не выпусцяць з Беларусі, у месца прызначэння яны дабіраліся праз дзве краіны — Расію і Грузію.
— Чакаў іх у аэрапорце, як на іголках, — апісвае той момант суразмоўца. — Памятаю, адчыняюцца дзверы, дачка адразу бяжыць абдымацца, і нібыта не было гэтага скачка ў часе. Сын радасна ўсміхаецца. Уткнуўся ў мяне, пазнаў. Хаця за чатыры гады я з ім толькі ў мазырскай калоніі па тэлефоне размаўляў. Было прыемна, што дзеці ўсё ж любяць мяне, памятаюць.
Яніслаў і Добраміра дарослі. Гэты момант бацька адчуў яшчэ, калі пасля вызвалення пачаў з імі камунікаваць. З дачкой быў асаблівы кантраст. У момант затрымання Яна яна не ўмела чытаць, а цяпер ужо без памылак перапісвалася з ім у Telegram.

Цяпер тры пакаленні сям’і Папковічаў жывуць у адной вялікай кватэры. Добраміра і Яніслаў пайшлі ў школу недалёка ад дому. Дзяўчынку абследуюць мясцовыя медыкі, каб пацвердзіць яе захворванне і скласці план лячэння.
— Сямейны лекар даў нам накіраванне ў горад Карпач. Сказаў, там ёсць клініка, якая займаецца мукавісцыдозам. Паехалі туды на дыягностыку, здалі ўсе аналізы, — распавядае бацька. — Праз нейкі час перазвоньваюць, кажуць: гатовы адзін з вынікаў і трэба тэрмінова прывезці дачку ў бальніцу. З 28 кастрычніка яна там дзве тыдні правяла на антыбіётыках пад кропельніцай, 20 лістапада зноў едзем. Наколькі разумею, у яе імунная сістэма па-іншаму працуе, і знайшлі вірус, які трэба лячыць.
Паводле слоў Яна, палата ў дачкі была як нумар у гатэлі. Са сваім санвузлом і тэлевізарам. Тут жа нейкі час дзяўчынка хадзіла на заняткі.
— Добраміра хутка ўліваецца ў новую сераду, ужо разумее польскую, — адзначае суразмоўца. — Яксьці на прыёме ўрач нешта тлумачыў, я кажу: «Паўтарыце, калі ласка», а яна: «Пайшлі, я табе патлумачу».
Яніслаў у Польшчы пайшоў у першы клас. У Беларусі ён яго ўжо скончыў, але родныя вырашылі, што для дзіцяці так будзе лепш.
— У школе, калі прывёў сына, крыху насцярожыліся: дзіця незвычайнае. Трэба сачыць, каб ён нічога лішняга не з’еў, інакш цукар падскочыць. Школьны медык, наколькі я разумею, не можа яму ўводзіць лекі, таму, калі нешта адбываецца, я або мама бяжым рабіць укол, — тлумачыць сітуацыю экс-палітвязень. — Цяпер займаемся пытаннем, каб падчас заняткаў у яго, як у Беларусі, быў суправаджаючы дарослы.
«Накрывала, а потым атрасаўся і думаў: з гэтым трэба нешта рабіць»
Матэрыяльна і маральна сям’і Яна няпроста. Частку патрэбных для лячэння прыбораў і раствораў Папковічам трэба аплачваць самім. Паралельна з гэтым Ян прывыкае да новай рэальнасці: скакаць сярод ночы, калі ў сына «скача» цукар, ездзіць з дачкой па лекарах і проста быць татам 24/7, пакуль мамы няма побач. Што з ёй здарылася, дзеці ведаюць.
— Слава богу, родныя дапамагаюць. Дапамагае мая мама, жонка брата, бо самому… Ведаеце, яшчэ даводзіцца аднаўляцца пасля ўсіх падзей (гаворка пра затрыманне. — Заўв. рэд.)… — прызнаецца ён. — Быць мілам татам мне парой цяжка. У мяне ж усё жыццё трэніроўкі, мужчынскія калектывы, ды і ў калоніях абгрубел. Не давяраю людзям, стаў халаднейшым і несентыментальным. Могу сказаць: «Робі так, так і так», а мяне спыняюць: «Не так трэба размаўляць з дзецьмі».
Бацька ганарыцца, што з дачкой яны сябры. Хаця яна і дзіця, размаўляць з ёй удаецца па-даросламу.
— І яна мяне, праўда, слухаецца, — задаволены Ян. — З сынам праблемней — усё ж такі ён па-свойму ўспрымае свет.
У Беларусі дзяўчынка размаўляла з мамай па тэлефоне, перад ад’ездам у Польшчу ездзіла да яе на доўгатэрміновае спатканне. Цяпер з-за таго, што сям’я не на радзіме, падтрымліваць з ёй адносіны не атрымліваецца.
За тры месяцы з сям’ёй Яна «накрывала» не раз. Палохала тое, што ў Польшчы ў яго няма свайго дому, фінансавай падушкі бяспекі, вакол — грамадства, у якім ён не адчувае сябе сваім. А яшчэ — здароўе дзяцей.
— Накрывала, а потым атрасаўся і думаў: з гэтым трэба нешта рабіць. Калі буду толькі перажываць, нічога не зменіцца. Таму адразу, як з’явілася магчымасць, пайшоў працаваць, хоць не ведаў мовы. Першы час увогуле было страшна, потым прывыкаеш, — кажа ён. — Часам, калі думаю, колькі ўсяго са мной адбылося і адбываецца, здаецца: «За што мне ўсё гэта?» Але потым пачынаю філасофскі да гэтага ставіцца. Напэўна, людзям зверху даецца паводле іх сіл. Думаю, мне хопіць сіл гэта вытрываць. Нават не вытрываць, а перамагчы і жыць шчасліва і спакойна.