Восем гадоў у рэжыме «сціскання», што паскараецца

Праўда пра дэмаграфічны профіль у абласцях Беларусі.

Да пачатку 2026 года Гомельскі рэгіён падышоў з рэкордна нізкай нараджальнасцю, якая за восем гадоў скарацілася амаль удвая, высветліў «Флагшток», вывучыўшы даныя Белстата. Найгорш тое, што падстаў для аптымізму ў прынцыпе няма.

Нараджальнасць: ад спаду да гістарычных мінімумаў

Галоўны дэмаграфічны трэнд апошніх гадоў — рэзкае зніжэнне колькасці нараджаных дзяцей. У 2017 годзе ў Гомельскай вобласці нарадзілася 15 991 дзіця. Да 2025 года гэты паказчык знізіўся да 8 350. Сукупны каэфіцыент нараджальнасці, гэта значыць сярэдняя колькасць дзяцей на адну жанчыну, знізіўся з 1,7 у 2017 годзе да 1,1 у 2025-м. Гэта амаль у два разы ніжэй за ўзровень, патрэбны для простага ўзнаўлення пакаленняў, які звычайна ацэньваецца прыкладна ў 2,1 дзіця на жанчыну.

Асноўны ўзрост нараджэння дзяцей пакуль застаецца ў дыяпазоне 25–29 гадоў. Найбольш прыкметна сітуацыя змянілася сярод маладых маці. У цэлым па краіне ўзроставы каэфіцыент нараджальнасці для групы 20–24 гадоў знізіўся з 80,8 да 40 на 1000 жанчын. Лічбы адлюстроўваюць трансфармацыі рэпрадуктыўных паводзінаў: маладыя жанчыны ўсё часцей адкладаюць нараджэнне дзяцей. У 2017 годзе ўзроставая група 20–24 гады нараджала больш, чым жанчыны 30–34 гадоў. Да 2025 года ўсё змянілася: у сярэднім на 1000 жанчын ва ўзросце 30–34 прыходзілася 52 нараджэнні супраць 40 нараджэнняў у 20–24-гадовых.

Смяротнасць і «дэмаграфічныя нажніцы»

У 2017 годзе ў Гомельскай вобласці памерлі 18 407 чалавек. У 2025 годзе — 17 439. Абсалютная колькасць смерцяў, як і смяротнасць на 1000 жыхароў, моцна не змяніліся. Аднак спалучэнне хутка падальнай нараджальнасці пры захаванні высокай смяротнасці стварае эфект «дэмаграфічных нажніц». Новых дзяцей усё менш, колькасць смерцяў застаецца прыкладна на ранейшым узроўні, а значыць натуральнае змяншэнне насельніцтва становіцца ўсё хутчэйшым і большым па маштабах.

Адсутнасць даных па смяротнасці за 2020–2021 гады не дазваляе дакладна ацаніць рэальныя дэмаграфічныя страты рэгіёна ў перыяд пандэміі COVID-19. Аднак выніковая дынаміка да 2025 года паказвае, што натуральнае змяншэнне насельніцтва вырасла прыкладна ў чатыры разы: з -1,7 да -6,9 на 1000 жыхароў.

Знікаючая вёска і міграцыя

Найхутчэй скарачаецца сельскае насельніцтва вобласці. Усяго за чатыры гады, з 2021 па 2025-ы, колькасць сельскага насельніцтва скарацілася на 9% — з 315,9 тыс. да 287,3 тыс. чалавек. За такімі лічбамі стаяць школы, што закрываюцца, выміраючыя вёскі, скарачэнне мясцовага рынку працы і паступовае знікненне сацыяльнай інфраструктуры.

Міграцыйны баланс вобласці застаецца хранічна адмоўным: рэгіён штогод губляе больш людзей, чым прымае. У 2025 годзе міграцыйная страта склала 2 218 чалавек. Пры гэтым афіцыйная міграцыйная статыстыка і блізка не адлюстроўвае поўнай карціны. Паводле колькасці беларускіх мігрантаў, зарэгістраваных толькі ў краінах ЕС за той жа перыяд, раздзел пра міграцыю, нават пры асцярожнай ацэнцы, можа быць заніжаны ў 5–10 разоў.

Рэгіён губляе насельніцтва тэмпамі, якія складана кампенсаваць без вонкавага прытоку людзей. Пры гэтым само напрамак міграцыі значна больш спрыяе скарачэнню колькасці жыхароў вобласці, чым росту.

Крызіс традыцыйнай сям’і

Сацыяльная статыстыка таксама паказвае змяненне і сямейных паводзінаў. У 2021 годзе ў Гомельскай вобласці было зарэгістравана 8 657 новых шлюбаў. Да 2025 года іх колькасць знізілася да 7 446.

Пры гэтым колькасць разводаў застаецца амаль нязменнай — каля 5 000 выпадкаў у год. У выніку суадносіны паміж шлюбамі і разводамі становяцца ўсё менш устойлівымі: вяселляў менш, разводаў амаль столькі ж. Гэта не адзіная прычына зніжэння нараджальнасці, але наяўнасць поўнай сям’і — адзін з важных фактараў, які наўпрост звязаны з рашэннем аб нараджэнні дзяцей.

Наступствы на гарызонце 20 гадоў

Да 2026 года Гомельская вобласць падышла да дэмаграфічнага разлому. Нараджальнасць на ўзроўні 6,3 нараджэнні на 1000 чалавек — гэта не проста дрэнны статыстычны паказчык. Гэта сігнал пра доўгатэрміновую няўпэўненасць насельніцтва, змену жыццёвых стратэгій і аслабленне былой мадэлі ўзнаўлення.

Праз 10–15 гадоў на рынак працы пачне выходзіць пакаленне 2020-х — пакаленне, якое фізічна амаль у два разы меншае за пакаленне сваіх бацькоў. Гэта прывядзе да дэфіцыту кадраў ва ўсіх сектарах эканомікі. Адначасова будзе расці нагрузка на пенсійную сістэму і ахову здароўя.

Працоўная яма, што набліжаецца, павінна стаць галоўнай тэмай для абмеркавання не заўтра, а ўжо сёння.

«Белыя плямы» ў лічбах

У аснове гэтага матэрыялу — нядаўна апублікаваныя афіцыйныя даныя Белстата за 2017–2019 і 2021–2025 гады. На ўтоены блок статыстыкі прыпалі пандэмія COVID-19, палітычны крызіс 2020 года і наступныя сацыяльна-эканамічныя змены. Таксама трэба ўлічваць, што ў 2019 годзе прайшла перапіс насельніцтва. Яе вынікі маглі скарэктаваць назапашаныя статыстычныя скажэнні папярэдніх гадоў, аднак ступень гэтай карэкцыі, на прыкладзе даных пра міграцыю, застаецца не да канца зразумелай.

Вы можаце падтрымаць сайт Charter97.org наступным чынам:

РАЗЛІКОВЫ МУЛЬТЫВАЛЮТНЫ РАХУНАК ДЛЯ АХВЯРАВАННЯЎ:

Назва банка: Bank Millennium S.A.
Адрас: ul. Stanislawa Zaryna, 2A, 02-593, Warszawa
IBAN: PL97116022020000000216711123
SWIFT: BIGBPLPW
Імя ўладальніка рахунку: Fundacja “KARTA ‘97”
рызначэнне аплаты: Darowizna na cele statutowe

Звязацца з намі можна праз адрас charter97@gmail.com