Ныццё на балотах

На гэты раз не было ўжо мачы цярпець.

Ныці — гэта апошнім часам традыцыйная забава на балотах. Звычайна яе прыберагаюць пад Міжнародны эканамічны форум у Піцеры. Але гэтым разам не было ўжо мачы цярпець, і ныць пачалі ў красавіку.

Высветлілася, што працэс планаванага і кантраляванага ахаладжэння эканомікі ў пэўны момант перастаў быць кантраляваным, і на выхадзе атрымалі пераахаладжэнне. Са ўсімі яго «прыгажосцямі» ў выглядзе падзення ВУП, банкруцтваў, дэфолтаў, неплацяжоў і іншых прыкмет эканомікі, якая паспяхова «трансфармуецца». Нават цэны на нафту ў раёне 100 дол. за барэль ужо яксьці не радавалі. Пра гэта і іншыя вынікі красавіка пагаворым у сённяшнім аглядзе.

Ныццё

Звычайна ў Расіі ныюць, скажам так, «недзяржаўныя розумы», бо ў дзяржаўных, як вядома, усё ідзе па плане і заадно з'яўляецца часткай хітрай шматхадоўкі. Але гэтым разам ужо ныла расійская ўлада і, па сутнасці, скардзілася сама на сябе, што сведчыць пра ступень адчаю і безнадзейнасці. У прынцыпе зразумець яе можна, калі за першыя два месяцы года нейкія мышы пад'ядаюць у цябе 1,8% эканомікі.

Дык вось, парад камінг-аўтаў адкрыў дырэктар Чарапавецкага ліцейна-механічнага завода, які сядзіць на дзяржзаказах, Уладзімір Баглаеў, які смачна плюнуў у руку, што дае. На яго думку, краіна ўвайшла ў фундаментальны крызіс, інвестыцыі ў вытворчасць страцілі сэнс, усе планы па імпартазамяшчэнні, што ставілі некалькі гадоў таму, пахаваныя, а тыя, хто ўкладаўся ў новыя вытворчасці, засталіся ля разбітага карыта. Ён жа стаў аўтарам неўміручай фразы пра тое, што «ахаладжэнне эканомікі» перайшло ў «пераахаладжэнне».

Паколькі Баглаеў — вядомы аматар паныць, яго зрыў можна было спісаць на веснавое абвастрэнне. Але далейшыя падзеі паказалі, што насамрэч ён справакаваў сход лавіны.

Так ужо павялося, што ў аднаго геастратэгічнага пенсіянера шкельцы акуляраў настолькі ружовыя, што рэальнага свету ён не бачыць зусім. Тым больш дзіўна было пачуць ад яго, што, аказваецца, эканоміка-то не расце. Дзед смешна маршчыў лоб і пытаўся: як жа так, раней яго падманвалі толькі заходнія партнёры, а цяпер, выходзіць, кінулі і свае.

Справа ў тым, што Цэнтрабанк прагназаваў рост эканомікі РФ у першым квартале на 1,6%, а мінус 1,8% за першыя два месяцы неяк не супадаюць з прагнозам. Цэнтрабанк, і вокам не міргнуўшы, заявіў, што насамрэч усё ў парадку, проста надвор'е было не вельмі, а яшчэ перашкодзілі выхадныя дні.

Але раптам міністр эканамічнага развіцця Решэтнікаў наўпрост заявіў: «Рэзервы ў расійскай эканоміцы вычарпаныя». Прычыны — у моцным рублі, высокіх працэнтных стаўках, вострым дэфіцыце кадраў, бюджэтных абмежаваннях, павышэнні падаткаў і гэтак далей.

Істеріку працягнуў галоўны аналітык Сбербанка Міхаіл Матоўнікаў. На яго думку, эканоміка «не проста запавольваецца, а ўжо падае». Але галоўнае нават не гэта, а тое, як ён развівае ланцужок наступстваў. Аказваецца, падзенне выручкі кампаній вядзе да неплацяжоў па крэдытах, з якімі вымушаныя разбірацца банкі. Гэта ён так далікатна намякнуў, што банкаўскі крызіс не за гарамі.

Напрыклад, другі па велічыні банк ВТБ ужо адзначыў, што яму не стае 700 (!) млрд руб., каб выканаць нарматывы Цэнтрабанка па дастатковасці капіталу.

Пэўна, дзесьці тут варта нагадаць чытачам, што на 1 лютага 11,3% усіх крэдытаў юрыдычных асоб на банкаўскіх балансах сталі праблемнымі. У грашовым выражэнні гэта 10,6 трлн руб., або добрая чвэрць усяго федэральнага бюджэту. Увогуле, істэрыка галоўнага аналітыка Сбербанка цалкам сабе зразумелая.

Яго, дарэчы, падтрымаў кіраўнік Сбербанка Герман Грэф, які змрочна заявіў, што 2026 год будзе няпростым для банкаў, бо ў банкаў дэфіцыт ліквіднасці, а падступны бізнес не ў стане абслугоўваць даўгі.

Вядомы нытык і прыдворны алігарх Дзерыпаска сказаў, што Расія знаходзіцца ў глыбокім эканамічным тупіку, выхад з якога запатрабуе шасцідзённага працоўнага тыдня і 12-гадзіннага працоўнага дня на працягу найбліжэйшых пяці гадоў.

Якія арганізацыйныя высновы былі зроблены па выніках ныцця?

Цэнтрабанк на ўсялякі выпадак спыніў публікаваць даныя пра продаж валюты вядучымі экспарцёрамі. А Расстат апублікаваў даныя па прамысловай вытворчасці за красавік, якія паказалі, што мяжы хлусні, відаць, няма. Для разумення маштабаў: паводле Расстата, прамысловая вытворчасць у сакавіку ў параўнанні з лютым 2026 года вырасла на 12,4% (!).

Карацей, у эканоміцы ўсё цудоўна, Расстат не дасць схлусіць. Ці дасць?

Дасягненні народнай гаспадаркі

Крыху прэпарыруем сакавіцкі рост прамысловай вытворчасці, але параўноўваць будзем з сакавіком 2025 года для большай адэкватнасці:

аўтобусы — мінус 53%;

трактары для сельскай гаспадаркі — мінус 42%;

вагоны грузавыя — мінус 38%;

бульдозеры — мінус 33%;

кабелі валаконна-аптычныя — мінус 43%;

чамаданы, жаночыя сумкі — мінус 35%;

ярлыкі і этыкеткі з паперы — мінус 31%;

сеткі і палатны са шклавалакна — мінус 50%;

пліты керамічныя фасадныя — мінус 33%;

трубы і муфты хрызатылацэментныя — мінус 71%.

Карацей, не скажаш, што эканоміка бурна расце.

Тым часам у Расіі пачынаецца эпідэмія банкруцтваў і дэфолтаў. Пакуль не цунамі, але сігналы больш чым відавочныя.

Рытэйлер дзіцячых тавараў «Караблік» (адна з найбуйнейшых у Расіі сетак) сутыкнуўся з пагрозай банкруцтва. Кажуць, гэта неяк звязана з тым, што выручка абвалілася з 13,2 млрд руб. у 2019 годзе да 1 млрд у 2023-м, а таксама з тым, што супраць «Карабліка» было пададзена 70 пазоваў амаль на 360 млн руб.

Дарэчы, справа ж не ў канкрэтным «Карабліку», а ў сістэме. Эксперты прагназуюць, што на працягу 2026 года ў РФ могуць закрыцца да 40% рознічных кропак, якія гандлююць адзеннем. Улічваючы, што ў 2025 годзе кампанія Concept Group, якая развівае сеткі жаночага адзення Concept Club, дзіцячую Acoola і ніжнюю бялізну Infinity Lingerie, закрыла 133 крамы, або 47% усіх гандлёвых кропак, ёсць адчуванне, што гэта яшчэ аптымістычная ацэнка.

Ці вось яшчэ радасная вестачка ад металургаў. Найбуйнейшы ў Расіі вытворца ферасплаваў Чалябінскі электраметалургічны камбінат прыпыніць з-за спаду на рынку частку вытворчасці.

У лясной прамысловасці таксама ўсё няладна. З'явілася інфармацыя пра падачу іску аб спагнанні каля 20 млн дол. ЗША з даччынай кампаніі ПАО «Сегежа Груп», якая выступае адказчыкам як паручыцель. Прычына іску — невыкананне абавязацельстваў па дагаворы. Смешны факт з гэтай нагоды: да ўварвання ва Украіну акцыі «Сегежы» катыраваліся па 11 руб. за штуку, а цяпер — 1 руб. 15 кап. То-бок упалі на 90%.

Вядома, асноўная хваля яшчэ наперадзе. Фінансавыя вынікі расійскіх кампаній адназначна сведчаць на карысць гэтага.

Кампанія «Сургутнафтагаз», што ўваходзіць у пяцёрку найбуйнейшых расійскіх нафтавых кампаній, атрымала ў 2025 годзе чыстую страту ў памеры 251,2 млрд руб. супраць чыстага прыбытку 923,3 млрд руб. годам раней. Прыбытак «Раснафты» па выніках мінулага года ўпаў амаль у чатыры разы. У «Мечэла» страты па выніках 2025-га выраслі ўдвая, а выручка ўпала на 26%. Даччыная аперацыйная кампанія «Магніта», найбуйнейшага рытэйлера РФ, паказала страту па выніках 2025 года ў суме 22 млрд руб.

Так, і не забываем: праблемы кампаній — гэта праблемы банкаў, у якіх яны бралі крэдыты. А хто яшчэ набіраў крэдытаў, не будучы ў стане іх абслугоўваць? Правільна, забудоўшчыкі і іпатэчнікі.

Было вельмі вясёла выдаваць па 2–3 іпатэчныя крэдыты ў адны рукі і распавядаць, які тут будаўнічы і іпатэчны бум. Але зусім не вясёла стала, калі льготную іпатэку скасавалі, і высветлілася, што кароль-то голы. Паводле даных Расрэестра, колькасць зарэгістраваных здзелак з жыллём у Маскве на першасным рынку скарацілася на 51,3% год да года.

Не трэба быць правідцам, каб сказаць, што будзе з дэвелаперам, які набраў крэдытаў на будоўлю, пабудаваў, але не прадаў. На ўсякі выпадак удакладнім, што ў банка будзе фінансавая дзірка, а забудоўшчык стане банкрутам.

Не верыце? Прэзідэнт Нацыянальнага аб'яднання будаўнікоў (НОСТРОЙ) Антон Глушкоў заявіў, што кожны пяты забудоўшчык рызыкуе не разлічыцца па крэдыце з-за недахопу сродкаў.

Ратаваць забудоўшчыкаў ніхто не будзе. Адзін з найбуйнейшых расійскіх дэвелапераў «Самалёт» пару месяцаў таму ўжо праверыў (папрасіў дзяржпадтрымку, але атрымаў адмову) — метад непрацуючы. Цікавы факт з гэтай нагоды: акцыі «Самалёта» ў 2026 годзе ўпалі ўжо больш як на 50% і дасягнулі гістарычных мінімумаў. Гэта да пытання пра тое, наколькі рэчы, пра якія мы тут пішам, рэальныя. Вельмі нават.

Але вернемся да непрацуючага метаду. Непрацуючы ён таму, што бюджэт і без забудоўшчыкаў атрымаў прабой такога маштабу, што яму б самому толькі ноч пастаяць ды дзень пратрымацца.

Загадка бюджэтнай дзіркі

Здавалася б, у сакавіку дзякуючы яшчэ аднаму спецаперацыйнаму дзеду цэны на нафту пайшлі ў раён 100 дол. за барэль, і мусіў адкрыцца партал у бюджэтнае Эльдарада.

Аднак у сакавіку нафтагазавыя даходы (НГД) федэральнага бюджэту РФ склалі нікчэмныя 617 млрд руб. (то-бок на 43% меней, чым годам раней), а па выніках першага квартала 2026-га атрымалася наскрэбці па нафтавых і газавых засеках усяго 1443 млрд (на 45% меней, чым годам раней). У адносінах да бюджэтных планаў на 2026 год недабралі НГД у сакавіку 234 млрд руб., у першым квартале — 570 млрд.

Таму не варта дзівіцца, што дэфіцыт федэральнага бюджэту па выніках першага квартала склаў 4,58 трлн руб. (калі што, на ўвесь год планавалі 3,8 трлн).

Непрыемны знешні фон

Акрамя ўнутраных праблем, у расійскай эканомікі процьма знешніх — пачынаючы з санкцый і заканчваючы візітамі добрых дронаў і пірацтвам.

Пасля таго як у Венгрыі правялі абрад экзарцызму і выгналі Орбана, Еўрасаюз раптам змог прыняць 20-ы пакет санкцый.

Пад санкцыямі апынуліся яшчэ 46 суднаў расійскага «ценявога флоту» (іх агульная колькасць дасягнула 632). ЕС забараніў аперацыі з Мурманскім і Туапсінскім портамі, а таксама з нафтатэрміналам у порце Карымун у Інданезіі. Акрамя таго, адлучылі ад цывілізацыі два дзясяткі расійскіх банкаў, а таксама крыху прайшліся па расійскіх аперацыях з крыптай. Санкцыйныя спісы ЕС папоўнілі яшчэ 60 новых арганізацый, некаторыя з іх працуюць у трэціх краінах, у тым ліку ў Кітаі, Турцыі і ААЭ. Прыляцела таксама Кіргізстану за дапамогу ў абыходзе санкцый.

Акрамя таго, піраты працягвалі піраціць. Асабліва вызначылася Швецыя, якая за месяц затрымала тры судны «ценявога флоту» Расіі. А яшчэ ў Азоўскім моры патануў сухагруз. Ці то скрадзеная пшаніца аказалася занадта цяжкай ношай, ці то атрымаў дрон у борт.

Візіты добрых дронаў канчаткова ператварыліся з трывожнага фактару ў сістэмную праблему — Туапсэ не дасць схлусіць. Пералічваць усіх шчасліўчыкаў, што гарэлі на працы, мы не будзем, адзначым толькі, што назапашаная стома расійскай нафтавай галіны ад аскепкаў вясной 2026 года пачала трансфармавацца ў зніжэнне здабычы нафты і падзенне экспарту. Паводле некаторых ацэнак, зніжэнне здабычы нафты ў красавіку склала 300–400 тыс. барэляў у суткі адносна сярэдняга ўзроўню першага квартала. Экспарт нафты з партоў (Прыморск, Наварасійск, Усць-Луга) у момант падаў на 50–70%. Ну і, вядома, Туапсэ. Паводле розных ацэнак, у красавіку аб'ём адгрузак нафтапрадуктаў праз порт Туапсэ паменшыўся на 35–40% у параўнанні з аналагічным перыядам мінулага года.

Увогуле, цэны на нафту выраслі, а толку?

Вынікі і перспектывы

Судзячы па ўсім, у 2026 годзе колькасць нарэшце пераходзіць у якасць. Вялікі шматхадоўшчык не змог абысці базавыя законы дыялектыкі. А раз так, то вой на балотах узмоцніцца.

Цэнтрабанк РФ працягвае млява зніжаць стаўку, спрабуючы зняць ціск у сістэме. Але пакуль гэта вядзе толькі да таго, што рэальная даходнасць па дэпазітах у РФ стала адмоўнай. Сыход укладчыкаў справацуе разрыў ліквіднасці і прывядзе да поўнавартаснага банкаўскага крызісу.

А ўвогуле цікава, хто ў гэтай гульні міргне першым: дэвелаперы, банкі, вугальшчыкі, металургі, лясная прамысловасць, рознічны гандаль. Робіце вашы стаўкі.

Аляксей Пластун, ZN.UA

Вы можаце падтрымаць сайт Charter97.org наступным чынам:

РАЗЛІКОВЫ МУЛЬТЫВАЛЮТНЫ РАХУНАК ДЛЯ АХВЯРАВАННЯЎ:

Назва банка: Bank Millennium S.A.
Адрас: ul. Stanislawa Zaryna, 2A, 02-593, Warszawa
IBAN: PL97116022020000000216711123
SWIFT: BIGBPLPW
Імя ўладальніка рахунку: Fundacja “KARTA ‘97”
рызначэнне аплаты: Darowizna na cele statutowe

Звязацца з намі можна праз адрас charter97@gmail.com