Вызваленне Крыма набліжаецца: прыйшоў час для плана «В»

Эксперт агучыў цікавы прагноз.

Паспяховая аперацыя Сілаў абароны Украіны адносна лагістычных маршрутаў у Крым і ваенных аб’ектаў краіны-акупанта Расіі на тэрыторыі паўвострава істотна змяніла прагнозы адносна яго дэакупацыі. Сёння Крым стаў значна бліжэй да вяртання ў склад Украіны. Пакуль жывы крэмлёўскі дыктатар Уладзімір Пуцін, казаць пра вывад акупацыйных войскаў наўрад ці даводзіцца, але ён ужо набліжае свой канец, і ўжо цяпер наша краіна павінна сур’ёзна рыхтавацца да працэсу пераходу паўвострава пад кантроль Украіны.

Перш за ўсё неабходна на заканадаўчым узроўні выразна вызначыць ступень адказнасці людзей, якія жывуць у Крыме ва ўмовах акупацыі. Тыя, хто не вінаваты ў калабарацыі з акупантамі, хто не здзяйсняў злачынстваў ні ваеннага, ні іншага характару, павінны быць упэўненыя, што іх не будуць пераследаваць. Адначасова грамадзяне РФ, якія незаконна ўехалі на тэрыторыю Крыма пасля 2014 года і пасяліліся там, змогуць добраахвотна пакінуць паўвостраў, калі яны не здзейснілі іншых злачынстваў.

І, нарэшце, Украіна ўжо цяпер разам са сваімі заходнімі партнёрамі павінна сфармуляваць выразны і жорсткі «план В» на выпадак, калі ў Расіі змяніцца ўлада. Ніводнае злачынства краіны-агрэсара не павінна застацца беспакараным.

Такую думку ў эксклюзіўным інтэрв’ю OBOZ.UA выказаў кіраўнік усеўкраінскага руху «Сіла права», экс-віцэ-прэм’ер урада АР Крым Андрэй Сенчэнка.

– Ці ёсць у вас інфармацыя пра тое, наколькі пагоршылася забеспячэнне ў Крыме з таго часу, як Сілы абароны Украіны пачалі магутную аперацыю па арганізацыі «лагістычнага лакдаўну» на паўвостраве?

– Інфармацыя, безумоўна, ёсць. Я кантактую з многімі нармальнымі людзьмі ў Крыме, і ў ўсіх адчуванне, што Крым стаў значна бліжэй да фактычнага вяртання ў склад Украіны. Акупацыйны рэжым насамрэч задыхаецца, і рашэнняў у новых рэаліях проста няма. Мы бачым, што расійская СПА дэградуе. Прычым гэта датычыцца не толькі Крыму, але і іх аб’ектаў нафтагазавага комплексу — для іх яны маюць стратэгічны характар, — і абаронных прадпрыемстваў, і Масквы. Таму ніякіх цудаў у Расіі не адбудзецца.

Адначасова магчымасці Украіны наносіць дальнабойныя ўдары і кантраляваць вялікія тэрыторыі з паветра павялічваюцца з кожным днём. Таму я лічу, што ўдушэнне стану расійскай групоўкі на акупаваных тэрыторыях Крыма і Данбаса будзе працягвацца, і гэта вельмі сур’ёзна набліжае дэакупацыю гэтых тэрыторый. Гэта абагульненае меркаванне людзей на падставе розных выказванняў.

Вядома, гэта ўскладняе жыццё нашым грамадзянам на тэрыторыі Крыма, але я заўсёды кажу, што гэтыя ахвяры трэба параўноўваць з ахвярамі, якія нясуць нашы салдаты на фронце, рызыкуючы сваім жыццём і здароўем. Пэўныя бытавыя дробязі ў гэтым плане павінны ўспрымацца як непазбежныя і не такія ўжо вялікія складанасці. Прынамсі мае суразмоўцы згодныя з такой логікай.

Зразумела, што ў Крыме таксама дастаткова шмат калабарантаў. У святле таго, што ёсць цалкам абгрунтаваныя адчуванні, што сёння мы значна бліжэй да вяртання Крыма, чым год таму, вельмі важна, каб улада менавіта цяпер, а не потым занялася пытаннямі іх адказнасці. Людзей, якія, умоўна кажучы, працавалі лекарамі і настаўнікамі, могуць палохаць тым, што іх будуць рэпрэсаваць. Гэта звычайная тэхналогія ФСБ. Іх паспрабуюць змешваць з нягоднікамі, якія абслугоўвалі акупацыйную ўладу, служылі ў акупацыйных і расійскіх сілавых структурах, у арміі краіны-агрэсара.

Таму вельмі важна, каб мы не толькі паветранымі ўдарамі па лагістыцы і стратэгічных аб’ектах Расіі, але і працай з нашымі грамадзянамі набліжалі вяртанне Крыма.

– Фактычна да гэтай маштабнай аперацыі Сіл абароны Украіны, калі ішла гаворка пра вызваленне Крыма, большасць экспертаў сыходзіліся ў меркаванні, што вызваленне паўвострава магчымае выключна дыпламатычным, палітычным шляхам. Сёння, відаць, з’явілася магчымасць вызвалення выключна ваенным шляхам?

– Выключна ваенным, выключна дыпламатычным… Я б не спрабаваў усё гэта афарбоўваць у нейкі адзін колер. Тут павінна быць сістэма намаганняў — і ваенных, і дыпламатычных, і, што найважней, яшчэ раз паўтару: там 2 мільёны нашых грамадзян, з якімі трэба працаваць штодня і ў першую чаргу гаварыць з імі пра тое, што іх сёння хвалюе.

Ок, Украіна вызваліла Крым, фактычна вярнула яго ў свой склад — што гэта азначае для кожнага з іх? Адказ на гэтае пытанне павінен быць дадзены на заканадаўчым узроўні, а не на ўзроўні заяў палітыкаў, каментатараў, аналітыкаў і гэтак далей. Тады гэтыя складнікі збяруцца разам, у адзінае цэлае і дазволяць нам вярнуць Крым.

– Рэфат Чубараў заклікаў расіян, якія незаконна пасяліліся ў акупаваным Крыме пасля 2014 года, пакінуць паўвостраў, пакуль Крымскі мост яшчэ стаіць. Ці згодныя вы з гэтым?

– Абсалютна правільна. Я цалкам падтрымліваю Рэфата ў гэтым пытанні. Гэта наш гуманітарны савет, бо пакуль яны яшчэ могуць прадаць нешта, што купілі або пабудавалі ў Крыме, прынамсі паспрабаваць, сабраць свае пажыткі і вывезці, таму што потым гэта ўжо будуць уцёкі. Потым давядзецца кідаць усё.

– Якая адказнасць пагражае гэтым людзям, калі Крым вернецца пад кантроль Украіны?

– Калі мы гаворым пра расійскіх грамадзян, якія не здзейснілі іншых злачынстваў, акрамя незаконнага перасячэння мяжы Украіны і ўезду на акупаваную тэрыторыю Украіны, у прыватнасці, то ў гэтым выпадку, думаю, іх чакае проста дэпартацыя на працягу вельмі кароткага тэрміну. То бок спачатку будзе прапанова выехаць самастойна, затым, калі яна не будзе выкананая, іх дэпартуюць. Гэта датычыцца тых, хто не здзейсніў іншых злачынстваў. Для тых, хто здзяйсняў злачынствы ваеннага, эканамічнага характару, злачынствы супраць украінскіх грамадзян, удзельнічаў у рэпрэсіях, у нашым Крымінальным кодэксе ёсць адпаведныя артыкулы.

А што да ўкраінскіх грамадзян, дык цяпер неабходна ўнесці яснасць на заканадаўчым узроўні і растлумачыць людзям, у дачыненні да каго ўвогуле не можа быць ніякіх прэтэнзій. У дачыненні да тых, хто прадстаўляў сярэдняе звяно, можа быць ужыта люстрацыя. Але тых, хто быў датычны да прыняцця рашэнняў акупацыйнай улады, да рэалізацыі палітыкі акупацыі і прыгнёту ўкраінскіх грамадзян, неабходна судзіць паводле ўсёй строгасці закона. Вельмі важна, каб гэтая градацыя была замацаваная законам, працэдурай, каб людзі разумелі, як гэта будзе выглядаць.

Далей, безумоўна, усіх будуць хваляваць маёмасныя пытанні, і тут таксама вельмі важна, каб хаця б у агульных рысах было патлумачана, як гэта будзе адбывацца.

– Як вы ацэньваеце перспектыву вываду расійскіх войскаў з Крыма, калі Сілы абароны Украіны будуць дзейнічаць у тым жа рэжыме, у якім яны дзейнічаюць цяпер? Ці бачыце вы перадумовы для такога кардынальнага рашэння расійскага ваенна-палітычнага кіраўніцтва? Калі так, у якія тэрміны гэта можа адбыцца?

– Я думаю, пры жывым Пуціне наўрад ці адбудзецца нешта падобнае, але так ці інакш ніхто не вечны. Акрамя таго, калі дыктатар губляе твар унутры сваёй краіны, унутры свайго атачэння, то гэта так ці інакш набліжае канец. Таму, думаю, гэта ўжо не за гарамі. Я не бяруся называць нейкія тэрміны, але перакананы, што Пуцін сам на гэта не пойдзе.

Разам з тым вельмі важна, каб у нас не было ніякіх ілюзій адносна якасці расійскай эліты, каб не было чаканняў, што з’явяцца нейкія лібералы, дэмакраты, якія раптам пачнуць шанаваць міжнароднае права. Нічога такога ў Расіі не будзе.

Таму вельмі важна, каб Украіна разам з нашымі заходнімі партнёрамі вельмі выразна адпрацавала план «Б» для Украіны. Умоўна кажучы, цяпер план «А» палягае ў тым, што мы ваюем, абараняем сваю краіну, адваёўваем тэрыторыю, а заўтра, умоўна кажучы, знікае Пуцін. І вось тут патрэбны план «Б».

Гэта неабходна зрабіць цяпер, а не потым, інакш Еўропа пачне «хадзіць у прысядзку», пускаць ружовыя пузыры, распавядаць пра тое, што трэба аднавіць дыялог… Не, павінен быць ультыматум. Ён павінен быць падрыхтаваны цяпер і ўзгоднены, у першую чаргу, з нашымі еўрапейскімі партнёрамі.

Сутнасць ультыматуму наступная: краіна Расія здзейсніла злачынства супраць чалавечнасці супраць суседняй дзяржавы, злачынства агрэсіі, забіла вялікую колькасць людзей, пакалечыла, разбурала лёсы і будзе несці за гэта адказнасць. Пытанне толькі ў тым, ці будуць тыя, хто прыйдзе на змену Путіну, правапераемнікамі рэжыму і, адпаведна, іх закране пераслед, або яны адкатваюць назад, то бок вяртаюць Расію ў межы 1991 года.

Усе расповеды пра тое, што нібыта новыя межы замацаваныя ў іх канстытуцыі, — гэта юрыдычная казуістыка, якая існавала ва ўсе часы. Яны прынялі рашэнне аб уключэнні тэрыторый Украіны ў склад РФ, але цяпер не трэба рашэння аб выхадзе — трэба рашэнне аб адмене таго рашэння аб уключэнні. Абгрунтаванняў для гэтага больш чым дастаткова.

Такім чынам, ультыматум павінен быць такім: гэта першы крок, а далей вы пачынаеце плаціць рэпарацыі. І толькі пазней, паступова, вельмі павольна пачынаюць здымацца санкцыі ў дачыненні да Расійскай Федэрацыі. Бо ёсць прынцыповыя рэчы.

Тут пытанне не ў тым, хто лепш нафантазуе, а ў тым, хто лепш падрыхтуецца. Цяпер вельмі важна, каб у нас было адзінае разуменне плана «Б» і ў Кіеве, і ў нашых еўрапейскіх партнёраў. Калі мы будзем выступаць арганізавана, жорстка, выразна, менавіта з такім планам, тады гэта стане рэальнасцю.

Вы можаце падтрымаць сайт Charter97.org наступным чынам:

РАЗЛІКОВЫ МУЛЬТЫВАЛЮТНЫ РАХУНАК ДЛЯ АХВЯРАВАННЯЎ:

Назва банка: Bank Millennium S.A.
Адрас: ul. Stanislawa Zaryna, 2A, 02-593, Warszawa
IBAN: PL97116022020000000216711123
SWIFT: BIGBPLPW
Імя ўладальніка рахунку: Fundacja “KARTA ‘97”
рызначэнне аплаты: Darowizna na cele statutowe

Звязацца з намі можна праз адрас charter97@gmail.com