«На той адзінай Грамадзянскай»

«Рускі мір» заняты вынішчэннем жыцця ўнутры сябе.

Слухаючы «Сентыментальны марш» Булата Акуджавы сёння, разумееш, наколькі аўтар, магчыма, не ўсведамляючы ўсёй глыбіні ўласных радкоў, меў рацыю адносна пастаянна доўжай у Расіі Грамадзянскай вайны:

«Але калі раптам калі-небудзь мне ўратавацца не ўдасца,

якое б новае змаганне ні пахіснула б зямны шар,

я ўсё роўна ўпаду на той, на той далёкай, на грамадзянскай,

і камісары ў пыльных шлемах схіляцца моўчкі нада мною».

Астудзіўшы чытацкім аналізам тэкставы рамантызм і зірнуўшы на радкі аб’ектыўна, разумееш, наколькі жахлівы працэс там дыягнастуецца і які небяспечны прагноз у іх утрымліваецца.

Заўважце, герой прывязаны менавіта да вайны сваіх супраць сваіх. У тыя гады Грамадзянская вайна ўспрымалася, падкрэслім, больш дапушчальнай, чым разумеецца цяпер. Толькі ў апошнія дзесяцігоддзі гэтая гістарычная з’ява гуманістычна характарызуецца ў кантэксце «не дай Божа!» — і тое зусім нядаўна.

Перад стварэннем песні былі зусім рэальныя бальшавіцкі пераварот, Грамадзянская вайна, сталінскі тэрор, Другая сусветная вайна, пасляваенныя рэпрэсіі. Цяпер жа кідаецца ў вочы якраз непазбежнасць прыходу героя да аднаго з любых іншых варыянтаў лёсу — проста да яго «адзінай Грамадзянскай». А слова «адзіная» — гэта не толькі ўвасабленне прызначанасці, але і... фатальная цяга.

Ёсць у геніяльных радках Акуджавы неўсвядомленая канстатацыя калектыўнага неўсвядомленага ўпавання — надзеі на фатальнае апошняе збліжэнне, прычым з адценнямі эратызму — гэта пра «камісараў у пыльных шлемах». Вось сапраўды, мудры бард празорліва паказаў фрэйдаўскі «Эрас» праз «Танатас», элементы эстэтычна шокавальнай «экстрэмальнай эратычнасці» праз элементы цягі да гібелі ва ўсёй гісторыі Айчыны.

Задоўга да Акуджавы «Танатас» моцна прагучаў у Пушкіна ў «Піры падчас чумы»:

Ёсць упоенне ў баі,

І на краі змрочнай бездані,

І ў раз’юшаным акіяне,

Сярод грозных хваль і бурнай імглы,

І ў аравійскім урагане,

І ў дыханні Чумы.

Адпаведна, у савецкі час, з ужо іншым досведам падзей, рамантызацыя самаразбурэння ўвасобілася ў «рамантыцы» безагляднай трагедыі — ў вобразе Грамадзянскай вайны.

Надзвычай цяжка цяпер, калі Расія ўжо гады звяруе ва Украіне, прыняць нават візуальную «рамантыку» тых жа кіношных «Неўлоўных мсціўцаў», усе гэтыя будзёнаўкі, конніцу і смерць у пылу ад заражэння крыві — як увасабленне бессэнсоўнай сечы сваіх са сваімі, якія так і не змаглі за ўсе вякі дамовіцца нават унутры краіны і нават, вобразна, на ўзроўні табліцы множання!

Жахлівы працэс — у рамантызацыі гібелі пры вечнай Грамадзянскай вайне. Дыягназ цвёрды: краіна пастаянна «на ўзводзе», у стане схаванага кіпення, яна рэгулярна «шалее», і пры гэтым у любых вар’яцтвах ёсць пастаянная складовая: вайна грамадзян з грамадзянамі, то прыкметная, то схаваная, носіць перманентны характар, які толькі праяўляецца ў розных формах, бо для Расіі менавіта сэрцавіна — Грамадзянская вайна — гэта, па Акуджаве, «адзіная»! «Рускі мір» заняты, па сутнасці, вынішчэннем жыцця ўнутры сябе, а калі ён глядзіць праз вокны «палаты», ён гатовы, разбіўшы шкло, кінуцца на навакольных, бо пакутуе яшчэ і на параною!

І вось гэта якраз страшна. Уласныя асобасна-псіхалагічныя, сацыякультурныя і геапалітычныя праблемы расіяне пры найменшай магчымасці выціскаюць на ўзровень расійскай знешняй экспансіі, то-бок лезуць да іншых, каб не перакалашмаціць сябе, адно аднаго, унутры межаў, — прычым «бітва» вабіць як апошняе «вызваленне» ад асабістага і агульнага недасканаласці.

Чаму так? Таму што «эстафетнае», перададзенае як годнасць, імперскае мысленне дае неадэкватны ўзровень самаацэнкі. Прыходзіць ацверажэнне, што выклікае боль і канфліктнасць ад несувымернасці вялікадзяржаўных прэтэнзій і ўнутранай няздольнасці, другаснасці, схільнасці пераймаць у іншых, красьці, прысвойваць, выдаваць за сваё. Таму ў Расіі і ідзе «тая адзіная Грамадзянская», якая час ад часу «каналізуецца» вонкі — і Расія ўрываецца куды заўгодна, каб адтэрмінаваць усё ж такі неўсвядомлена жаданы ўнутраны фатальны «трындзец», які рэалізуецца паводле прынцыпу «прападай, мая павозка». З гэтымі думкамі краіна будзе небяспечная — цыклічна і пастаянна: яна не змагла даросцець і не навучылася вырашаць унутраныя праблемы ўнутры і мірна, не кідаючыся вонкі і з вайной.

Каб канчаткова зняць расійскую экспансіянісцкую паталогію, неабходна разабрацца з мысленнем зарваўшыхся расійскіх імперцаў. Тое, што цяпер называецца «рашызмам», было заўсёды, толькі інакш, а значыць, пагрозы як знешняй агрэсіі, так і грамадзянскай вайны існуюць абавязкова. Але гэты «родавы праклён», ужо нядрэнна вывучаны сусветнай гістарычнай навукай, у тым ліку і ў люстэрку псіхіятрыі, праяўляецца стойка — і будзе праяўляцца, пакуль імперства ў галовах не скончыцца. Бурленне агульнарасійскай імперскай псіхікі на глабальнай арэне трэба ўціхамірыць. Калі крыніцу ментальнай атруты абясшкодзіць і правесці доўгую разумовую «дэтаксікацыю», то надзея на спыненне хваробы ўсё ж ёсць!

Аляксандр Адэльфінскі, kasparovru.com

Вы можаце падтрымаць сайт Charter97.org наступным чынам:

РАЗЛІКОВЫ МУЛЬТЫВАЛЮТНЫ РАХУНАК ДЛЯ АХВЯРАВАННЯЎ:

Назва банка: Bank Millennium S.A.
Адрас: ul. Stanislawa Zaryna, 2A, 02-593, Warszawa
IBAN: PL97116022020000000216711123
SWIFT: BIGBPLPW
Імя ўладальніка рахунку: Fundacja “KARTA ‘97”
рызначэнне аплаты: Darowizna na cele statutowe

Звязацца з намі можна праз адрас charter97@gmail.com