Незадаволены ўсе, нават «ябацькі»

Жыхарка Гродна расказала, чым цяпер жыве горад.

Надзея (імя зменена з меркаванняў бяспекі) на некалькі гадоў пераязджала ў Мінск: там дзяўчына вучылася, працавала, а таксама дапамагала палітвязням — пісала лісты і адпраўляла перадачы. Год таму перад беларускай паўстаў выбар, як ладзіць жыццё далей — вяртацца ў родны горад або пераехаць у Польшчу (такая магчымасць была дзякуючы караням), піша «Салідарнасць».

Надзея выбрала першы варыянт: Гродна.

— Вырaшыла застацца ў Беларусі, бо ў мяне, па-першае, тут уласная «двушка». Нават калі яе прадаць, гэтага не хопіць, каб набыць жыллё ў Польшчы. Па-другое, хваляваў пытанне з працай. У Гродне ў мяне добрая пасада, а ў Польшчы пасля таго, як Беларусь выйшла з Балонскай сістэмы адукацыі, я ўжо ні на што не прэтэндавала.

Даведвалася: каб пацвердзіць беларускі дыплом, давядзецца выдаткаваць каля тысячы долараў і шмат часу, але нават не факт, што гэта ў выніку атрымаецца.

Чым жыве Гродна?

У горадзе ледзь не штодня свята: то нейкі забег, то фестываль, то яшчэ штосьці. Раней такога не было. Напэўна, хочуць паказаць людзям, што ў нас усё добра: «мы самыя класныя» і «ў нас лепш, чым у Еўропе».

Да таго ж, думаю, прысутнічае элемент спаборніцтва з іншымі гарадамі. Напрыклад, з Брэстам. У каго будзе найкруцейшае стотысячнае мерапрыемства.

У гэтых шоу нямала патрыятычнага і ідэалагічнага. Чытаеш праграму — кожнае пачынаецца з ускладання кветак.

За апошнія гады Гродна моцна адарваўся ад еўрапейскай культуры. Няма тых святаў, што праводзіліся раней. Затое пачкамі пачалі прыязджаць расійскія артысты.

Турыстаў цяпер як ніколі шмат: у асноўным гэта расіяне, узбекі, але і польскую мову таксама чую. З-за такога наплыву турыстаў у самых знакавых месцах нават увялі абмежаванні. У касцёле, напрыклад, ужо нельга заходзіць далей за пэўнае месца.

Надзея адзначае, што гродзенцы балюча перажываюць разрыў сувязяў з Польшчай.

— Раней вельмі шмат дзяцей з Гродна паступалі ў Польшчу. Цяпер школы па падрыхтоўцы закрылі. Хтосьці працуе ў індывідуальным парадку, але колькасць абітурыентаў моцна скарацілася. Як і тых, хто жыве на дзве краіны.

— Раней гэта было звычайнай з’явай: з’язджаеш на пару месяцаў на заробкі ў Польшчу, потым вяртаешся, купляеш сабе тут машыну. Цяпер такога няма — ты або тут, або там. Нават тыя сваякі, якія з’ехалі не па палітычных прычынах і могуць вяртацца, перасталі прыязджаць у Гродна — стала дарага і па грошах, і па часе.

— Тым, што цяпер магчымасці ездзіць у Польшчу на закупы, канікулы, на вучобу моцна абмежаваныя, незадаволены ўсе. Нават «ябацькі». «Гэта ж як так, польскага парашка няма?» Эканамічныя пытанні заўсёды хвалююць людзей больш за ўсё.

«Запытваюць характарыстыку»

Таксама, працягвае суразмоўніца выдання, на галоўных прадпрыемствах горада, кшталту «Гродна Азот», «Хімвалакно», «Гроднаэнерга», калі судзіць па размовах мясцовых, моцны дэфіцыт работнікаў.

— Хаця раней на той жа «Гродна Азот» было немагчыма ўладкавацца. Цяпер, каб туды трапіць, трэба прайсці праверку, распісаць, дзе працуюць сваякі. Хто гэта пройдзе? Нават калі не ты «засвяціўся» (у 2020-м — заўв.), то хто-небудзь з сваякоў — магчыма.

— Ды цяпер усе запытваюць характарыстыку з папярэдняга месца працы. Сваю я нават не бачыла. Але раз працую, значыць, усё нармальна. Хаця там ёсць пункт пра «палітычныя погляды». Яго нават устаўляюць у характарыстыку школьнікаў. Гэта дзеці 16 гадоў, якія там погляды? Але вось пішуць жа такое.

— Увогуле грамадства ўжо даўно падзелена на «сваіх» і «чужых». Глядзіш на чалавека, на тое, што ён кажа, і думаеш: наш ці не наш?

— Але ў нас у арганізацыі ўсе стараюцца проста працаваць, пра палітыку не гаварыць. Зразумела, што многіх падзеі 2020-га закранулі. Я дакладна ведаю, што ў некалькіх калег сваякі ў няволі. Але цяпер пра гэта не гавораць. Гэта ў 2020–2021 гадах пра гэта шмат казалі.

— Начальства не цісне на нас ідэалогіяй. Максімум могуць выклікаць на суботнік. Ідэалагічны цяжар, паводле маіх назіранняў, цяпер найперш адчуваюць выхаванцы дзіцячых садкоў, школьнікі і іх бацькі. Іх там прымушаюць то з сцяжком прыйсці, то з бутаньеркай.

У мяне ў сям’і ёсць школьнікі. Дык вось іх сапраўды тэрарызуюць. Была нават сітуацыя, што прывозілі ў школу фільм пра «СВА». За гэта яшчэ і заплаціць пяць рублёў трэба было. Я казала: «Не глядзі, не слухай, сядзі ў тэлефоне», а дзіця адказала: «Я так і планаваў».

Думаю, што дзяцей цяпер не так проста пераканаць у гэтай ідэалогіі. Гэта мы ў большасці сваёй слухалі настаўнікаў і думалі: «Ну, так, гэта правільна, так трэба».

А цяпер дзеці больш смелыя, спажываюць шмат інфармацыі праз TikTok. Пры гэтым, калі меркаваць па размовах, жаху вайны ва Украіне падлеткі не разумеюць, але і ідэалогіі не паддаюцца — маўляў, нас тут прымушаюць хадзіць глядзець, гэта нейкі абсурд.

«Глабальных планаў няма»

Калі ж казаць пра атмасферу ў цэлым, то ўсе хочуць свабоды, але ніхто не ведае, як менавіта цяпер лепш, бо сітуацыя ў свеце змяняецца.

Раней былі такія настроі: «Ну, яшчэ паўгода». Потым: «Вось скончыцца вайна — і зажывём».

Цяпер стала зразумела, што ўсяму няма ні канца, ні краю. Таму многія жывуць па прынцыпе «дзень пратрымацца і ноч прастаяць». Глабальных планаў ні ў каго няма.

Нават калі паглядзець на дзяржпрапаганду, то там таксама ніхто не гаворыць пра будучыню, пра Беларусь праз 10 гадоў — нават дзяржава нічога не плануе. І людзі, вядома, знаходзяцца ў падвешаным стане — трымаюцца за сям’ю, сяброў.

Калі я вярнулася ў Гродна, мне падалося, што католікаў стала менш. Хаця бацькі кажуць, што не, усё як звычайна.

Раней набажэнствы былі па-польску, цяпер — па-беларуску. Усё яшчэ адкрыта моляцца за Беларусь, за тых, хто ў няволі, за тое, каб вайна спынілася.

«Тутэйшыя»

Надзея падсумоўвае: нягледзячы на ціск, які яна адчувае, жывучы ў Беларусі, яна рада, што вырашыла застацца.

— Хаця б дзеля вывучэння сябе і сваёй зямлі. Цяпер я шмат вандрую па Беларусі, пачала складаць сямейнае дрэва, у якім ужо 300 чалавек. Езджу да сваякоў, па могілках. І я нарэшце зразумела, што азначае «тутэйшыя».

У Гродне заўсёды было скрыжаванне культур. Мая маці лічыць, што яна полька, я сябе лічу беларускай. І вось прыязджаю ў глыбінку, пытаю: хто вы, адкуль. А мне адказваюць: «Тутэйшыя».

Людзі адчуваюць сябе дзецьмі гэтай зямлі. І ў мяне з’явілася такое ж адчуванне. У кожнага можа быць свой гавор, традыцыі (хтосьці і дасюль падпісвае надмагіллі па-польску), але ўсе адзіныя ў тым, што яны «тутэйшыя».

Мяне натхняе назіранне, што ў людзей ёсць погляд на сваю радзіму не толькі з пазіцыі, што яны беларусы, але яшчэ і праз сувязь са сваёй зямлёй.

Дык што беларусы выжывуць. І Беларусь «вартая» таго, каб яе вывучаць.

Вы можаце падтрымаць сайт Charter97.org наступным чынам:

РАЗЛІКОВЫ МУЛЬТЫВАЛЮТНЫ РАХУНАК ДЛЯ АХВЯРАВАННЯЎ:

Назва банка: Bank Millennium S.A.
Адрас: ul. Stanislawa Zaryna, 2A, 02-593, Warszawa
IBAN: PL97116022020000000216711123
SWIFT: BIGBPLPW
Імя ўладальніка рахунку: Fundacja “KARTA ‘97”
рызначэнне аплаты: Darowizna na cele statutowe

Звязацца з намі можна праз адрас charter97@gmail.com