У чэрвені Польшча адмовіла ў наданні міжнароднай абароны 58% беларусаў

Раней доля адмоваў была не больш за 5%.

У чэрвені 2026 года польскае Упраўленне ў справах замежнікаў рэзка павялічыла колькасць адмоваў беларусам у наданні міжнароднай абароны. Калі раней адмову атрымлівалі 4% заяўнікаў, то мінулага месяца гэты паказчык дасягнуў амаль 58%. У чым прычына? «Радыё Свабода» выслухала гісторыі саміх беларусаў і меркаванні экспертаў па легалізацыі.

Польскае Упраўленне ў справах замежнікаў апублікавала свежыя статыстычныя дадзеныя аб легалізацыі беларусаў. З 2022 года па 1 ліпеня 2026 года 134 тысячы беларусаў атрымалі часовыя віды на жыхарства. Большасць — 58,8% — у рамках рэлакацыі бізнесу (пераважна ІТ-сектар); 30,8% атрымалі пастаянны від на жыхарства па карце паляка.

Міжнародная абарона была прадастаўлена 7,4% беларусаў (9850 чалавек), статус бежанца — 0,9% (1172 чалавек). Усяго з 2022 года па ліпень 2026 года было разгледжана 14 741 заява беларусаў аб прадастаўленні міжнароднай абароны. Яшчэ 3000 спраў знаходзяцца на разглядзе.

Аднак у чэрвені 2026 года доля адмоваў у агульнай колькасці разгледжаных спраў дасягнула рэкордных 57,8%. Для параўнання: у студзені—маі 2026 года яна складала ўсяго 4,4%, у 2025 годзе — 5,5%, а ў 2024 годзе — 5,4%.

У чэрвені 2026 года адпаведныя польскія ўлады прынялі 21 рашэнне аб наданні беларусам статусу бежанца і 4 — аб дадатковай абароне. Гэта таксама датычылася былых палітвязняў з групы, памілаваных у выніку перамоваў Лукашэнкі з амерыканцамі. Было прынята 52 адмоўныя рашэнні, а разгляд яшчэ 13 спраў быў прыпынены.

Сітуацыя пачала пагаршацца ў маі. Калі ў першыя чатыры месяцы 2026 года беларусам адмовілі ў міжнароднай абароне толькі ў 14 выпадках, то ў маі такіх рашэнняў было 17, а ў чэрвені — у тры разы больш, адзначаюць эксперты па легалізацыі. Прааналізаваўшы адмовы, яны падкрэсліваюць, што чыноўнікі ігнаруюць асобныя дакументы, не звяртаюць увагі на пэўныя доказы і паказанні і некарэктна ўжываюць заканадаўства. Але на стадыі апеляцыі часта ўдаецца падаць дадатковыя доказы або падрабязна патлумачыць абставіны, якія раней ігнараваліся.

«Я не буду абскарджваць рашэнне Упраўлення»

Андрэй (імя зменена з меркаванняў бяспекі) прыбыў у Польшчу восенню 2021 года па так званай візе PBH (візы Poland Business Harbour выдаваліся пераважна ІТ-спецыялістам і іх сем’ям). Ён працаваў у замежнай ІТ-кампаніі, быў звольнены, і тэрмін дзеяння яго дазволу на працу скончыўся. Сябры параілі яму звярнуцца па міжнародную абарону, тым больш што Андрэй сапраўды ўдзельнічаў у пратэстах пасля прэзідэнцкіх выбараў 2020 года і нават сфатаграфаваўся з плакатам каля Парку высокіх тэхналогій у Мінску.

«Так, я хадзіў на маршы і пікеты з калегамі. Ад затрымання мяне выратавала тое, што я хутка бягаю. На сумоўі я нічога не выдумляў у анкеце, сціпла напісаў, што хадзіў на пратэсты, ахвяраваў грошы — за што пацярпелі многія калегі, адсядзелі суткі, а двое былі ў калоніях. Доўга чакаў разгляду дакументаў. Працоўна афіцыйна ўладкавацца немагчыма, на дапамогу ў 700 злотых жыць не атрымаецца. Браўся за разавыя праекты, падпрацоўваў грузчыкам. Нядаўна атрымаў адмову. Старонак шмат, але сутнасць у тым, што я не лідар, не палітычны актывіст, у Беларусі скончыўся тэрмін даўнасці за ўдзел у пратэстах, і мне там нічога не пагражае… Прыблізна так», — расказаў Андрэй сваю гісторыю.

Ён катэгарычна супраць падачы апеляцыі. Спецыяліст па легалізацыі спрабаваў яго пераканаць, указваў на памылкі ва ўдакладненні яго сітуацыі, на «слабыя месцы» ў рашэнні польскіх чыноўнікаў — дарэмна.

«Я не буду абскарджваць рашэнне. Я не хачу прыцягваць да сябе лішнюю ўвагу. Буду шукаць іншыя спосабы легалізацыі. Я думаю пра гэта. І вам не трэба мяне пераконваць падаваць апеляцыю», — катэгарычна заяўляе Андрэй.

«Магчыма, я іх раззлавала сваімі скаргамі»

Алена (імя зменена з меркаванняў бяспекі) прыехала ў Польшчу па працоўнай візе ў 2023 годзе. Яе былы муж з’ехаў за мяжу раней, і хоць адносіны з ім не склаліся, яна спадзявалася атрымаць від на жыхарства ў рамках возз’яднання сям’і. Яна падала дакументы, чакала.

«Мяне выклікалі ў Упраўленне ў справах замежнікаў, узялі адбіткі пальцаў, я прадставіла фатаграфіі. Праз некаторы час замест станоўчага рашэння я атрымала адмову — нібыта быў страчаны дакумент, на падставе якога можна было выдаць від на жыхарства для возз’яднання сям’і. І цяпер тэрмін мінуў. Але ніхто мне не званіў, не пісаў. Не было ні ліста, ні апавяшчэння пра тое, што мне нестае якога-небудзь дакумента, каб я магла яго данесці.

У лістападзе 2024 года сканчаўся тэрмін дзеяння маёй працоўнай візы. Я звязалася з адвакатам, адправіла ёй усе дакументы па электроннай пошце, спытала, ці магу я падаць апеляцыю. Адвакат сказала, што не — усе тэрміны мінулі. Я не разумею, навошта бралі адбіткі пальцаў, рабілі фота… То-бок была праведзена апошняя працэдура перад выдачай карты. І ў мяне не было іншага выйсця, акрамя як звярнуцца па міжнародную абарону. Гэта было ў лістападзе 2024 года», — расказвае Алена сваю гісторыю.

Яна згадвае ўсе нязручнасці: праблемы з банкам, цяжкасці на працы. Алене выдалі часовы дакумент на 6 месяцаў, потым яшчэ адзін. Яе прыняў на працу польскі прыватны прадпрымальнік,

«Я нічога не магу зрабіць, каб палепшыць сваё жыццё і жыццё свайго дзіцяці. Праблемы і на працы — толькі часовая дамова. Я не магу паехаць вучыцца і атрымаць новую спецыяльнасць. Не кажучы ўжо пра дробныя нязручнасці: я не магу сама аплачваць тэлефон — анлайн-банкінг заблакаваны, таму што ў мяне няма дзеючых дакументаў. Маё жыццё спынілася. Я напісала адну скаргу — з просьбай паскорыць разгляд маёй справы, калі прайшло паўтара года з моманту падачы дакументаў, потым яшчэ адну. Магчыма, я іх раззлавала сваімі скаргамі. А днямі прыйшло адмоўнае рашэнне», — кажа жанчына.

Па яе меркаванні, адмову аформілі па шаблоне: сітуацыя ў Беларусі нармалізавалася, яна не актывістка і не лідар, таму ёй нічога не пагражае. Аднак Алена не згодная з такімі высновамі і поўная рашучасці падаць апеляцыю. Цяпер яна вядзе перамовы з адвакатам.

«Мне небяспечна ехаць у Беларусь: я хадзіла на ўсе маршы — жаночыя, нядзельныя, стаяла каля «Камароўкі» з кветкамі. Я выкладала паведамленні, відэа. Да мяне дадому прыходзілі з вобшукам, забіралі на дапыт у Следчы камітэт, а затрымліваць не сталі толькі таму, што ў мяне быў непаўналетні дзіця. Я зразумела, што павінна з’ехаць. Так, тады мне ўдалося атрымаць працоўную візу. Магчыма, я крыху вінаватая ў тым, што не змагла пераканаўча расказаць пра сваю сітуацыю на дапытанні. Цяпер я кансультуюся з адвакатам, як усё гэта правільна аформіць. Больш за тое, у мяне няма іншага выбару — мая непаўналетняя дачка атрымала від на жыхарства дзякуючы свайму бацьку, майму былому мужу. Я не пакіну тут сваё дзіця», — кажа Алена.

«Мая сціпласць мяне загубіла»

Вадзім (імя зменена з меркаванняў бяспекі) быў адміністратарам папулярнага Telegram-канала восенню 2020 года — зімой 2021 года. Узніклі праблемы — вобшук арандаванай кватэры ў бацькоў. Давялося з’ехаць па гуманітарнай візе.

«Я знайшоў працу ў Польшчы дызайнерам, спачатку ўсё было добра. Віза заканчвалася, я падаў заяву на часовы від на жыхарства. Але потым кампанія пачала скарачаць штат, мне не пашанцавала. Сябры параілі звярнуцца па міжнародную абарону.

Спачатку я ўвогуле не разумеў, што гэта такое. І вельмі сціпла казаў і на сумоўі, і потым у пісьмовай анкеце, што я вяду Telegram-канал, што мы проста падаем аб’ектыўныя, нейтральныя навіны. Па-першае, я шчыра не лічыў сябе «героем» і «рэвалюцыянерам», асабліва на фоне таго, што многія людзі сапраўды сядзелі ў турме. Калі мне адмовілі, я быў у шоку: я не лідар, не арганізатар, і сам прызнаю, што публікаваў нейтральныя навіны. І міжнародная абарона на мяне «не распаўсюджваецца» — у Беларусі мне нічога не пагражае.

Я звярнуўся па параду да адвакаткі, якая мякка намякнула, што я, як кажуць, «сам вінаваты», і мая сціпласць мяне загубіла. Яна паабяцала дапамагчы. Ну, давайце змагацца. Я абскарджу адмову», — расказвае мужчына сваю гісторыю.

Ірына Ворочкава, эксперт па легалізацыі беларусаў у Польшчы, нядаўна апублікавала на сваёй старонцы ў Facebook так званую «метадычку» Упраўлення ў справах замежнікаў пад назвай «Беларусь. Сітуацыя з бяспекай і пагрозы грамадзянскаму насельніцтву».

«Метадычка» была апублікавана 11 верасня 2025 года і сцвярджае, што польскія ўлады называюць Беларусь бяспечнай краінай, скончыўся тэрмін даўнасці па так званых «пратэстных артыкулах», а Лукашэнка правёў шэсць хваль памілаванняў палітычных зняволеных. Польскія ўлады пачалі актыўна прымяняць новыя правілы ў маі 2026 года.

Паводле слоў спецыяліста па легалізацыі, гэта адбылося таму, што да сакавіка 2026 года справы аб міжнароднай абароне фактычна былі «замарожаныя», іх амаль не разглядалі. А калі колькасць спраў, што чакалі разгляду, дасягнула крытычнай лічбы ў 3 тысячы, іх пачалі разглядаць актыўней. І цяпер рашэнні прымаюцца па заявах, пададзеных яшчэ ў 2024 годзе.

«Прачытала дзясятак адмоваў беларусам у прадастаўленні міжнароднай абароны — я ў шоку. Лічу, што стаўленне Польшчы да беларусаў змянілася. Прабачце за рэзкасць, але некаторыя адмовы проста абсурдныя. Ад аднаго затрымання і допыту ўжо недастаткова. Трэба некалькі разоў трапіць на суткі — тады дадуць абарону. Або: «Так, вы даказалі свой удзел у пратэстах у Беларусі і тое, што пару разоў хадзілі на мітынгі ў Польшчы», але «вы не публічная фігура, не лідар арганізацыі, вам нічога не пагражае». І амаль кожная адмова ўтрымлівае спасылку на «метадычныя рэкамендацыі», якія я апублікавала. Вось чаму я пачала актыўна пісаць пра гэта і біць трывогу», — тлумачыць яна.

Па яе словах, часам беларусаў абвінавачваюць у тым, што яны самі вінаватыя, што польскія ўлады сталі больш жорстка ставіцца да сваіх усходніх суседзяў. Калі выдавалі гуманітарныя візы, беларусы ездзілі туды-сюды, а таксама злоўжывалі бізнэс-візамі ў Польшчу. Ірына Ворочкава так не лічыць.

«Я не лічу гэта вінай, таму што чалавек сапраўды мог падарожнічаць, пакуль яго не знайшлі, а потым яго могуць вылічыць па якой-небудзь фатаграфіі і адкрыць справу. Або, праверыўшы тэлефон, знайшлі «лайк» пяцігадовай даўнасці. І чалавек апынаецца ў нейкіх спісах», — лічыць Ірына.

Юрыст настойліва раіць беларусам, якім адмовілі ў міжнароднай абароне, не адчайвацца і не баяцца падаваць апеляцыі, абскарджваць рашэнні польскіх уладаў.

«Я ўсім кажу: падавайце апеляцыі! Спадзяюся, што нашыя дэмакратычныя сілы, Святлана Ціханоўская, Павел Латушка і іншыя, больш актыўна ўключацца і змогуць данесці да польскага боку, што такі падыход няправільны. Сітуацыя ў Беларусі не змянілася — як саджалі, так і саджаюць далей. І неважна, выходзілі вы раз ці пяць. Калі знайшлі доказы, тады і ўзбудзілі крымінальную справу», — кажа Ірына Ворочкава.

Эксперт па легалізацыі беларусаў Альга Цімкіна таксама настойвае на абскарджанні адмоўных рашэнняў.

«Калі людзі не падаюць апеляцыю, гэта значыць, што яны згодныя: ім не патрэбная міжнародная абарона, і яны могуць вярнуцца дадому. І чым больш выпадкаў, калі чалавеку адмаўляюць, ён не падае апеляцыю, забірае свой пашпарт і з’язджае, тым больш супрацоўнікі дэпартамента будуць думаць: «Мы добра працуем, людзі згодныя. Навошта нам гэтыя бяспрацоўныя?» — папярэджвае Цімкіна.

Вы можаце падтрымаць сайт Charter97.org наступным чынам:

РАЗЛІКОВЫ МУЛЬТЫВАЛЮТНЫ РАХУНАК ДЛЯ АХВЯРАВАННЯЎ:

Назва банка: Bank Millennium S.A.
Адрас: ul. Stanislawa Zaryna, 2A, 02-593, Warszawa
IBAN: PL97116022020000000216711123
SWIFT: BIGBPLPW
Імя ўладальніка рахунку: Fundacja “KARTA ‘97”
рызначэнне аплаты: Darowizna na cele statutowe

Звязацца з намі можна праз адрас charter97@gmail.com