«Найлепшы месяц быў на $3 тысячы»

Маладая сям'я з Пінска зарабляе на ганчарстве.

Сям'ю Сяргея і Вольгі з Пінска сёння ў літаральным сэнсе корміць гліна. Калісьці Сяргей не хацеў працягваць дынастыю ганчароў, але праз гады вярнуўся да рамяства прадзеда і пачаў ляпіць на балконе здымнай кватэры. Цяпер у мужа і жонкі ўласная майстэрня, сотні вырабаў і больш за $1000 даходу ў месяц. Журналісты «Онлайнера» пабывалі ў іх у гасцях і паглядзелі, як уладкаваны гэты сямейны бізнес.

— Я родам з вёскі Гарадная, якая з XV стагоддзя славіцца ганчарным промыслам. Людзі адмыслова сяліліся там, бо вакол было шмат добрай гліны і з яе можна было рабіць посуд. Уся вёска на гэтым і жыла. У мяне прадзед быў ганчаром, дзед быў ганчаром, цяпер і я ганчар, — пачынае аповед Сяргей Шэлест. — Каб промысел канчаткова не знік, у Гарадной адкрылі цэнтр ганчарства. Мы хадзілі туды яшчэ дзецьмі, нас вучылі мясцовыя дзеды, праходзілі пленэры, прыязджалі майстры з іншых краін. Яны распавядалі, як працуюць у сябе, як прадаюць ручную кераміку і што на гэтым наогул можна зарабляць.

Але мы тады ў гэта асабліва не верылі, бо бачылі, у якім стане знаходзіцца наша вёска і што ўсе гэтыя традыцыйныя гліняныя гаршкі нікому не патрэбныя. Ды і як наогул можна зарабляць на гэтых чарапках? Цяпер, вядома, я разумею, што праблема была не ў самім рамястве, проста яго трэба было трошкі інакш падаць людзям.

«Падумаў: навошта мне рукі ў гэтай гліне пэцкаць?»

Увогуле Сяргей не збіраўся працягваць сямейную традыцыю. Ганчарству яго пачалі вучыць даволі рана, але з узростам цікавасць да рамяства знікла.

— Да пубертату я быў прыкладным вучнем, займаўся ганчарствам, а потым, самі разумееце, узрост. Думкі: навошта мне яшчэ рукі ў гэтай гліне пэцкаць? Мне спорт падабаўся: я за школу выступаў, ездзіў на спаборніцтвы, гуляў у валейбол, футбол, бегаў. У выніку паступіў на фізкультурны, а потым пайшоў у войска — і вось там усё пераасэнсаваў.

Стаіш уначы на карауле, нудата, часу падумаць хапае. Я пачаў успамінаць майстроў, што прыязджалі да нас на пленэры. Адзін распавядаў, што робіць некалькі вырабаў, завозіць іх на фестываль, прадае і добра зарабляе. Майстры з Польшчы казалі, што ў іх ручная кераміка цэніцца і людзі гатовыя за яе плаціць. Навык у мяне быў, рабіць тое ж, што і яны, я ўмеў, дык чаму б самому не паспрабаваць на гэтым зарабіць?

Будучы бізнэс-план Сяргей пачаў складаць проста ў войску.

— Я ўжо тады пачаў прыкідваць, што трэба купіць, каму патэлефанаваць, з чаго наогул пачынаць. Праўда, запісаць усё гэта не было куды. У мяне з сабой былі фотаздымкі Вольгі — дык на адвароце і запісваў усе свае планы. Атрымаецца, што яна першай і даведалася, чым я збіраюся займацца пасля войска.

Сяргей не стаў адкладаць запісаныя на адвароце фотаздымкаў планы ў доўгую скрыню. Яшчэ да войска ён падпрацоўваў на будоўлі і адкладваў грошы, а пасля службы выдаткаваў амаль усе назапашанае на першы ганчарны круг. Асобнай майстэрні ў яго тады не было, таму вытворчасць размясцілася на балконе здымнай кватэры.

— Пачаў сам з нуля. Грошай ні ў каго не прасіў, ні ў каго не займаў. Хацеў паспрабаваць, а калі б нічога не атрымалася, ганчарны круг заўсёды можна было прадаць. Потым папрасіў бацьку зрабіць гарн у вёсцы, які працаваў на дровах. Самі мы з Вольгай тады жылі ў здымнай кватэры, дык я ляпіў то на кухні, то на балконе. Гатовыя вырабы затым складаў, вёз у вёску і ўжо там абпальваў.

Удзень фізрук, увечары ганчар — і так сем гадоў

Адразу станавіцца вольным ганчаром Сяргей не адважыўся. Удзень ён працаваў фізруком у каледжы, а ўвечары садзіўся за ганчарны круг. Так паступова хобі пачало прыносіць прыблізна столькі ж, колькі і асноўная праца.

— Я працаваў фізруком, а ганчарства заставалася хобі для душы і заадно папаўняла сямейны бюджэт. Прыходзіў з працы, садзіўся за круг і нешта рабіў. Тады яшчэ можна было эксперыментаваць — мог прыдумаць якія-небудзь прыкольныя кубкі, узяць пэндзлікі і пачаць іх распісваць. Цяпер такой свабоды ўжо няма, таму што ў асноўным робіш тое, што заказваюць.

Вольга ў першыя гады ў сямейныя ганчары таксама не запісвалася, а тая самая майстэрня на балконе перыядычна выпрабоўвала яе цярпенне.

— Я яму пастаянна казала, каб ён сыходзіў са сваёй керамікай, таму што ўвесь балкон быў у брудзе. Ён там ляпіў, пакідаў вырабы, вакол была гліна, а потым усё гэта трэба было прыбіраць. Я магла пабурчаць, але ўрэшце ўсё адно дапамагала і прыбірала разам з ім, — працягвае Вольга.

— Даход ад керамікі з'явіўся даволі хутка і дайшоў да суадносін 50 на 50 з асноўнай працай. Палову грошай мне прыносіла зарплата, другую палову я ўжо зарабляў ганчарствам. Пры гэтым звальняцца ўсё роўна было страшнавата, таму што мы былі маладой сям'ёй, у нас не было ні кватэры, ні машыны, яшчэ і крэдыт вісіў. Афіцыйная праца давала хоць якую стабільнасць, а з керамікай ніколі не ведаеш, колькі заказаў будзе ў наступным месяцы. Таму я яшчэ доўга працягваў сумяшчаць.

Калі ганчарства ўжо прыносіла добрыя грошы, я прапанаваў Вользе звольніцца першай. Яна тады працавала паваром у памежнай часці, атрымлівала няшмат і яшчэ выходзіла ў начныя змены. У нейкі момант стала зразумела, што асаблівага сэнсу трымацца за гэтую працу няма, таму што мы ўжо маглі зарабіць супастаўныя грошы ў майстэрні.

Звольніцца я не адважваўся гадоў сем. З цягам часу мы пабудавалі майстэрню, пра нас ужо ведалі людзі, якія самі прыходзілі і замаўлялі гаршкі, кубкі і іншы посуд, а мне станавілася ўсё складаней разрывацца паміж двума працамі. Раніцай трэба ісці ў каледж, а пасля яго адразу ехаць у майстэрню і выконваць заказы, якіх станавілася ўсё больш.

Калі мы цалкам сышлі з працы, стала толькі лепш, бо ўсе сілы пачалі ўкладваць у ганчарства.

Ад 5 рублёў і вышэй. Колькі каштуе ручная кераміка

З прасоўваннем спачатку таксама эксперыментавалі. Аднойчы знаёмая прапанавала наладзіць таргетavanую рэкламу, але нейкага цудадзейнага выніку сям'я не ўбачыла. У выніку вырашылі, што старонку прасцей і выгадней весці самім.

— Мы спрабавалі рэкламу. Дзяўчына прапанавала дапамагчы з таргетам, мы далі ёй за працу некалькі кубкаў. Добра яшчэ, што атрымалася без грошай, бо нейкага велізарнага выніку не было. Заказы былі, але не больш, чым калі прасоўваеш сябе сам. А калі пастаянна камусьці плаціць па сто долараў, потым яшчэ грошы на саму рэкламу — навошта? Таму стараемся самі. Вольга нешта здымае, я прыходжу, таксама здымаю, распавядаю, паказваю працэс.

Пры гэтым ператвараць майстэрню ў маленькі керамічны завод Сяргей не збіраецца. Наадварот, цяперашні аб'ём заказаў яго цалкам задавальняе.

— Пашырацца цяпер асабліва не хочацца, бо заказаў нам і так хапае, а больш я сам фізічна не зраблю. Можна, вядома, найняць яшчэ аднаго ганчара і, умоўна, прапаноўваць яму па рублю за кожны зроблены выраб. Калі чалавек умее працаваць за кругам, за дзень ён можа накруціць хоць 300 кубкаў, зарабіць свае 300 рублёў і пайсці дадому, а я ўжо буду займацца ўсім астатнім: сушыць, прымацоўваць ручкі, абпальваць, пакрываць глазурай і прадаваць. Для мяне такая схема таксама была б выгаднай, толькі знайсці чалавека, які ўмее працаваць у такім тэмпе і гатовы гэтым займацца, не так проста.

Аднымі кубкамі майстэрня не абмяжоўваецца, хаця менавіта яны прадаюцца найлепш. Сяргей робіць на крузе збанкі, вазы, гаршкі, талеркі і іншы посуд.

— Чым таннейшы выраб, тым хутчэй ён прадаецца, таму кубкі прадаюцца найлепш. Людзі штодзень п'юць чай, каву, плюс кубак заўсёды можна камусьці падарыць. У нас яны каштуюць прыблізна ад 20 рублёў. У сярэднім, калі браць увесь асартымент, выраб выходзіць недзе рублёў 25. Ёсць рэчы па 5, 10, 15 рублёў, ёсць па 45 і даражэй — тут ужо залежыць ад памеру, тэхнікі, глазуры.

Нам часта кажуць, што ў нас вельмі лаяльныя цэны. Людзі прыязджаюць з Мінска, бачаць там ручныя кубкі па 70—100 рублёў, а потым глядзяць на нашы і здзіўляюцца. Мы наўмысна не хочам рабіць так, каб чалавек стаяў і думаў: «Блін, купляць гэты кубак ці не?» Лепш хай ён купіць, зразумее, што можа дазволіць сабе ручную кераміку, пакажа камусьці, распавядзе — і далей спрацуе сарафаннае радыё, — распавядае Сяргей.

— А як канкуруеце з тымі кубкамі, што ў крамах або на маркетплейсах?

— У краме кубак можа каштаваць 6 рублёў. Ну і што? Гэта наогул не нашы канкурэнты: там штампоўка, а тут ручная праца, беларуская гліна.

Самая хуткая справа тут — зляпіць кубак

На звычайны кубак у Сяргея ідзе каля 200 грамаў гліны. Атрымаецца, з кілаграма можна зрабіць каля пяці кубкаў, а сыравіна для аднаго абыходзіцца ўсяго ў 40—60 капеек. На ганчарным крузе Сяргей фармуе кубак прыкладна за 3—5 хвілін, пасля чаго дае яму трошкі падсохнуць і прымацоўвае да яго ручку. Далей выраб пакідаюць сохнуць, у спякотныя і сонечныя дні нарыхтоўкі выносяць на вуліцу, каб вільгаць сыходзіла хутчэй. Пакуль кубак не прасохне, адпраўляць яго ў печ нельга, інакш ён можа трэскацца.

— За кругам я магу прасядзець з раніцы да вечара. Вядома, фізічна гэта цяжка, асабліва калі трэба адцэнтраваць гліну. Рукі павінны стаяць на адным месцы, каб кавалак не кідала, і ў гэты момант напружваюцца біцэпсы, спіна, прэс. Чым большы кавалак гліны, тым больш намаганняў даводзіцца прыкладаць. Але з часам прывыкаеш і ўжо разумееш, як гліна рэагуе на кожны рух.

Мне, наадварот, часам кажуць, каб я ўжо зрабіў сабе выходны і нікуды не ішоў, бо колькі можна працаваць. А я ўстану — і што буду рабіць у гэтай кватэры? У сцяну глядзець? Дома толькі спаць можна.

Высахлы кубак зачышчаюць губкай, прыбіраючы сляды ад пальцаў, а затым адпраўляюць на першы, ўтыльны абпал. Печ разаграваецца прыблізна да 1050 градусаў і працуе каля шасці гадзін. Пасля першага абпалу выраб пакрываюць глазурай або апрацоўваюць у традыцыйнай тэхніцы малочання, а затым зноў абпальваюць. У выніку працэс ператварэння кавалка гліны ў кубак займае каля паўтары тыдня.

— Пакуль выраб не абпалены, мне яго наогул не шкада. Калі кубак трэскаўся, падаў або проста мне не спадабаўся, я яго размочваю, перамінаю гліну і зноў пускаю ў працу. Іншая справа, калі выраб ужо прайшоў абпал, а тым больш калі ты пакрыў яго глазурай і абпаліў другі раз. Калі на гэтым этапе з'явілася трэшчына або кубак разбіўся, назад у гліну яго ўжо не ператворыш.

Пакуль Сяргей праводзіць большасць дня за ганчарным кругам, Вольга цяпер часцей занята дзецьмі. Малодшай дачцы ўсяго 8 месяцаў, таму поўнавартасна працаваць у майстэрні пакуль не атрымліваецца. Але зусім з сямейнай справы яна не выпала.

— Цяпер я ў дэкрэце, таму ў асноўным займаюся дзецьмі, а ў майстэрні ўжо падключаюся, калі ёсць магчымасць. Вяду нашы сацсеткі, здымаю нешта для Instagram, адказваю людзям, займаюся продажамі. Плюс дапамагаю з самой керамікай, магу дастаць вырабы з печы, зачысціць іх, займацца малочаннем.

А яшчэ я пачала рабіць свечкі. Сяргей спачатку ўвогуле скептычна ставіўся да гэтай ідэі, а аказалася, што яны добра прадаюцца. Бывае, зраблю партыю, а яе даволі хутка разбіраюць. Але цяпер усё роўна даводзіцца падладжвацца пад малодшую, таму працую ў асноўным тады, калі яна спіць або калі ёсць каму пабыць з дзецьмі, — распавядае Вольга.

«У самы добры месяц зарабіў $3000»

Задаём Сяргею самае меркантыльнае пытанне: колькі прыносіць усё гэта рамяство?

— Цяпер на ганчарстве мы зарабляем больш за $1000 у месяц, наракаць дакладна не даводзіцца. Самы добры месяц у мяне быў прыблізна на $3000, прычым гэта толькі кераміка. Тады мы шмат працавалі з Расіяй, быў вялікі попыт, прыязджала машына, і мы загружалі яе скрынкамі з вырабамі. Зараз такіх аб'ёмаў туды ўжо не адпраўляем, у асноўным прадаем самі.

Вядома, месяц на месяц не прыходзіцца, бо ёсць Новы год, 8 Сакавіка і іншыя святы, калі заказаў становіцца значна больш. Але мне падабаецца, што тут усё залежыць ад цябе: колькі зрабіў, колькі прадаў — столькі і зарабіў. Пры гэтым свабодных грошай атрымліваецца больш, чым калі я працаваў выкладчыкам фізкультуры, таму вяртацца да звычайнай працы жадання ў мяне няма.

— А калі Сяргей захварэе, што тады?

— Сяргей не хварэе, — смяецца хлопец. — Ну, пайшоў бы на бальнічны, што рабіць? Бывала, дзесьці прастудзішся, усякае бывае. У нас ужо адкладзеных грошай хапае, таму ўсё нармальна.

Свайго магазіна ў сям'і няма, ды ён ім пакуль і не асабліва патрэбны: заказы прыходзяць праз Instagram, уязджаюць да пакупнікоў поштай, а па выхадных Сяргей сам выходзіць з керамікай на пешаходную вуліцу Пінска.

— У асноўным цяпер прадаем праз Instagram, ён нам вельмі добра дае заказы. Людзі пішуць, выбіраюць вырабы, а мы потым адпраўляем іх поштай па ўсёй Беларусі. На пошту ездзім ледзь не штодня. Прычым бывае, што чалавек з іншага горада нас праз інтэрнэт знайшоў і замовіў, а хтосьці тут, у Пінску, жыве зусім побач і нават не ведае, што ў яго пад бокам ёсць ганчарная майстэрня.

Яшчэ па выхадных выходзім на пешаходную вуліцу Леніна ў Пінску. Горад турыстычны, сюды прыязджаюць аўтобусы з экскурсіямі, людзі гуляюць і заадно падыходзяць да нас. Плюс ездзім на кірмашы і фестывалі, асабліва калі праходзяць нейкія буйныя мерапрыемствы кшталту «Дажынак».

— А калі чалавек захоча паспрабаваць сябе ў ганчарстве, колькі грошай яму спатрэбіцца на старце?

— Запішыцеся на майстар-клас і паспрабуйце. Тут жа аснова — гэта ваш навык, без яго, якія б абсталяванне ці гліна ні былі, нічога не атрымаецца. Калі навыкі ёсць, то патрэбны стартовы капітал. Мой ганчарны круг каштуе $1300. Вядома, для «паспрабаваць» можна ўзяць што-небудзь прасцей, напрыклад кітайскі аналаг за $200.

Плюс патрэбна печ, і вось яна будзе найдаражэйшай купляй. Гатовая заводская печ для абпалу каштуе прыблізна $5—6 тыс., таму свае я збіраў сам. Калі толькі пачынаеце, можна ўвогуле не набываць печ, а дамовіцца з іншымі керамістамі і плаціць ім за абпал сваіх вырабаў.

Сама гліна каштуе нядорага, прыблізна 2—3 рублі за кілаграм, таму вялікіх расходаў на яе няма. Даражэй абыходзяцца глазуры, асабліва імпартныя, плюс пастаянна плаціш за электрычнасць. У нас печы працуюць ад 380 вольт, і толькі за электрычнасць у майстэрні выходзіць каля 300 рублёў у месяц. Таму для старту я б узяў недарагі круг, купіў крыху гліны і спачатку проста паспрабаваў нешта зрабіць і прадаць.

Вы можаце падтрымаць сайт Charter97.org наступным чынам:

РАЗЛІКОВЫ МУЛЬТЫВАЛЮТНЫ РАХУНАК ДЛЯ АХВЯРАВАННЯЎ:

Назва банка: Bank Millennium S.A.
Адрас: ul. Stanislawa Zaryna, 2A, 02-593, Warszawa
IBAN: PL97116022020000000216711123
SWIFT: BIGBPLPW
Імя ўладальніка рахунку: Fundacja “KARTA ‘97”
рызначэнне аплаты: Darowizna na cele statutowe

Звязацца з намі можна праз адрас charter97@gmail.com