Чума ў Расіі: што насамрэч адбылося ў лабараторыі пад Іркуцкам

Звяртае на сябе ўвагу надзвычай хуткае працяканне хваробы ў памерлай расіянкі.

Чума зноў у Расіі — прынамсі менавіта на гэта паказвае загадкавая смерць супрацоўніцы супрацьчумнага інстытута пад Іркуцкам. «Фокус» разам з эпідэміёлагам і вайсковымі экспертамі разбіраўся, наколькі рэальная пагроза распаўсюджвання хваробы, ці можа Крэмль выкарыстоўваць узбуджальнік чумы як біялагічную зброю супраць Украіны і ці гатовыя ўкраінцы да такога сцэнару.

Чума вярнулася ў Расію — ва ўсякім разе, менавіта так выглядае гісторыя, што разгортваецца ў Іркуцкай вобласці. Там памерла 28‑гадовая супрацоўніца Іркуцкага навукова-даследчага супрацьчумнага інстытута Сібіры і Далёкага Усходу Дар'я Шыпілава, якая вывучала штамы чумной палачкі (Yersinia pestis). Пасля яе раптоўнай смерці каля 200 чалавек, якія маглі кантактаваць з вучонай, былі ізаляваныя, а згадкі пра інцыдэнт пачалі знікаць з расійскіх СМІ.

Як паведамілі СМІ, перад смерцю Шыпілава знаходзілася ў камандзіроўцы недалёка ад Манголіі. Паводле іх даных, жанчына памерла праз два дні пасля з’яўлення сімптомаў, верагодна, ад лёгачнай чумы. Заразіцца яна магла як падчас палявых даследаванняў, так і ў выніку інцыдэнту ў лабараторыі.

Афіцыйна расійскія ўлады не пацвердзілі, што прычынай смерці стала менавіта чума. У той жа час у сетцы з’явіліся кадры вымярэння тэмпературы ў пасажыраў самалёта з Іркуцка.

«Фокус» звярнуўся да эпідэміёлагаў і вайсковых экспертаў з пытаннямі пра тое, што насамрэч магло адбыцца ў Іркуцкай вобласці, наколькі небяспечная лёгачная чума і ці можа Расія тэарэтычна выкарыстоўваць узбуджальнік у якасці біялагічнай зброі супраць Украіны. Асобна эксперты патлумачылі, ці магчыма тэхнічна даставіць такі патаген, у прыватнасці з дапамогай беспілотніка, і якімі могуць быць наступствы падобнай атакі.

Чума ў РФ: што адбылося ў лабараторыі пад Іркуцкам

Пакуль дакладна невядома, ці была прычынай смерці супрацоўніцы Іркуцкага супрацьчумнага інстытута менавіта чума. Пра гэта ў размове з «Фокусам» адзначыла загадчыца кафедры эпідэміялогіі Львоўскага нацыянальнага медыцынскага ўніверсітэта імя Данііла Галіцкага, галоўная экспертка па біябяспецы РНБО Украіны Наталля Вінаград.

Паводле яе слоў, рабіць высновы пра ўспышку або лабараторны інцыдэнт пакуль рана, пакуль няма афіцыйных вынікаў расследавання.

«Няма афіцыйна пацверджанай інфармацыі пра тое, што адбылося, дзе і калі, пры якіх абставінах, паколькі вядзецца расследаванне, ствараецца камісія па тэхнагенна-экалагічнай бяспецы, якая на дзяржаўным узроўні робіць усе неабходныя захады для ўстанаўлення факта і прычын здарэння», — падкрэсліла Вінаград.

У той жа час экспертка не выключае версію пра магчымую заражанасць падчас працы з патагенам. Паводле яе слоў, у сучаснай лабараторыі наўрад ці можна казаць пра тое, што нейкая ёмістасць з узбуджальнікам проста «лопнула» або разбілася: пры правядзенні такіх даследаванняў выкарыстоўваецца пластык, а сам працэс кантралюецца і фіксуецца на відэа.

Адна з версій — утварэнне аэразолю з рэчывам, якое работніца магла ўдыхнуць. Іншы магчымы сцэнар — тэхнічны збой у працы бокса біябяспекі, дзе з дапамогай перападу ціску ствараюцца ўмовы для бяспечнай працы з небяспечнымі мікраарганізмамі. З‑за няспраўнасці магла ўзнікнуць турбулентнасць паветра і, адпаведна, рызыка кантакту з узбуджальнікам. Што менавіта адбылося, паводле слоў Вінаград, павінны ўстанавіць па выніках расследавання і запісах з лабараторыі.

«Пры ўтварэнні аэразолю — нізкая доза. Для Yersinia pestis, каб узнікла захворванне, пры лёгачнай форме неабходна ад 50 да 100 мікрабаў. Гэта адзін з варыянтаў, які будзе правярацца і пацвярджацца або абвяргацца», — сказала экспертка.

Супрацоўнікі такіх устаноў належаць да групы прафесійнай рызыкі, таму для іх прадугледжаныя асобныя алгарытмы дзеянняў у выпадку магчымай заражанасці. У той жа час Вінаград звяртае ўвагу на надзвычай хуткае працяканне хваробы ў маладой жанчыны.

Адным з тлумачэнняў можа быць позні зварот па медыцынскую дапамогу. Восенню высокую тэмпературу і іншыя першыя сімптомы лёгка зблытаць са звычайнай рэспіраторнай інфекцыяй. У выпадку чумы час мае вырашальнае значэнне: чым пазней пачынаюць лячэнне, тым горшы можа быць прагноз.

Калі чума дабярэцца да Украіны: ці гатовая медыцына

Нават калі гаворка ідзе менавіта пра Yersinia pestis, чума сёння не з’яўляецца невядомай для медыцыны хваробай, падкрэслівае Вінаград. В Украіне існуюць адпаведныя пратаколы Мінздароўя і службаў, якія павінны рэагаваць на асабліва небяспечныя інфекцыі.

Узбуджальніка чумы можна ідэнтыфікаваць, а саму хваробу — лячыць антыбактэрыяльнымі прэпаратамі. Ключавую ролю адыгрывае час: пры з’яўленні высокай тэмпературы і рэзкім пагаршэнні стану чалавек павінен як мага хутчэй звярнуцца па медыцынскую дапамогу.

«Перавага ў тым, што гэта ж не вірус, а бактэрыя, прычым адчувальная, і мы ведаем, якімі прэпаратамі яе трэба лячыць, а таксама як і па якой схеме дзейнічаць у дачыненні да тых, хто падвяргаецца патэнцыйнай рызыцы заражэння, каб чалавек не захварэў. І, вядома, будзе вельмі важна, каб чалавек своечасова звярнуўся па медыцынскую дапамогу. Перыяд інфекцыйнасці вельмі кароткі», — падкрэсліла экспертка.

Наталля Вінаград таксама коратка патлумачыла, што трэба ведаць пра чуму і калі рызыка заражэння сапраўды ўзрастае.

Перш за ўсё, падкрэслівае эпідэміёлаг, чума паддаецца лячэнню. Калі выпадак выяўляюць своечасова і правільна ўводзяць каранцінныя меры, людзей, якія маглі кантактаваць з хворым, бяруць пад медыцынскі нагляд і прафілактычна прызначаюць антыбіётыкі.

«Пры правільным увядзенні каранцінных мер мы ўсіх бярэм пад кантроль і ў прафілактычных мэтах усім прызначаем антыбіётыкі — гэта і вырашае праблему», — патлумачыла яна.

Найбольшая рызыка існуе пры паездках у краіны, дзе выпадкі чумы рэгіструюцца рэгулярна. Сярод іх Вінаград назвала Мадагаскар, Конга, В’етнам і Манголію. Паводле яе слоў, цягам апошняга дзесяцігоддзя летальнасць ад гэтай хваробы трымаецца прыкладна на ўзроўні 11%.

Асабліва важна не адкладаць зварот да лекараў у выпадку з’яўлення сімптомаў у дзяцей і пажылых людзей. Да групы падвышанай рызыкі таксама належаць тыя, хто працуе з жывёламі або прафесійна кантактуе з небяспечнымі мікраарганізмамі.

Шлях заражэння залежыць ад формы хваробы. Бубонная чума найчасцей перадаецца праз укус інфікаванай блохі, тады як лёгачная — праз удыханне аэразолю, што змяшчае ўзбуджальніка. Паводле слоў Вінаград, небяспечнымі могуць быць нават часцінкі рэшткаў інфікаваных блох, калі яны трапляюць у паветра.

Заўважым, што на партале ААН маецца інфармацыя пра бягучую сітуацыю з чумой у свеце. Указана, што пацверджаныя выпадкі (або падазрэнні) гэтай хваробы зафіксаваныя ў Азіі (Манголія, Кітай, Тайвань, В’етнам), Паўднёвай Амерыцы (Бразілія, Эквадор), а ў Афрыцы (Рэспубліка Конга, Мадагаскар) — штогадовыя ўспышкі.

Акрамя таго, ёсць звесткі пра найбуйнейшыя эпідэміі чумы, вядомыя чалавечай цывілізацыі. На першым месцы па колькасці ахвяр — эпідэмія бубоннай чумы ў 1347–1351 гадах, калі ў Азіі і Еўропе памерла 200 млн чалавек. На другім месцы — Юстыніянава чума 541–452 гадоў, калі памерла 30–50 млн чалавек. На трэцім — Трэцяя пандэмія 1855 года, калі памерла 12 млн чалавек.

Бактэрыялагічная зброя і чума

Асобнае пытанне — ці можа чума быць не толькі прыродным або лабараторным здарэннем, але і інструментам сучаснай вайны.

Эпідэміёлаг патлумачыла, што ўзбуджальнік чумы належыць да асабліва небяспечных патагенаў групы A і ў навуковай і вайсковай літаратуры сапраўды апісваўся як патэнцыйны агент для стварэння баявых біялагічных прэпаратаў. У той жа час, на яе думку, практычнае прымяненне такога ўзбуджальніка для самога боку, які яго распаўсюджвае, было б надзвычай рызыкоўным.

Справа ў тым, што чума, асабліва яе лёгачная форма, здольная перадавацца далей і выходзіць за межы першапачатковай зоны заражэння. То бок наступствы такой атакі было б складана кантраляваць, а пагроза ўрэшце магла б вярнуцца і да самой Расіі.

«У прынцыпе, хто хоча і што хоча, можа сёння зрабіць у тым свеце — можа, і так выглядае, але наўрад ці. У каго ж ёсць цікавасць у тым, каб яго дзеці і ўнукі загінулі, так? Гэта ж вернецца бумерангам, не ўсё так проста. Ужыванне біялагічных прэпаратаў патрабуе ўліку наступстваў для сябе», — падкрэсліла Вінаград.

Дарэчы, сама па сабе магчымасць выкарыстання чумы як біялагічнай зброі не з’яўляецца новай тэмай. Яшчэ ў часы СССР існавалі праграмы па працы з асабліва небяспечнымі патагенамі, таму «Фокус» звярнуўся да вайсковага эксперта Алега Жданава, каб высветліць, наколькі рэалістычны сёння такі сцэнар.

На думку Жданава, нерэалістычным выглядае сцэнар з умоўнай прабіркай, што змяшчае ўзбуджальніка чумы, якую распыляюць над Украінай з дрона. Пры гэтым ён азвучыў некалькі іншых варыянтаў у залежнасці ад формы, якую мае ўзбуджальнік. Напрыклад, сібірскую язву дастаўлялі ў выглядзе парашку, а прымяненне на вайне — гэта распыленне з дапамогай касетных боепрыпасаў або праз ВАП (буйныя авіяцыйныя прыборы). Што да чумы, то ў мінулым у СССР разглядаўся варыянт спецыяльнай бомбы, якую скідалі з самалёта на малой вышыні на парашуце: на зямлю з ёмістасці высыпалася зграя пацукоў, якія павінны былі распаўсюджваць хваробу на тэрыторыі праціўніка.

«Гэта вельмі неверагодны варыянт. Вельмі складана арганізаваць такую бактэрыялагічную атаку. Але ў прынцыпе, гэта зброя. Нельга проста кінуць прабірку, таму што грызуны з’яўляюцца пераносчыкамі, і для заражэння чалавека неабходны кантакт з імі. Але ўсё ж такі лічу, што не», — патлумачыў эксперт.

Жданаў таксама адхіліў версію пра тое, што РФ магла б выкарыстаць чуму як біялагічную зброю, каб пасеяць паніку ў украінскім тыле або стварыць праблемы на фронце. Праблема ў тым, што хвароба заразная, і немагчыма забяспечыць, каб асяродак заражэння заставаўся лакальным. Улічваючы гэта, эпідэмія распаўсюдзіцца па ўсёй краіне, у той час як Пуцін хацеў бы ўзяць пад кантроль Украіну, а не, умоўна кажучы, «атручаную пустэльню». Да таго ж эпідэмія распаўсюдзіцца на расійскія войскі, і таму няма сэнсу разглядаць такі сцэнар.

Вайсковы эксперт таксама звярнуў увагу на тое, што пасля смерці расійскай лабаранткі ізалявалі дзвесце чалавек, але пакуль няма даных пра тое, што хто-небудзь захварэў: у выпадку рэальнай чумы гэтага б не адбылося. Да таго ж, калі гавораць пра «разбітая прабірка», не ўлічваюць, што сучасныя «прабіркі» — гэта вырабы са спецыяльнага шкла, абароненыя гумай, якія не разбіваюцца пры ўдары аб падлогу. Затое Крэмль мог наўмысна ўчыніць або выкарыстаць інцыдэнт, каб разыграць палітычныя карты: «напалохаць кітайцаў», якія праводзяць масавую экспансію ў Забайкаллі, і атрымаць дапамогу ЗША. Акрамя таго, скандал з чумой не мае сэнсу для ўвядзення каранціну і пачатку мабілізацыі. Па‑першае, з гэтага рэгіёна забралі шмат мужчын у першыя гады вайны супраць Украіны, там нізкая шчыльнасць насельніцтва. Акрамя таго, маўчаць пра закрыццё мяжы з Грузіяй або Беларуссю, праз якую ўцякаюць патэнцыйныя салдаты Узброеных сіл РФ: то бок чума не стала падставай.

«Спачатку трэба задаць пытанне: а ці быў там хлопчык? Паглядзіце на гэта з пункту гледжання захавання тэрыторыі Расійскай Федэрацыі. Думаю, што гэта «інсцэніраваная эпідэмія», і яна можа мець і палітычны характар», — падсумаваў Жданаў.

Вы можаце падтрымаць сайт Charter97.org наступным чынам:

РАЗЛІКОВЫ МУЛЬТЫВАЛЮТНЫ РАХУНАК ДЛЯ АХВЯРАВАННЯЎ:

Назва банка: Bank Millennium S.A.
Адрас: ul. Stanislawa Zaryna, 2A, 02-593, Warszawa
IBAN: PL97116022020000000216711123
SWIFT: BIGBPLPW
Імя ўладальніка рахунку: Fundacja “KARTA ‘97”
рызначэнне аплаты: Darowizna na cele statutowe

Звязацца з намі можна праз адрас charter97@gmail.com